13 juli 2026

Opinie

schilderij met links opengeslagen Torarol en rechts Jezus die dew rol vasthoudt, schilderij van Marc Chagall

‘Joods-christelijke traditie’ een onbruikbare term?

Opinie

Het begrip ‘Joods-christelijke traditie’ is in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog met oprecht goede bedoelingen omkranst. Het staat voor veelsoortige ontmoetingen tussen Joden en christenen, vooral in zogeheten ‘leerhuizen’, in een poging elkaar na eeuwen Jodenvervolging en discriminatie beter te leren kennen. Daarbij ging (en gaat) het vooral om de kennismaking met de door christenen vergeten Joodse wortels van het christendom en om het zoeken naar wat de beide tradities gemeenschappelijk hebben. Er is … [Lees verder]

portret Bloeme Evers

Bloeme Evers, Gedreven Joods (2) Een drieluik over Bloeme Evers-Emden

Herdenken

Bloeme Evers heeft Amsterdam zien veranderen, zoals ook haar eigen leven drastisch zou veranderen. De tragische dood van zoon Sem werd naast haar eigen oorlogservaringen een tweede rode draad in haar leven. Zoon Raph zegt daarover in Bloeme’s raadsel (documentaire van Erga Netz, uitgezonden op 14 december 2017, anderhalf jaar na haar overlijden): het overlijden van Sem was een trigger waardoor ze eindelijk het rouwproces over de Tweede Wereldoorlog kon beginnen. Na de oorlog moest iedereen … [Lees verder]

Zijn ‘de Joden’ nog steeds de zondebok of zijn ze de ‘bad guys’ geworden? 

Opinie

Al heel jong keken wij naar cowboy- en Indianenfilms. Toen al wist ik dat we gemanipuleerd werden door te moeten denken dat er altijd ‘bad guys’ waren. In dit geval de Indianen.  Dit bleef een terugkerend thema in de Amerikaanse politiek: altijd waren er bad guys. In de jaren vijftig had je de commies (communisten) met de beruchte verhoren en rechtszaken onder senator Joe McCarthy. Later had je president Bush met zijn ‘As van het Kwaad’ … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Blitzkrieg Netanyahu en Trump mislukt

Opinie

Een interessant fenomeen doet zich voor: Israël is opvallend eensgezind. Van rechts tot links is men het erover eens dat de huidige deal met Iran slecht uitpakt voor het land. Volgens velen is er maar één schuldige: premier Netanyahu. Hij heeft gegokt en verloren. Met grote risico’s heeft hij president Trump ervan overtuigd dat een soort blitzkrieg mogelijk was. Aanvankelijk zag het er veelbelovend uit. Binnen 24 uur werd een groot deel van de Iraanse … [Lees verder]

Abram de Swaan: Eva Illouz kan zich niet ontworstelen aan de dodelijke stilte in Israël 

Opinie

Eva Illouz is een wereldberoemd sociologe die zich vooral bezig heeft gehouden met emoties zoals in het veelbesproken Why love hurts uit 2012. Ze werkt in Frankrijk en in haar thuisland Israël waar ze zich een beginselvaste tegenstandster van de regering Netanyahu heeft betoond. Vorige week gaf zij de Evelien Ganslezing voor een volle zaal. Dat werd een bedroevende presentatie.  In Israël is voor veruit de meesten de kalender gestopt op 7 oktober 2023. Behalve als … [Lees verder]

Nieuws

Blauwe tekst in het Hebreeuws
Herdenken

Wat er mis ging in het fameuze toeristenstadje aan de Geul

Over ‘Toen het toch gebeurde’ van Gabriel Smeets ‘Toen het toch gebeurde’ ging het inderdaad gruwelijk mis. Want meer dan de helft van de toch al zo kleine joodse gemeenschap van het Zuid-Limburgse Valkenburg overleefde niet de jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog.  Van de 72 leden die de Kille in 1941 telde, zijn er veertig weggevoerd naar de vernietigingskampen. Hun namen staan op de herdenkingsplaat voor joodse oorlogsslachtoffers in Valkenburg. Maar wat er indertijd precies … [Lees verder]

schilderij met hebreeuwse letters op opengeslagen Tora - fragment uit werk van Marc Chagall
Nieuws

Scheppen en voltooien in één

Genesis/ Bereshiet 1:31Klassieke vertaling:  En God zag alles dat is gemaakt en zie het is zeer goed. En het was avond en het was morgen, een zesde dag: Hertaling:En Elohiem zag alles dat is gedaan en zie!: goed is – kracht; en liet het zijn – voorafgaand aan, en liet het zijn – waarin het geschiede – scheppingsfase, de zesde: Het geheel wordt zichtbaar  Wanneer scheppingsfase – de zesde – is voltooid, richt de tekst … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
Israël div

Vredesactivist Ilan Shenhav: Israëli’s moeten hun angst voor Arabieren overwinnen

Zullen de Israëlische kiezers zich bij de komende algemene verkiezingen bevrijden van de Likud-premier Benjamin Netanyahu?  De 62-jarige, in Israël geboren vredesactivist Ilan Shenhav verdenkt Netanyahu er zelfs van dat hij iets zal verzinnen om de verkiezingen uit te stellen of zelfs helemaal niet door te laten gaan. „Het uitroepen van de noodtoestand of nog even een oorlogje voeren zijn middelen die hij in zijn politieke toverdoos heeft”, zegt Ilan tijdens een gesprek in zijn … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

Het geheime conservatorium van de Jodenbreestraat – deel II

Muziek

“Ze zegt dat je volgende week vooral het geluid hard moet zetten.” Op dit spannende moment lieten we je vorige week achter.   We beloofden een video waarin Bar Vingerling op het terras van Tony’s Coffee enkele karakteristieke Portugese melodieën a capella voordraagt.*  Maar Bar kwam met een beter idee. Hij wil die opname samen met David Nunes Nabarro maken, zodat niet alleen de muziek, maar ook het verhaal achter deze eeuwenoude Portugese traditie verteld … [Lees verder]

Etty Hillesum in spijkerbroek op omafiets, maar de oorlog dreigt met zwartgeüniformeerde gestalten 

Geschiedenis

Aanstaande zaterdagavond laat, uitgaande sjabbat, is alweer het vierde deel te zien van de serie ‘Etty’ op NPO2.  In de vorige afleveringen maakten we kennis met hoofdpersoon Etty Hillesum, schrijver Klaas Smelik (mijn vader) en psychochiroloog Julius Spier. Daarnaast zagen we de fictieve vriendin Lizzie (een combinatie van Etty’s hartsvriendinnen Liesl Levie en Leonie Snatager) en huisbaas/minnaar Pa Han.  Daarmee zijn de kaarten geschud en vragen we ons af: hoe gaat het nu aflopen tussen … [Lees verder]

Musici in 17de eeuwse kleding

Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

Kunst en Cultuur

Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. Nu bleef het opvallend stil. Pas bij de parkeerplaats keek ze omhoog. “Levie?”“Ja?” “Volgens mij heb ik vanavond heel veel over onze zwager Spinoza gehoord, … [Lees verder]

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

STOP! Lilly ontdekt familiecrisis tussen de broer van Rebecca d’Espinosa en Samuel de Casseres …

Kijk- en Luistertips

“Levie, waarom hoor ik dit nú pas?” “Wat bedoel je, Lilly?” “Dat er een musical over de zwager van onze familie speelt en niemand mij heeft uitgenodigd!”Ik kijk haar aan. “Welke zwager?” Lilly zucht diep, zoals alleen een ruwharige teckel met sefardische ambities dat kan. “Baruch Spinoza natuurlijk. De broer van Rebecca d’Espinosa. En Rebecca trouwde volgens onze familielegende met Samuel de Casseres. Dat maakt Spinoza zo ongeveer de zwager van de hele misjpoge. Ik … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

Israël div

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

uit alle tijden

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Vredesactivist Ilan Shenhav: Israëli’s moeten hun angst voor Arabieren overwinnen

Israël div

Zullen de Israëlische kiezers zich bij de komende algemene verkiezingen bevrijden van de Likud-premier Benjamin Netanyahu?  De 62-jarige, in Israël geboren vredesactivist Ilan Shenhav verdenkt Netanyahu er zelfs van dat hij iets zal verzinnen om de verkiezingen uit te stellen of zelfs helemaal niet door te laten gaan. „Het uitroepen van de noodtoestand of nog even een oorlogje voeren zijn middelen die hij in zijn politieke toverdoos heeft”, zegt Ilan tijdens een gesprek in zijn … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Jom Kippoeroorlog en het grote misverstand

Midden-Oosten

‘We werden dus verrast,’ zei premier Golda Meir op de tweede dag van de op 6 oktober 1973 uitgebroken Grote Verzoendagoorlog, nu 45 jaar geleden. Het klonk in de oren van de generaals nogal humoristisch, maar het was niet zo bedoeld. Ze wisten toen dat Egypte en Syrië op Jom Kippoer om 14.00 uur Israël met een groot offensief volledig hadden overrompeld. Het had niet zo hoeven te zijn als Golda Meir geloof had gehecht … [Lees verder]

De onwaarheid naar eer en geweten, echt niet alleen op het Binnenhof

Nieuws

Ja, ook de Eeuwige zelf spreekt niet altijd de waarheid. Soms, heel soms, verdraait Hij woorden. “De engel vertelt aan Abraham dat hij over een jaar terug zal komen: ‘En dan, je zult het zien, heeft jouw vrouw Sara een zoon’. Sara luistert mee bij de ingang van de tent en hoort deze boodschap. Zij lacht in zichzelf: ‘Ik ben afgeleefd, zou ik nog lust hebben? Mijn man is al zo oud!’.” (Bereesjiet 18:12) G’D … [Lees verder]

Afscheid van de Van der Boechorststraat, middelpunt van de eenheidsgemeente

Geschiedenis

Na ruim vijftig jaar is de deur van het Joods Cultureel Centrum definitief achter ons dichtgetrokken. In 1973 kwam het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap er in, een jaar of twee, drie voordat de Joodse Gemeente Amsterdam haar kantoren er ook naartoe verhuisde.  Bij de aankoop werd het in de Kerkeraad de belangrijkste beslissing genoemd die de Joodse Gemeente nam sinds 1945. Vijftig jaar verder trekken we eruit. Het NIK was huurder. De Joodse Gemeente Amsterdam heeft het gebouw … [Lees verder]

Was de moord op de socialistische leider Chaim Arlosoroff een keerpunt in de zionistische geschiedenis?

Nieuws

Een paar weken na de moord op Yitzhak Rabin (4 november 1995) sprak Hans Fels in Tel Aviv zijn weduwe Leah. Zij raadde hem aan een film te maken over de moord op Chaim Arlosoroff (16 juni 1933) vanwege de grote gelijkenis tussen de moord op haar echtgenoot en die op Arlosoroff. In beide gevallen ging een haatcampagne aan de moord vooraf.  Woensdag 15 april wordt deze documentaire De Zaak Arlosoroff  van Hans Fels getoond … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Soms moeten we bereid zijn voor de ander opzij te gaan 

De parasjiot van deze week spelen zich af vlak voor het moment dat het Joodse volk Erets Jisraeel binnentrekt.  Maar er dreigt onrust: een deel van het Joodse volk, de stammen Re’oewen, Gad en een deel van de stam Menashe, wil geen deel aan de intocht nemen. In plaats daarvan vragen ze Moshe of ze hun erfdeel kunnen krijgen op de plek waar ze dan zijn, aan de overzijde van de Jordaan.  Dit verzoek valt niet goed bij Moshe. Hij zegt, in woorden die ook in deze dagen nog maar al te bekend klinken: “Is het denkbaar dat jullie broeders ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond