3 december 2022
  • Vrijdag Vooraf

    Is er hoop bij alle wanhoop?

    Onzekerheid, verwarring en chaos tekenen de eerste oorlogsdagen van 1940. Allen proberen daarbinnen een houding te bepalen. Een jaar later was de zaak gepiept: de journalistiek was Judenfrei gemaakt. Jeroen Sprenger vervolgt zijn spannende serie over de joodse journalistiek in de jaren 1920-1945.  In Nijmegen gebeurde het Judenfrei maken in ... [Lees verder]
  • Geschiedenis

    Snelle uitschakeling Joodse journalistiek

    De vooroorlogse journalistiek is net zo verzuild als de hele Nederlandse samenleving. Echter, slechts enkele weken na de capitulatie in juni 1940 stelt de bezetter in een Stimmungsbericht tevreden vast dat er geen verschil meer wordt ontdekt in de berichtgeving van De Telegraaf, Het Volk en Het Vaderland. Gelijkgeschakeld dus. ... [Lees verder]
  • Geschiedenis

    Hoe in één razzia Nijmegen van zijn Joden werd ontdaan

    Geert Mak schreef vijfentwintig jaar geleden het boek Hoe God verdween uit Jorwerd, een biografie in 432 pagina’s van een dorp tijdens de stille revolutie tussen 1945 en 1995. In Boekhouding van een ondergang* beschrijven Leo van den Munkhof en Willem Oosterbaan hoe de Joden verdwenen uit Nijmegen. In een ... [Lees verder]

Opinie

David Grossman: we kunnen ons als schrijvers geen wanhoop veroorloven

Literatuur

Het is woensdagavond 23 november 2022. Uw vertrouwde sportverslaggever is er op uitgestuurd voor een literair filosofisch onderonsje. Het voelt als voor het eerst op schaatsen staan. Gelukkig heb ik mijn vrouw bij me, zij is de stoel op het ijs.  Er staan twee houten fauteuils op het podium in de Stadsschouwburg Amsterdam voor Grossman en Grunberg. Een zaal voornamelijk vol misjpoge en bij alle uitgangen brede mannen van de bewaking. Het voelt dus vertrouwd. … [Lees verder]

Samen zingen, samen eten… samen-zijn in Joods Nederland, kan dat overal?

Nieuws

Voor mijn masterscriptie Joden op zoek naar Joods-zijn – een etnografie van jonge seculiere joden in Nederland* vroeg ik een aantal joodse millennials door het hele land over wat hen joods maakte en wanneer ze zich joods voelden.  Vaak kreeg ik hetzelfde antwoord: “samen zingen, samen eten… samen zijn, en community, dat betekent het voor mij”. Toch vonden veel van hen het moeilijk om aansluiting te vinden met joodse groepen en gemeenten in Nederland. dat … [Lees verder]

Taai-land, als een jood dwaalt door Thailand

Opinie

Er is zoveel te zeggen na een verblijf van bijna een maand in Thailand. Hoe verder weg we zijn van onze eigen taal, cultuur en religie des te meer worden we geconfronteerd met onze eigen wereld – alsof we achterna worden gezeten door een geest.  Ik moet denken aan Emerson*, mijn enige echte lievelingsfilosoof: “Soms”, zegt hij, “zie je als je gaat reizen alleen je eigen land.” Dat gaat zeker op voor Indonesië dat deel … [Lees verder]

No Joke, humor als medicijn tegen oorlog. Nadav Vissel debuteert als cabaretier

Kunst en Cultuur

Als haren op mijn hoofd had ik er spijt van dat ik er niet was, die dinsdagavond in het Betty Asfalt Complex toen Raoul Heertje een comedy-avond presenteerde. Behalve Raoul, altijd hilarisch, kon ik daar Nadav Vissel volgen bij zijn training als stand-up comedian. De Open BAC is een spannende open podium voor allerlei talent. Nadav Vissel schreef het veelgeprezen boek Het grote niets over de lotgevallen van een jongen die opgroeit in een familie … [Lees verder]

Strijd of streven? Geschiedschrijving en een sjoel zonder machloukes

Geschiedenis

Op zondag 23 oktober werd in gebouw Westerwijk aan de Amsterdamse Admiraal de Ruyterweg het nieuwe boek van Ruben Vis, onderzoeker en secretaris van het NIK, gepresenteerd. In Niet gemakkelijk iets te bereiken in Amsterdam West schrijft de auteur een geschiedenis van het Joodse leven in Amsterdam West, vanaf het eerste begin in 1870 tot op heden. Om deze geschiedenis in de juiste context te plaatsen behandelt hij ook de buurtverenigingen en hun sjoels in de … [Lees verder]

Nieuws

Geschiedenis

Snelle uitschakeling Joodse journalistiek

De vooroorlogse journalistiek is net zo verzuild als de hele Nederlandse samenleving. Echter, slechts enkele weken na de capitulatie in juni 1940 stelt de bezetter in een Stimmungsbericht tevreden vast dat er geen verschil meer wordt ontdekt in de berichtgeving van De Telegraaf, Het Volk en Het Vaderland. Gelijkgeschakeld dus. Weer een jaar later wordt de journalistiek Judenfrei genoemd.  In de chaotische oorlogsdagen van mei 1940 proberen organisaties en individuele journalisten zich een houding te … [Lees verder]

Nieuws

Samen zingen, samen eten… samen-zijn in Joods Nederland, kan dat overal?

Voor mijn masterscriptie Joden op zoek naar Joods-zijn – een etnografie van jonge seculiere joden in Nederland* vroeg ik een aantal joodse millennials door het hele land over wat hen joods maakte en wanneer ze zich joods voelden.  Vaak kreeg ik hetzelfde antwoord: “samen zingen, samen eten… samen zijn, en community, dat betekent het voor mij”. Toch vonden veel van hen het moeilijk om aansluiting te vinden met joodse groepen en gemeenten in Nederland. dat … [Lees verder]

Midden-Oosten

Abraham-akkoorden op drijfzand

In Qatar stuiten Israelische journalisten tot hun verbazing en ergernis op vijandschap van de voetballiefhebbers uit de Arabische wereld. We schreven eerder over de uitzinnige Arabische geluks explosie na de overwinning van Saoedi-Arabië op Argentinië. Volgens een verslag in de Jerusalem Post (29 november, 2022) ontweken deze voetbalfans de Israelische journalisten en als ze wel iets terug zeiden, beweren ze dat Israel niet bestaat maar Palestina is. In Doha en omgeving ervaren Israelische journalisten dat … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

David Grossman: we kunnen ons als schrijvers geen wanhoop veroorloven

Literatuur

Het is woensdagavond 23 november 2022. Uw vertrouwde sportverslaggever is er op uitgestuurd voor een literair filosofisch onderonsje. Het voelt als voor het eerst op schaatsen staan. Gelukkig heb ik mijn vrouw bij me, zij is de stoel op het ijs.  Er staan twee houten fauteuils op het podium in de Stadsschouwburg Amsterdam voor Grossman en Grunberg. Een zaal voornamelijk vol misjpoge en bij alle uitgangen brede mannen van de bewaking. Het voelt dus vertrouwd. … [Lees verder]

Jiddisch repertoire uit de sjtetl en uit New York

Kijk- en Luistertips

In ‘Eindelijk Jiddisch!’ zing ik Jiddische liedjes. Eindelijk, het heeft even geduurd voordat ik er klaar voor was. Voor mijn vorige project Jewish Jazz onderzocht ik de ontstaansgeschiedenis van de Jazz. Ik kwam  uit bij de Afro-Amerikaanse èn Joodse oorsprong van dit genre. Ik schreef daarover verschillende verhalen in De Vrijdagavond zoals over Benny Goodman, Norman Grantz en Willy “the Lion’ Smith. Deze keer ben ik verder terug in de tijd gegaan: naar het Joods culturele … [Lees verder]

Hendrika van Gelder, lievelingstante en kunstenares, uit de vergetelheid

Beeldende kunst en fotografie

In het eerste deel van mijn zoektocht naar leven en werk van Hendrika van Gelder vertelde ik hoe deze kunstenares (1870-1943), zoals veel lotgenoten, door de Duitsers werd vermoord en in de vergetelheid raakte. Behoudens twee tentoonstellingen vlak na de oorlog: Kunst in het Harnas in 1945 en In Memoriam in 1947 was er tot voor kort geen werk meer van haar in het openbaar te zien. Totdat kunstenaarsvereniging Arti et Amicitiae dit jaar besloot … [Lees verder]

No Joke, humor als medicijn tegen oorlog. Nadav Vissel debuteert als cabaretier

Kunst en Cultuur

Als haren op mijn hoofd had ik er spijt van dat ik er niet was, die dinsdagavond in het Betty Asfalt Complex toen Raoul Heertje een comedy-avond presenteerde. Behalve Raoul, altijd hilarisch, kon ik daar Nadav Vissel volgen bij zijn training als stand-up comedian. De Open BAC is een spannende open podium voor allerlei talent. Nadav Vissel schreef het veelgeprezen boek Het grote niets over de lotgevallen van een jongen die opgroeit in een familie … [Lees verder]

Doordrongen van het Joodsche levensessence. Op zoek naar Hendrika van Gelder

Beeldende kunst en fotografie

Na het overlijden van haar tante Phemia komen de overgebleven werken van Hendrika van Gelder (1870-1943) in het bezit van Renée Simons. Zij deed er uitgebreid onderzoek naar en stuitte op het verslag van een atelierbezoek in een bijzondere krant.  In het najaar van 1925 komt een journalist van De Vrijdagavond op atelierbezoek bij de kunstenares Hendrika van Gelder. De journalist was de dichter en kunstcriticus Joseph Gompers, het uitgebreide artikel dat hij over haar … [Lees verder]

Verschillende auteurs vertellen over het Torah-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Oerversie van het Familiediner: omringd door kamelen, de limousines van hun tijd

In Parasja Wajeetsee (Beresjiet 28 – 10) ontvouwt zich de gecompliceerde familiegeschiedenis van aartsvader Jacov. Zoals Maria Cuartas vorige week al schetste in haar bijdrage over Toledot komt Jitschak als aartsvader het minst uit de verf. Hoe anders is het bij Jacov, de derde aartsvader. Werkelijk niets komt Jakov aanwaaien in zijn leven. Een boze tweelingbroer Esav die het schopt tot toonbeeld van kwaadaardigheid voor wie hij moet vluchten. Broedertwisten siblings rivalry – het is zo oud als de mensheid. Het begon al met Kajien en Hewel… Padan Aram Van je familie moet je het maar hebben, ontdekt Jacov door ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond

Feuilleton

Lees de roman Professor Zelig Zelmanovitch van Lody B. van de Kamp als feuilleton op De Vrijdagavond. Iedere week een nieuwe aflevering.