19 november 2026

Opinie

twee portretten; een van man met lange witte baard, een van man met kort donker haar

Mijn joods-zijn: een zachte verbindende kracht. Nu opgeëist door oorlog, politiek en de blik van de ander

Diaspora

Mijn joods-zijn was altijd iets wat ik in stilte met me meedroeg, in culturele en historische betekenis. Nu merk ik dat anderen het steeds vaker naar voren halen, er een politieke betekenis aan geven en mij vragen er verantwoording over af te leggen. Daarmee verandert niet alleen de blik van de ander op mij, maar ook mijn verhouding tot mijn eigen geschiedenis. Het noodzaakt mij me uit te spreken. In een tijd waarin joods-zijn in … [Lees verder]

Als je geweld tegen een bepaalde groep legitimeert, creëer je een samenleving waarin niemand meer veilig is

Opinie

‘De PvdD wil koosjer en halal slachten verbieden’, zei iemand laatst in sjoel. In Nederland wordt er nauwelijks nog koosjer geslacht. Het is duur, er zijn weinig mensen die zich aan de strikte kasjroetregels houden en zelfs in Amsterdam bleek er onvoldoende vraag om de laatste koosjere slagerij open te houden.  Halal wordt er daarentegen nog wel geslacht. Volgens menig sjoelganger was halal slachten een stuk erger voor het dier dan koosjer slachten. Dit gesprek … [Lees verder]

Wie zijn de Joden? Ofwel de Joodse invloeden in het leven van Carole King en Gerry Goffin

Diaspora

Allereerst mijn dank aan Jonathan Gill voor zijn tweedelige artikel over het leven van Carole King.  Mijn belangstelling voor Carole King en Gerry Goffin is ook persoonlijk. Mijn oom werkte met Gerry samen in de laboratoria van Arco Chemical en was goed bevriend met zowel Gerry als Carole. Daarnaast herken ik veel in de wortels van onze familie in Brooklyn, nadat zij in de jaren negentig van de negentiende eeuw Europa hadden verlaten.  zie: Carole … [Lees verder]

boekenplank met in het midden het besproken boek

Hoe durft een jood te beweren dat Israël een sof is! 

non-fictie en biografieën

‘Nou dag kind, en Israël is een sof’ van Truus Cahen is een boek waarvan mijn vrienden zeggen dat ik het MOET lezen. Het gaat immers over Joden, holocaust, tweede generatie en Israël. Kortom, een boek waar ik doorgaans geen zin in heb, ze liggen me te zwaar op de maag. Echter: het boek van Truus Cahen had ik binnen een paar dagen uit, ik genoot ervan. De schrijfster is beeldend kunstenaar en therapeut, dat … [Lees verder]

Met knikkende knieën naar NAZA

Opinie

Al dagen voor de Nederlandse première van NAZA was ik bezig met de vraag of ik deze documentaire wel wilde zien.  In mijn hoofd zag ik bioscooppubliek met Palestijnse vlaggen. Was ik bang voor het zoveelste eenzijdige discours, waar 7 oktober er niet meer toe doet. Ik zag geschreeuw voor me tijdens en na de voorstelling en protesten (met geweld). En wat als de inhoud van de film heel schokkend en naar zou zijn? Wat … [Lees verder]

Nieuws

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw
Nieuws

Europa sluit defensiedeals met Israël 

Even moest ik glimlachen toen ik een berichtje las dat het Israëlische bedrijf IWI een samenwerkingsovereenkomst heeft gesloten met het Nederlandse bedrijf AIA. Het gaat om onder licentie machinegeweren te produceren. Ik dacht even aan die 200.000 naïeve demonstranten op het Museumplein. Maar dit terzijde. Diezelfde week las ik dat ook Finland en Roemenië defensiedeals met Israël hadden gesloten. En toen kwam ik bij iets wat me nog veel vrolijker maakte: de Israëlische economie. Want … [Lees verder]

Kunst en Cultuur

Ark van Noach en de ambiguïteit van het schrift

De ark van Noach – tevat Noach (תֵּבַת נֹחַ) – is het vaartuig waarin de zondvloed, de maboel (מַבּוּל), een vorm krijgt. De vloed zelf blijft ongrijpbaar: zij is overal en nergens, een kracht die de vertrouwde wereld uitwist. Tegelijkertijd is de ark een beeld van selectie. Wie een grens trekt tussen binnen en buiten, bewaart iets maar laat ook iets achter. In die zin is de ark niet alleen een schuilplaats, maar ook een … [Lees verder]

Nieuws

Je zou het in de huidige tijd bijna vergeten: Jodendom is ook leuk

Onlangs verscheen Judaism-in-a-book, Joodse traditie binnen handbereik. Een doe-het-zelfboek voor wie iets wil doen met zijn Joodse erfenis. Voor wie zich thuis voelt in een Joodse omgeving, maar aarzelt om zelf mee te doen. Of wel naar de synagoge gaat, maar ook daarbuiten meer met de Joodse traditie wil doen. Dat kan met dit boek. Het biedt een overzicht van de belangrijkste rituelen tijdens sjabbat en de Joodse feestdagen, aangevuld met teksten voor bijzondere momenten. … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Nico Richter en andere herontdekte componisten om niet te vergeten

Geschiedenis

Door de nazivervolging raakten talloze musici en componisten buiten beeld en werden zij en hun muziek vergeten. Soms doet zich een klein wonder voor: bladmuziek wordt gered of verweerde manuscripten worden teruggevonden in een oude schuur. Dan begint de zoektocht: wie was deze componist? Al dertig jaar zet de Leo Smit Stichting zich in om de muziek van vergeten Joodse en verzetscomponisten terug te brengen naar de concertpodia. Sinds zeven jaar werkt de stichting samen … [Lees verder]

Zingen tegen kogels in elkaars hart

Literatuur

Over: Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje Sommige boeken lezen als een gesprek of een bekentenis. Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje neemt je mee in iets zeldzaams: het leest als een poging om een relatie overeind te houden wanneer woorden tekortschieten. Niet omdat er niets meer te zeggen valt, maar juist omdat dat de relatie te veel op het spel zou zetten. Wat doe je met de kunst van het niet eens … [Lees verder]

Ark van Noach en de ambiguïteit van het schrift

Kunst en Cultuur

De ark van Noach – tevat Noach (תֵּבַת נֹחַ) – is het vaartuig waarin de zondvloed, de maboel (מַבּוּל), een vorm krijgt. De vloed zelf blijft ongrijpbaar: zij is overal en nergens, een kracht die de vertrouwde wereld uitwist. Tegelijkertijd is de ark een beeld van selectie. Wie een grens trekt tussen binnen en buiten, bewaart iets maar laat ook iets achter. In die zin is de ark niet alleen een schuilplaats, maar ook een … [Lees verder]

Wie zijn de Joden? Ofwel de Joodse invloeden in het leven van Carole King en Gerry Goffin

Diaspora

Allereerst mijn dank aan Jonathan Gill voor zijn tweedelige artikel over het leven van Carole King.  Mijn belangstelling voor Carole King en Gerry Goffin is ook persoonlijk. Mijn oom werkte met Gerry samen in de laboratoria van Arco Chemical en was goed bevriend met zowel Gerry als Carole. Daarnaast herken ik veel in de wortels van onze familie in Brooklyn, nadat zij in de jaren negentig van de negentiende eeuw Europa hadden verlaten.  zie: Carole … [Lees verder]

Carole King: She Made the Earth Move

Muziek

En toen? King volgde Tapestry op met een derde kind (geboren in de keuken) en een nieuw album Music dat ook op nummer één kwam. Maar in de twee dozijn soloalbums die volgden, bereikte ze nooit meer de hoogten van Tapestry. En hoewel ze regelmatig optrad, in de Verenigde Staten en daarbuiten, wilde ze geen ster zijn en kwam het podium haar niet aanwaaien. Ze gaf yogales, werd volgeling van Swami Satchidananda, kreeg nog een … [Lees verder]

uit alle tijden

straatventers

Eerbetoon aan joodse straatventers

Nieuws

Onlangs verscheen van Ewoud Sanders het boek Van appeljood tot zuurjood. Veertig portretten van joodse straatventers. Hier, bij wijze van voorpublicatie, een deel van de inleiding. Vlam in de pan Op vrijdagmiddag 21 mei 1880 sloeg in de Amsterdamse Jodenbuurt de vlam in de pan. Een paar maanden daarvoor had de gemeenteraad besloten dat er op de Sint Antoniesbreestraat en de Jodenbreestraat geen ‘uitstallingen’ van venters meer mochten staan. Het stadsbestuur wilde er een snelle verbinding … [Lees verder]

tekening van art deco gebouw

Pastorale

Nieuws

Nimmer bleek het verschil tussen modern en middeleeuws, tussen Mokum en mediene, zo massaal als toen hij bleef zitten en verkast werd van de provinciestad naar een veraf gelegen gymnasium annex kleinseminarie. En zelden, wist hij later pas, nam zijn toch allesbehalve katholieke moeder een verstandiger besluit dan dit. ‘Je bent toch hopeloos, dan maar bij die paters en fraters, of hoe ze allemaal heten, die leraren zullen jou wel leren wat leren is.’ Een … [Lees verder]

Eerste herfstboden

Midden-Oosten

Ochtenddauw op auto’s, mistflarden soms en een zon die zich ontworstelt aan nevelen. Het is nog maar 4 augustus. In Jeruzalem begint de herfst al in augustus. Dit lijkt een bizarre uitspraak, maar hij spoort met wat ik zie, de eerste herfstboden.  Rimon De zonsopgang is een heel uur later dan op de langste dag, steeds verder kruipend naar zes uur en daar voorbij, eind augustus. Tijdens onze ochtendwandeling zien mijn hond Mini en ik opeens … [Lees verder]

De rechtvaardigen, muzikaal eerbetoon aan Jan Zwartendijk en aan allen die hij redde

Muziek

In 1940, toen Europa in brand stond, besloot deze man niet toe te kijken, maar te handelen. Jan Zwartendijk was ten tijde van de Tweede Wereldoorlog directeur van Philips in Litouwen én honorair consul van Nederland. Vanaf zijn kantoortafel ontstond een reddingslijn toen hij visa ging uitschrijven voor Joodse vluchtelingen. Met niets meer dan een stempel, inkt, papier en moed gaf hij duizenden Joden een kans op leven. In het herdenkingsjaar Nederland tachtig jaar bevrijding … [Lees verder]

Granaatappels in Elburg en Jeruzalem

Kunst en Cultuur

De fraai gerestaureerde Sjoel Elburg verrast met de kleurrijke tentoonstelling L’Chaim! – cijfers, letters en symbolen van Axel Veenendaal. L’Chaim! is een toast op het leven en staat voor gezondheid en welzijn, heel toepasselijk in deze tijd. Kunstenaar Axel Veenendaal (uit Leusden) is een autodidact die vele masterclasses volgde onder meer bij Ellen de Meijer en Sam Drukker. Veenendaal schildert in olieverf, acryl als tempera. Daarnaast verwerkt hij glasfiber, epoxy (hars), composiet, metalen – zoals … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Ja’akov, Laban, het schaap en de geit

In de parasja van deze week sticht Ja’akov zijn gezin.  Hij trouwt met Lea en Rachel en na de geboorte van elf zonen en een dochter vindt hij het wel welletjes bij Laban en wil terug naar Kana’an.  Er ontspint zich een curieus gesprek. Laban heeft als eerste in de wereld ontdekt dat het goed is voor je welvaart om joden in je land te hebben. Hij is dus niet al te blij als Ja’akov wil vertrekken. Laban biedt Ja’akov een beloning aan voor al het werk dat hij heeft gedaan. Dit is een slimme openingszet, want misschien kan hij ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond