2 april 2026

Opinie

Generaal Zamir luidt de noodklok

Israël div

Op de tweede dag van de Grote Verzoendagoorlog in 1973 waarschuwde minister van Defensie Moshe Dayan dat ‘Het Derde Huis’ (na twee verwoeste tempels) dreigt te vallen.  Dayan zou hebben gepleit voor het in stelling brengen van Israëls atoomwapen. Nu is het de opperbevelhebber van Israëls strijdkrachten generaal Eyal Zamir die de noodklok luidt, ook in oorlogstijd. Hij waarschuwde premier Netanyahu en zijn ministers in het veiligheidskabinet dat Tsahal, het leger, op punt van instorten staat.  … [Lees verder]

Dialoog hoeft niet met woorden 

Opinie

‘Bekend maakt bemind’: Amsterdamse stadsdelen krijgen middelen voor dialoog en verbinding.  Deze kop las ik in het Parool van vrijdag 20 februari 2026. De raadsleden Sheher Khan van Denk en Itay Garmy van Volt werken al enkele jaren samen om de dialoog in de stad te bevorderen. Daar gaat nu een schepje bovenop dankzij een ruimhartige subsidie. Dialoog, een nobel streven waar niemand op tegen kan zijn. Alleen, zo vroeg ik me af, is dialoog … [Lees verder]

Gaza is overal 

Opinie

Of toch niet?  In de multireligieuze havenstad Kochi in Zuid-India moet ik er met een loep naar zoeken.  De stad is vervuld met kunst, dankzij de vermaarde Kochi Muziris Biennale (de reden waarom ik hier ben) en met streetart. Muren zijn vrolijk beschilderd, zeker bij scholen, maar ook op vervallen gebouwen staan ware kunstwerken.  Kochi is een toeristenplek, zeker in dit seizoen als het weer nog net te behappen is en met de Biennale als … [Lees verder]

Ook het Rotterdamse openbaar vervoer transporteerde Joden

Opinie

Met hun film en boek De verdwenen stad documenteerden Willy Lindwer en wijlen Guus Luijters in 2024 de rol van het Amsterdamse gemeentelijk openbaar vervoer.  Door het inzichtelijk maken van de deportatie met gewone trams is door de auteurs duidelijk gemaakt dat de gemeentelijke Amsterdamse overheid meewerkte aan de vervolging van haar eigen, Joodse, bevolking. Ook in Rotterdam reden die trams. Ook in Rotterdam kon de Joodse bevolking worden gesegregeerd, geconcentreerd in een gemeentelijke loods … [Lees verder]

Voor een open boycot van Israël 

Opinie

Israël is de verstoteling onder de volkeren. Er zijn schurkenstaten en roversnesten waar geen mens ooit aanstoot aan neemt. Maar die landen zijn niet onontkoombaar interessant. Israël wel. En dat zal het weten ook. De redactie van De Vrijdagavond vroeg twee hoogleraren die zich in het publieke domein uitspreken over het beleid van Israël hoe zij staan tegenover een academische / culturele boycot van Israël.Hier het pleidooi van emeritus-hoogleraar sociale wetenschappen Abram de Swaan, lid … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Ma Nisjtana? Wat is het verschil tussen deze Hagada uit 1943 en alle andere Hagadot?

In de aanloop van Pesach slaagde ik er dit jaar in om een heel bijzondere Hagada aan mijn collectie toe te voegen. Mijn bestaande collectie bestaat uit een grote variëteit van Hagadot waaronder: Dit jaar stuitte ik op een Hagada van een totaal andere categorie: de Hitler Hagada. Deze is weliswaar geschreven in de stijl van de standaard Hagada maar het is toch geen gewone Hagada. De anonieme auteur is een Marokkaanse Jood (Rabat, 1943) … [Lees verder]

Nieuws

Was de moord op de socialistische leider Chaim Arlosoroff een keerpunt in de zionistische geschiedenis?

Een paar weken na de moord op Yitzhak Rabin (4 november 1995) sprak Hans Fels in Tel Aviv zijn weduwe Leah. Zij raadde hem aan een film te maken over de moord op Chaim Arlosoroff (16 juni 1933) vanwege de grote gelijkenis tussen de moord op haar echtgenoot en die op Arlosoroff. In beide gevallen ging een haatcampagne aan de moord vooraf.  Woensdag 15 april wordt deze documentaire De Zaak Arlosoroff  van Hans Fels getoond … [Lees verder]

film

Willy Lindwer tachtig jaar, gevierd met de Andreaspenning en een Liber Amicorum

Eindelijk was het zover, mijn vriend Willy Lindwer werd tachtig jaar. Het werd vrijdag 20 maart gevierd met een uitgebreide receptie en een boek voor hem van zijn vrienden, een waar Liber Amicorum.  Willy ken ik al vanaf mijn kindertijd. Hij is weliswaar drie jaar ouder, maar als je in sjoel met een paar jongens bent dan speel je met elkaar.  We groeiden op in dezelfde buurt. De oude Jodenbuurt. Hij op de Nieuwe Keizersgracht … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Diaspora is een ode aan de rijke Klezmorim traditie

Muziek

​​“Een klarinet die zingt als een menselijke stem, de trompet die een melodie laat glanzen, terwijl accordeon en saxofoon warme klanklagen weven waar bas en percussie een stevig fundament onder leggen”. Zo omschreef muziekjournalist Jonah Falke liefdevol de sound van Klezmer. Of zoals Janfie van Strien, een van de leden van de Amsterdam Klezmerband, tegen mij zei: “Het is pure muziek zonder fratsen, een ode aan de Jiddische cultuur”.  Donderdag 19 maart is de presentatie van de … [Lees verder]

Als de bevolking uit de taal verdwijnt, wint de macht 

Kunst en Cultuur

Vrijheid van kunst blijkt fragiel waar macht regeert. Alsof taal en kunst alleen onder toezicht mogen bestaan. In tijden waarin leiders als Trump, Netanyahu en de onlangs omgebrachte ayatollah Khamenei de toon zetten, is het steevast de kunst die als eerste de nek wordt omgedraaid.  Benjamin Netanyahu De verhouding tussen Israëls premier Netanyahu* en de kunstwereld is al jaren gespannen. Kritische instellingen ondervinden overheidscontrole en pogingen tot censuur. Meermaals probeerde Netanyahu wetgeving door te voeren … [Lees verder]

Poerimspiel 2026: Esther, waar is mijn nagelschaartje?

Kunst en Cultuur

Of Mordechai zo’n vijfhonderd jaar vóór het begin van de gangbare jaartelling daadwerkelijk aan zijn beeldschone nichtje heeft gevraagd waar zijn nagelschaartje lag, zullen we nooit weten.  In het Poerimspiel zondag 1 maart voor een uitverkochte zaal in De Balie, was het een geestige vondst die de relatie tussen Esther en Mordechai meteen kleur gaf. Wie er niet bij was, heeft iets bijzonders gemist. Laten we hopen op een reprise volgend jaar. Met dit initiatief … [Lees verder]

Afscheid van tante Etty

Geschiedenis

Wat doe je als kind wanneer je vader en je halfzus aan tafel herinneringen ophalen aan ‘tante Etty’? Zo zou je haar hebben genoemd als zij nog in leven was geweest. Zoals je andere vriendinnen van je vader aansprak met ‘tante’ ook al waren zij geen familie: tante Mien, tante Eefje, tante Dé… Maar dat was het nu juist: je zou nooit ‘tante Etty’ zeggen omdat zij niet was teruggekeerd. Zo werd dat toen gezegd. Duidelijker: … [Lees verder]

Abraham Sutzkever, dichter met een ‘miljoenig hart’

Geschiedenis

Wat sidder je, mijn land? Word jij soms net als wij verscheurd? Enkele maanden geleden maakte ik kennis met de Jiddisch-Litouwse dichter Abraham Sutzkever. Hij bracht als geen ander de overrompeling van het getto van Vilnius onder woorden. Ik leerde zijn werk kennen dankzij Almut Seiffert, een vijfentachtigjarige vertaalster in Dortmund en werd overweldigd door de poëzie van zijn leven. Met hulp van Almut heb ik me gewaagd aan de vertaling van een veertigtal gedichten. … [Lees verder]

uit alle tijden

Jodensterren op Kol Nidre-avond

Nieuws

“Jarenlang heb ik een bezoek aan de vernietigingskampen uitgesteld. Iedereen zal begrijpen waarom,” schrijft Tweede Kamerlid Alexander Hammelburg (D66) die deze week dan toch in Auschwitz is geweest. Ik begrijp hem goed. Ik deel zijn gevoelens van afkeer. Heel veel Hammelburgs vonden daar en in Sobibor de dood. Vanavond en morgen is het Jom Kippoer, Grote Verzoendag, de belangrijkste dag op de Joodse kalender. De gebedsdienst begint met de woorden Kol Nidre, gezongen op een … [Lees verder]

Na de vreugde komt de vraag: wijst het bestand met Hamas de weg naar een vreedzaam Midden-Oosten?

Midden-Oosten

Uitbundiger dan ooit viert Israël de terugkeer van twintig levende gegijzelden uit de tunnels van Hamas.  Het is een injectie van hoop en trots voor het door de oorlog verscheurde en getraumatiseerde Joodse land. Het begin ook van bezinning en herstel van de wonden van Israëls langste oorlog.  De weerslag van deze oorlog op de Israëlische politiek, met verkiezingen in 2026 in het vooruitzicht, is onvoorspelbaar.   In zijn beslist unieke rede in het plenum van … [Lees verder]

Matsos en ongezuurd brood in het voormalige getto van Rome

Nieuws

In 1598 besloot een genootschap in het getto van Rome een bakkerij te huren om de productie en distributie van matsot aan te vatten.  De activiteit floreerde en zou blijven bestaan tot aan 1870, de bevrijding van de stad van het kerkelijke juk.* De leiding van dit genootschap Gemilut Chasadim (goede werken) constateerde dat de snel toenemende verpaupering van een aanzienlijk deel van de gettobevolking de viering van Pesach en de cohesie van de gemeenschap … [Lees verder]

Wat is het Salomonsoordeel van Bennett als Rusland de Oekraïne aanvalt?

Midden-Oosten

Zal premier Naftali Bennett zich aan de overeenkomst houden met zijn minister van buitenlandse zaken Yair Lapid en in 2024 het stokje aan hem overdragen? Voor het welzijn van het vertrouwen van de burgers in het democratisch proces zou het mooi zijn als Bennett zich houdt aan het wissel akkoord met Lapid. Ik heb mijn twijfels. Niet alleen omdat Ayelet Shaked, de ultrarechtse minister van justitie, de op een meerderheid van één stem steunende coalitie … [Lees verder]

De goede kant van de geschiedenis

Nieuws

Er vallen al ruim een week geen bommen meer in Israël en in Gaza, maar een vonkenregen waait nog over de wereld en doet her en der kruitvaatjes vol meningen ontploffen. Meningen van mensen die progressief en (dus?) “pro-Palestina” zijn. (“From the river to the sea?” – “Ach, dat zal toch zo’n vaart niet lopen?”) Meningen van mensen die vinden dat je toch wel “kritiek op Israël mag hebben”. (Het valt niet mee om daartussen … [Lees verder]

Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Pesach: meer dan de jaarlijkse grote schoonmaak

We leven in roerige tijden en inmiddels staat Pesach voor de deur. Een feest waarbij we vrijheid vieren door de tijd in Egypte als slaven te herdenken. Aldus een periode van verlossing, reflectie, introspectie en retrospectie. Maar vooral ook van groei, transitie en openstaan voor een nieuw begin.  Op sjabbat Chol Hamo’ed Pesach lezen we over de uittocht uit Egypte. Het Joodse volk maakt tijdens de exodus in rap tempo een grote verandering door: van slavernij naar vrijheid, van inferioriteit naar het uitverkoren volk. En dat gaat niet zonder slag of stoot. Het Joodse volk blikt herhaaldelijk nostalgisch terug op ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond