Klassieke vertaling
De Eeuwige God gebood de mens, zeggende: ‘Van elke boom van de tuin mag je vrijelijk eten:
Hertaling
JHWH Elohiem droeg aan de mens op, als volgt: ‘Van elke boom van de beschermde ruimte zul je vrijelijk eten;
JHWH Elohiem richt zich tot de mens. Voor het eerst krijgt de mens rechtstreeks een opdracht. Maar wat wordt hem opgedragen? Van elke boom in de beschermde ruimte zal hij vrijelijk eten. De bomen staan voor hem open, hun vruchten zijn beschikbaar. Een opdracht die niet begint met een beperking, maar met een overvloed aan mogelijkheden.
Wat de tuin voortbrengt staat hem ter beschikking. Toch klinken de woorden van JHWH Elohiem niet als een vrijblijvende mededeling. Hij draagt de mens iets op, terwijl die opdracht hem juist zoveel mogelijkheden biedt.
Daarin schuilt een bijzonder verschil. Een bevel vraagt om gehoorzaamheid, maar een opdracht doet ook een beroep op degene die haar ontvangt. Hij zal zelf moeten omgaan met wat hem is opgedragen. De woorden van JHWH Elohiem dragen wel gezag.
Tot nu toe werd de mens geleid. Hij kwam in een omgeving waarin alles al was voorbereid en kreeg een plaats te midden van het leven dat zich daar ontwikkelde. Nu klinkt een aanwijzing die rechtstreeks tot hem is gericht. De mens kan zich niet langer uitsluitend laten leiden; er wordt ook iets van hemzelf verwacht.
Maar wat betekent het om een aanwijzing te ontvangen wanneer je zelf moet bepalen hoe je ermee omgaat? De woorden van JHWH Elohiem bieden een richting, geen uitgestippelde weg. De mens kan die richting volgen of ervan afwijken. Daarmee ontstaat een mogelijkheid die verder reikt dan het eten van de vruchten: zijn eigen handelen krijgt gevolgen.
De mens staat nu voor een mogelijkheid die hij eerder niet kende. Hij kan de aanwijzing van JHWH Elohiem volgen, of een andere weg kiezen. Zoals binnen de schepping oorzaak en gevolg met elkaar verbonden zijn, zo zal ook zijn handelen doorwerken in het leven waarvan hij deel uitmaakt.
Maar betekent een ‘verkeerde’ keuze dat hem een straf wacht? Wat verkeerd lijkt, hoeft niet zonder betekenis te zijn. Ook een keuze die hem van de gegeven richting afvoert, kan de mens tot nieuwe inzichten brengen. De aanwijzing van JHWH Elohiem is geen dreiging. De gevolgen van zijn handelen kunnen juist een correctie vormen, waardoor hij het evenwicht binnen het geheel opnieuw leert vinden.
Zo krijgt de opdracht van JHWH Elohiem een betekenis die verder reikt dan het eten van de vruchten. De mens zal gaandeweg ontdekken dat de ontvangen aanwijzing hem helpt zijn plaats binnen het geheel te vinden. Niet door zijn vrijheid op te geven, maar door te ervaren hoe zijn handelen samenhangt met de schepping, met andere mensen en met zijn oorsprong.
Daarin ligt de diepere betekenis van een mitswah: een handvat voor een optimaal leven dat zich kan ontwikkelen in kracht, evenwicht en verbondenheid.
Grammaticale en tekstuele analyse
Wa’jetsaw JHWH Elohiem al-ha’adam leemor
ויצו יהוה אלהים על-האדם לאמר
‘en JHWH Elohiem droeg aan de mens op, als volgt’
Het werkwoord wa’jetsaw is afgeleid van de stam tsawah – צוה (tsaddee-waw-hee), met de betekenis: ‘opdragen’, ‘instrueren’, ‘gebieden’ of ‘aanwijzingen geven’. Van dezelfde stam is het zelfstandig naamwoord mitswah (מצוה) afgeleid, met de betekenis ‘opdracht’ of ‘gebod’.
Het werkwoord staat in de pi’el-vorm. Bij tsawah is dit de gebruikelijke vorm voor ‘gebieden’ of ‘opdragen’. Deze werkwoorden drukken een gezaghebbende instructie uit, maar de pi’el duidt hier niet noodzakelijk op een nadrukkelijker bevel.
Het voorzetsel al betekent onder meer: ‘op’, ‘aan’, ‘over’, ‘tot’ of ‘met betrekking tot’.
Hier staat het voorzetsel al (על), dat de opdracht verbindt met de mens tot wie JHWH Elohiem zich richt.
Leemor is afgeleid van de stam amar – אמר (alef-mem-reesj), ‘zeggen’. De vorm leidt de woorden in die direct volgen en betekent hier: ‘als volgt’.
mikol eets-hagan achol tocheel (מכל עץ-הגן אכל תאכל)
‘van elke boom van de tuin zul je vrijelijk eten’
Achol is een infinitivus absolutus. Tocheel staat in de toekomende tijd, tweede persoon enkelvoud: ‘je zult eten’. De combinatie van beide werkwoordsvormen geeft nadruk aan de handeling, waardoor een versterkte betekenis ontstaat, zoals ‘zeker eten’, ‘vrijelijk eten’ of ‘volop eten’.
Volgens Gesenius’ Hebrew Grammar kan de infinitivus absolutus ook worden gebruikt om nadruk te geven in een tegenstelling. De formulering achol tocheel vormt een duidelijk contrast met de ontkennende formulering in de volgende zin, 2:17. Daardoor krijgt de betekenis van vrijheid en ruimte extra nadruk.
Zie de andere delen van deze serie Hertaling van het Scheppingsverhaal in Bereshiet:
De Torah opent als een filmshot na de Oerknal Genesis / Bereshiet 1:1
Daar is water Genesis / Bereshiet 1:1-10
Onheil ligt op de loer Genesis / Bereshiet 2:9
Jij bent niet buiten Elohiem Genesis / Bereshiet 1:2
Energie wacht om richting te krijgen Genesis / Bereshiet 1:3
Wanneer onderscheid orde schept Genesis / Bereshiet 1:4
Slotakkoord van jom één Genesis / Bereshiet 1:5
Elohiem richt de blik Genesis / Bereshiet 1:6
Er komt ruimte voor adem Genesis / Bereshiet 1:7
Het uitspansel dat we dampkring zijn gaan noemen Genesis / Bereshiet 1:8
Het water wijkt Genesis / Bereshiet 1:9
Het land verschijnt, het water verandert Genesis / Bereshiet 1:10
Uitnodiging aan de aarde zelf Genesis / Bereshiet 1:11
Zaad dat terugkeert naar de aarde Genesis / Bereshiet 1:12
(red.: 1:13 ontbreekt op verzoek auteur)
Letters ontbreken, inzicht ontstaat Genesis / Bereshiet 1:14
Waarneembaar licht dat de aarde bereikt Genesis / Bereshiet 1:15
De zon wordt actief Genesis / Bereshiet 1:16
Door de dampkring heen Genesis/ Bereshiet 1:17
Dag en nacht ons kompas Genesis/ Bereshiet 1:18
(red.: Genesis/ Bereshiet 1:19 ontbreekt op verzoek auteur)
Vinnen worden vleugels Genesis/ Bereshiet 1:20
Soorten zeeën, soorten leven Genesis/ Bereshiet 1:21
Elohiem zegende hen: een stille, krachtige overdracht van energie en gevoel Genesis/ Bereshiet 1:22
(red.: Genesis/ Bereshiet 1:23 ontbreekt op verzoek auteur)
Als silhouetten achter een sluier Genesis/ Bereshiet 1:24
Grond die leven draagt Genesis/ Bereshiet 1:25
Mens – een gedachte die richting krijgt Genesis/ Bereshiet 1:26
Van opdracht naar gestalte Genesis/ Bereshiet 1:27
Zegen gericht op groei, op ontplooiing Genesis/ Bereshiet 1:28
Vrucht draagt zaad en zaad draagt toekomst Genesis/ Bereshiet 1:29
Plantaardig voedsel voor al dat leeft Genesis/ Bereshiet 1:30
Scheppen en voltooien in één Genesis/ Bereshiet 1:31
Hemel en aarde zijn voltooid Genesis/ Bereshiet 2:1
Voltooiing en loslaten Genesis/ Bereshiet 2:2
Rust wordt een begin Genesis/ Bereshiet 2:3
De schepping ontwikkelt zich naar haar bestemming Genesis/ Bereshiet 2:4
Oorzaak en gevolg Genesis/ Bereshiet 2:5
Damp stijgt op, water in beweging Genesis/ Bereshiet 2:6
Van vruchtbare aarde tot schepsel Genesis/ Bereshiet 2:7
De verborgen ruimte van Gan Eedèn Genesis/ Bereshiet 2:8
(zie voor de hertaling van 2:9 Onheil ligt op de loer Genesis / Bereshiet 2:9)
Water dat blijft stromen brengt leven waar het komt Genesis / Bereshiet 2:10
Pisjon verschijnt als een rivier door een streek van overvloed Genesis / Bereshiet 2:11
Waar water en rijkdom samenkomen Genesis / Bereshiet 2:12
Beweging en vertakking zetten zich voort Genesis / Bereshiet 2:13
Vier rivieren, één oorsprong Genesis / Bereshiet 2:14
Opgenomen in het leven van Gan Eedèn Genesis / Bereshiet 2:15
cover: fragment schilderij met Torarol door Marc Chagall, foto Bloom
Geef als eerste een reactie