24 juni 2026
  • portret Bloeme Evers
    Herdenken

    Gedreven Joods (1) Een drieluik over Bloeme Evers-Emden

    “Zonder sjoel is assimilatie onvermijdelijk”, zei Bloeme Evers-Emden in 2007 bij het vijftigjarige bestaan van Sjoel West.  Ze zei dat in de kleinste sjoel van Nederland, in Amsterdam-West.  “Joods Nederland slaat een bladzijde om”, schreef ik in het In Memoriam na haar overlijden op maandagochtend 18 juli 2016 – 12 Tammoez 5776 ... [Lees verder]
  • logo Ephraim vertelt, met twee diamantjes op de i
    Verhalen

    Vader komt aan in Nederland

    Het was nooit bij mijn vader opgekomen om naar Nederland te gaan, maar dat was dichtbij Antwerpen, een bekend Joods centrum. Dat leek hem wel wat. In het Oostenrijkse DP-kamp bij Linz schreef hij zijn naam en personalia op een formulier van de Nederlandse overheid.  Enkele weken later kreeg Jehoshua ... [Lees verder]
  • Verhalen

    Met enkele schrammen. Mijn Haagse jeugd in de jaren vijftig

    Onderweg naar school haalde ik mijn beste vriendje op. Laten we hem Bauke Boomsma noemen.  Het was een typische lagere-schoolvriendschap: de ene week waren we de dikste maten, de volgende week aartsvijanden. Bauke was alles wat ik niet was. Hij was een blonde Fries geboren in Franeker, was atletisch, dol ... [Lees verder]
  • Musici in 17de eeuwse kleding
    Kunst en Cultuur

    Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

    Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. ... [Lees verder]

Opinie

Zijn ‘de Joden’ nog steeds de zondebok of zijn ze de ‘bad guys’ geworden? 

Opinie

Al heel jong keken wij naar cowboy- en Indianenfilms. Toen al wist ik dat we gemanipuleerd werden door te moeten denken dat er altijd ‘bad guys’ waren. In dit geval de Indianen.  Dit bleef een terugkerend thema in de Amerikaanse politiek: altijd waren er bad guys. In de jaren vijftig had je de commies (communisten) met de beruchte verhoren en rechtszaken onder senator Joe McCarthy. Later had je president Bush met zijn ‘As van het Kwaad’ … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Blitzkrieg Netanyahu en Trump mislukt

Opinie

Een interessant fenomeen doet zich voor: Israël is opvallend eensgezind. Van rechts tot links is men het erover eens dat de huidige deal met Iran slecht uitpakt voor het land. Volgens velen is er maar één schuldige: premier Netanyahu. Hij heeft gegokt en verloren. Met grote risico’s heeft hij president Trump ervan overtuigd dat een soort blitzkrieg mogelijk was. Aanvankelijk zag het er veelbelovend uit. Binnen 24 uur werd een groot deel van de Iraanse … [Lees verder]

Abram de Swaan: Eva Illouz kan zich niet ontworstelen aan de dodelijke stilte in Israël 

Opinie

Eva Illouz is een wereldberoemd sociologe die zich vooral bezig heeft gehouden met emoties zoals in het veelbesproken Why love hurts uit 2012. Ze werkt in Frankrijk en in haar thuisland Israël waar ze zich een beginselvaste tegenstandster van de regering Netanyahu heeft betoond. Vorige week gaf zij de Evelien Ganslezing voor een volle zaal. Dat werd een bedroevende presentatie.  In Israël is voor veruit de meesten de kalender gestopt op 7 oktober 2023. Behalve als … [Lees verder]

Als het woord ‘joods’ in de media wordt weggemoffeld

Opinie

Is er een trend waarin media bewust danwel onbewust ervoor kiezen het woord joods en joodse context weg te laten in artikelen waar dat wel degelijk relevant is? De herdenkingsdagen 4 en 5 mei zijn weer voorbij. Documentaires, lezingen, voorstellingen en artikelen maken elk jaar de herinnering weer bewust en geven ook verdieping, met toch weer nieuwe gezichtspunten en inzichten.  Hoewel er over de vorm van de nationale herdenkingen discussie is, lijkt er geen sprake … [Lees verder]

Bekladding Nationaal Monument schaadt niet alleen Joden, het tast de gedeelde ruimte van het rouwen zelf aan

Herdenken

Jessica Roitmans commentaar op 4 mei 2026 Toen ik zesentwintig jaar geleden vanuit de Verenigde Staten hierheen verhuisde, was een van de dingen die me het meest trof de Dodenherdenking.  Amerika kent Memorial Day, maar die dag heeft zijn oorspronkelijke functie — het gedenken van de gevallenen — helaas grotendeels verloren aan vrije dagen en barbecues. Op een paar verspreide ceremonies na, staan we niet samen stil. Hier wel. Om acht uur ’s avonds sissen … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Het VS-Iran pact: Trump trekt zijn handen af van het oorlogsgeweld en laat Israël zitten met een uitzichtloze erfenis

De Amerikaanse president Donald Trump heeft zich ontworsteld aan de politieke greep van premier Benjamin Netanyahu.  Met hem ging de Amerikaan de oorlog in tegen Iran. Zonder de Israelische leider erbij te betrekken maakte hij nu een einde aan de oorlog. Bezalel Smotrich, de harde minister van Financiën, begreep onmiddellijk dat het ‘akkoord slecht is voor Israël en de vrije wereld.’   Het akkoord is alsnog een bestand van zestig dagen. In die periode moeten alle … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
Nieuws

Serieus vredesoverleg tussen Jeruzalem en Beiroet ligt in het verschiet

Er waren tijden dat een bestand betekende dat vechtende partijen tijdelijk de wapens neerlegden op weg naar een vredesverdrag.  Die tijden zijn voorbij waardoor een staakt-het-vuren in het Midden-Oosten zijn betekenis zienderogen verliest. De Verenigde Staten en Iran hebben een  virtueel bestand gesloten dat dagelijks door beide partijen wordt geschonden.  Er zijn geen handtekeningen gezet, er zijn geen handen geschud. Het is een ‘lekkend bestand,’ een nieuw begrip in de diplomatieke geschiedenis. Libanon en Israël … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten
Israël div

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Musici in 17de eeuwse kleding

Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

Kunst en Cultuur

Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. Nu bleef het opvallend stil. Pas bij de parkeerplaats keek ze omhoog. “Levie?”“Ja?” “Volgens mij heb ik vanavond heel veel over onze zwager Spinoza gehoord, … [Lees verder]

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

STOP! Lilly ontdekt familiecrisis tussen de broer van Rebecca d’Espinosa en Samuel de Casseres …

Kijk- en Luistertips

“Levie, waarom hoor ik dit nú pas?” “Wat bedoel je, Lilly?” “Dat er een musical over de zwager van onze familie speelt en niemand mij heeft uitgenodigd!”Ik kijk haar aan. “Welke zwager?” Lilly zucht diep, zoals alleen een ruwharige teckel met sefardische ambities dat kan. “Baruch Spinoza natuurlijk. De broer van Rebecca d’Espinosa. En Rebecca trouwde volgens onze familielegende met Samuel de Casseres. Dat maakt Spinoza zo ongeveer de zwager van de hele misjpoge. Ik … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

Israël div

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

Etty op de Nederlandse televisie. Serie van Hagai Levi bekend van ‘In Therapie’

Kunst en Cultuur

Wat een waagstuk! De Israëlische cineast Hagai Levi is bij ons bekend van de televisieserie ‘In therapie’ met Jacob Derwig in de hoofdrol. Levie wilde niet de zoveelste Sjoa-film maken, geen duplicaat van ‘Schindler’s List.’ Maar hij wilde wel de dagboeken van Etty Hillesum verfilmen, geschreven in de oorlogsjaren door een jonge joodse vrouw in Amsterdam. Hoe deed hij dat? Hagai Levi kwam op het idee om voor de enscenering niet het jaar 1941 of … [Lees verder]

Feministisch engagement van de socialistische schilderes Marie de Roode-Heijermans

Kunst en Cultuur

Marie de Roode-Heijermans (Rotterdam, 1859–1937, Amsterdam) was de oudere zus van toneelschrijver Herman Heijermans.  De kunstenares Marie was lid van de Cercle des Femmes Peintres, een Brusselse vereniging van beeldend kunstenaressen die actief was tussen 1888 en 1893. In 1903 richtte ze met een aantal gelijkgestemden, zoals haar broer Herman, P.L. Tak en Floor Wibaut, de vereniging Kunst aan het Volk op.  In 1899 trouwde ze met de journalist Justus Jan de Roode, die later … [Lees verder]

uit alle tijden

Annemiek Leclaire en Awraham Soetendorp Foto: Bob Bronshoff

Pastoraal werk van een nomade, over Levenslessen van rabbijn Awraham Soetendorp

Nieuws

Het is best opmerkelijk: ik ken Awraham Soetendorp inmiddels ruim vijftig jaar, en tóch weet hij mij na al die jaren – en nog wel op papier – weer te ontroeren. Ik dacht dat ik alle verhalen zo langzamerhand wel kende. Nee dus. Natuurlijk, een verhaal dat deel uitmaakt van je levensgeschiedenis, ga je niet zomaar aan ieder lid van je gemeente vertellen. Ook als je bijna twintig jaar hebt samengewerkt voor het blad van … [Lees verder]

Geslaagde CIDI-conferentie in de geest van Haagse pro-Israël lobby

Midden-Oosten

Toen ik zondagmiddag met mijn vrouw van het Tropenmuseum naar mijn appartementje liep, maakten een paar demonstranten ons uit ‘voor kindermoordenaars.’ ’s Ochtends zagen we het met bloedrode verf bekladde gebouw en hoorden we schreeuwende pro-Palestijnse demonstranten. ‘Palestina van de rivier naar de zee.’ Vrij vertaald: Israël moet worden vernietigd.  Er was veel politiebeveiliging rond het gebouw, en toch drong door de dikke muren het geschreeuw door en geloei van de politieauto’s. Het anti-Israël protest … [Lees verder]

Heleen Gans over haar zus Evelien: historica, activiste, Mensch

Geschiedenis

Hartelijk welkom bij de tweede Evelien Gans Lezing. Mijn naam is Heleen Gans, ik ben Eveliens jongere zus. Althans, dat was ik, want ik ben inmiddels drie jaar ouder dan zij is geworden … Zaterdagavond 3 mei vond in De Balie in Amsterdam de tweede Evelien Gans lezing plaats. Deze lezing is vernoemd naar de historica Evelien (1951-2018) gespecialiseerd in contemporaine Joodse geschiedenis en antisemitisme.Hoofdspreker op 3 mei was historicus Simon Schama. Zijn lezing baseerde hij … [Lees verder]

tekening van mensen rond de tafel met joodse symbolen om hen heen

Rob Oudkerk: Was ik het jongetje dat alles goed moest maken?

Kijk- en Luistertips

Het is een vrij koude lenteochtend in 2023. In haar boshut in het Gooi interviewt Annemiek Schrijver mij voor haar wekelijkse tv-programma De Verwondering.  Al snel ging het met haar over mijn Joodse roots en hoe de vrijdagavonden bij ons thuis verliepen. Met aan tafel Maurits, mijn vader die vier jaar lang ondergedoken had gezeten in Amstelveen zonder ook maar enig familielid te hebben overgehouden, allemaal dood gemaakt in de kampen.  Met mijn opa David … [Lees verder]

Stolpersteine voor het Joods Weeshuis in Leiden

Nieuws

Het grote belang van de Stolpersteine is dat de vermoorde kinderen niet alleen een naam, geboorte- en sterfdatum hebben, maar ook een ‘leven’ krijgen. Dat levensverhaal krijgen zij dankzij het onderzoek dat voorafgaat aan het leggen van de stenen. Voor sommige nabestaanden neemt de Stolpersteine of struikelsteen de plaats in van een graf. In Leiden leggen we ieder jaar Stolpersteine of struikelstenen voor de vermoorde kinderen en medewerkers van het vroegere Joods Weeshuis Machseh Lajesoumim … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Verteerd worden door vuur vertaalt zich nu naar sociale en digitale uitsluiting

Als je het verhaal van Korach leest, is het niet slechts een weergave van een goddelijke straf, maar een klassieke casestudy over de dynamiek van groepsstructuren, macht-legitimatie en de spanning tussen egalitarisme en hiërarchie.  Wanneer we dit duizenden jaren oude conflict vertalen naar de hedendaagse samenleving, zien we dat de antropologische mechanismen achter Korachs opstand nog altijd springlevend zijn. Zelf kijk ik sinds mijn reizen naar Jordanië, Tunesië en Turkije meer vanuit een antropologisch perspectief naar de regio en zie een clan-society: daar staan we in Nederland toch wat verder vanaf.  Crisis van legitimiteit en de ‘anti-elite’ In de antropologie ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond