27 augustus 2026
  • Nieuws

    Het systeem Netanyahu, boekbespreking

    Op 27 oktober kiest Israël een nieuw parlement en daarmee eindigt de zesde coalitie onder leiding van Benjamin Netanyahu, die al dertig jaar het gezicht van de Israëlische politiek is. Van de 37 regeringen die Israël in zijn 78-jarige bestaan had, is dit wel de coalitie die de volle vier ... [Lees verder]
  • blauw logo van Haags Gemeentearchief
    Geschiedenis

    Sovjetcensuur in het Haags Gemeentearchief

    Onlangs trof ik in het Haags Gemeentearchief een onopvallend pamflet. Het was een oproep van Rabbi Jisraël Meir uit Radin, beter bekend als de Chofetz Chaim, om een speciaal gebed uit te spreken voor de Joden in Rusland.  Dit pamflet lag in een map met correspondentie van de Haagse opperrabbijn ... [Lees verder]
  • springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten
    Verhalen

    Kopen op wissel, schmatte en Ajax 

    Lilly ligt naast mij en kijkt op wanneer ik mij afvraag hoe het kon dat een deel van de Joodse middenstand in Amsterdam na de Sjoa weer zo snel welvarend werd in de jaren vijftig en zestig. „Simpel,” zegt ze. „Ze hadden geen tijd voor een vijfjarenplan.” Voor veel teruggekeerde ... [Lees verder]
  • Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
    Israël div

    Turkije en Israël botsen om de macht in het Midden-Oosten

    De rivaliteit tussen Netanyahu en Erdogan gaat over veel meer dan Gaza. Ankara wil opnieuw vaste voet krijgen in het Midden-Oosten, terwijl Israël zijn militaire dominantie probeert te behouden. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de Turkse president Tayyip Erdogan vliegen elkaar steeds heftiger en ongecontroleerder in de haren. Erdogan ... [Lees verder]

Opinie

David Grossman: kracht alleen garandeert geen overwinning 

Israël div

Twintig jaar geleden, op 12 augustus 2006, kwam Uri Grossman om bij een operatie van het Israëlische leger in Zuid-Libanon. Dat gaf aanleiding om aandacht te vragen voor zijn vader David Grossman, een van mijn favoriete schrijvers.  Grossman is een uitgesproken criticus van het beleid van de Israëlische regering. Hij heeft, na lang geweigerd te hebben het woord genocide in de mond te nemen, vorig jaar zomer dat woord voor het eerst gebruikt. Zoals hij stelde: … [Lees verder]

Rabbijn Tzvi Marx: de huidige Chillul Hashem-misdaden moeten juist door religieuze Joden en rabbijnen krachtig worden veroordeeld

Opinie

Rabbinaal protest tegen het geweld van heetgebakerde jonge Joodse kolonisten tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse boeren en bewoners op de Westelijke Jordaanoever in Israël. Als liberaal-orthodoxe rabbijn, 84 jaar oud, en al jarenlang lid van de Rabbinical Council of America (een organisatie van meer dan duizend orthodoxe rabbijnen in Noord-Amerika), protesteer ik met klem tegen en veroordeel ik het geweld dat soms zelfs tot moord leidt, dat door messiaans-gedreven jonge Joodse kolonisten wordt gepleegd tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Midden-Oosten

Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in politiek. Eerst in Nederland. Ik probeerde altijd dicht tegen de politiek aan te schuren, al wist ik goed dat ik nooit de tijd zou hebben om zelf professioneel politicus te worden. Hoewel ik inmiddels al meer dan vijf jaar in Israël woon, heb ik nog steeds contacten in de Nederlandse politiek. Die belangstelling is nooit verdwenen. Als een vlieg op de muur Ik moest daaraan denken toen ik … [Lees verder]

Tijd. Ruimte. Aandacht.

Opinie

Met de tennisrackets in de achterbak reed ik over de Amstelveenseweg. Vlak voor de oprit naar de A10 rijd ik op de tweede baan rechts zodat ik rechtdoor kan richting Amstelveen. Nog geen vijftig meter voor het viaduct blijken die twee rijbanen afgesloten en wijst een verlichte pijl de oprit op. Ik schrik me rot. Er is geen andere optie. De auto’s voor me maken de bocht al richting oprit. Ik weet dat ik de … [Lees verder]

schilderij met links opengeslagen Torarol en rechts Jezus die dew rol vasthoudt, schilderij van Marc Chagall

‘Joods-christelijke traditie’ een onbruikbare term?

Opinie

Het begrip ‘Joods-christelijke traditie’ is in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog met oprecht goede bedoelingen omkranst. Het staat voor veelsoortige ontmoetingen tussen Joden en christenen, vooral in zogeheten ‘leerhuizen’, in een poging elkaar na eeuwen Jodenvervolging en discriminatie beter te leren kennen. Daarbij ging (en gaat) het vooral om de kennismaking met de door christenen vergeten Joodse wortels van het christendom en om het zoeken naar wat de beide tradities gemeenschappelijk hebben. Er is … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Het systeem Netanyahu, boekbespreking

Op 27 oktober kiest Israël een nieuw parlement en daarmee eindigt de zesde coalitie onder leiding van Benjamin Netanyahu, die al dertig jaar het gezicht van de Israëlische politiek is. Van de 37 regeringen die Israël in zijn 78-jarige bestaan had, is dit wel de coalitie die de volle vier jaar vervolmaakte.  Gekenmerkt door massale protesten tegen de hervorming van het rechtssysteem, 7 oktober, de aanhoudende Gaza-oorlog en de discussie over dienstplicht voor charediem (ultraorthodoxe … [Lees verder]

zwart veld met klein tweemaal de eclips van augustus 2026
Nieuws

Zonsverduistering: exact voorspeld, toch onverklaard

Er circuleert een anekdote over de Chafetz Chaim, een van de belangrijkste rabbijnen uit het begin van de twintigste eeuw.  Hij leefde van 1838 tot 1933 en woonde het grootste deel van zijn leven in Radin, tegenwoordig Belarus, vlakbij de grens met Litouwen. Hij is vooral bekend onder de naam van zijn boek over lasjon hara (kwaadspreken), maar zijn andere belangrijke werk is de Misjna Beroera, een van de gezaghebbendste verklaringen op de Sjoelchan Aroech, … [Lees verder]

Nieuws

Sigrid Kaag over diplomatie, het Midden-Oosten en de uitdagingen van deze tijd in vierde Harry van den Bergh-lezing

Hoe voer je een betekenisvolle dialoog over een van de meest complexe en beladen vraagstukken van onze tijd? En welke rol kunnen diplomatie, internationale samenwerking en humanitaire inspanningen spelen wanneer de verhoudingen in het Midden-Oosten zo onder druk staan? Zondagmiddag 6 september organiseert de Stichting Nederlandse Vrienden van de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem (NVHU) de vierde Harry van den Bergh-lezing. Dit jaar is voormalig vicepremier, minister en topdiplomaat Sigrid Kaag te gast. Zij gaat in gesprek met onderzoeksjournaliste Or … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Het Dwalende Jeruzalem ofwel: Ideeën die nog in de lucht hangen

Kunst en Cultuur

Al lange tijd ben ik gefascineerd door de joodse opvatting van het ‘Jeruzalem van boven’ en het ‘Jeruzalem van beneden’. Het hemelse, volmaakte Jeruzalem tegenover de onvolmaakte aardse stad. Binnen dit kader wil ik enkele beelden analyseren van een zwevend huis in de lucht als een symbool van omgekeerd lezen.  Jonathan Swift Gulliver’s Travels Eerst Jonathan Swifts Gulliver’s Travels uit 1726. Swift is een Anglo-Ierse, christelijke geestelijke en deken van de Sint-Patricks kathedraal. Hij bedacht … [Lees verder]

rijk gekleurde museumzaal Henriette Polak museum, Zutphen

Leo Samama: Thuis stond een Chanoekaboom, maar het moderne humanisme is geen joodse zaak

Geschiedenis

In de jaren zestig waren wij als kinderen benieuwd of we bij een kerkgenootschap waren aangesloten zoals heel wat vriendjes en vriendinnetjes.  Het antwoord was duidelijk: nee. Maar als jullie dat zouden willen, gaan jullie zelf maar op onderzoek uit en uitvinden wat bij jullie past. Zo leerden we al vroeg zelfstandig na te denken over dergelijke zaken. Dit is geheel in lijn met de filosofische ideeën van onze grootvader Leo Polak: autonoom nadenken, dat … [Lees verder]

Biënnale 2026: Een zwevende synagoge boven Venetië

Kunst en Cultuur

De 61e Biënnale van Venetië staat dit jaar niet alleen in het teken van kunst, maar evenzeer van politieke frictie. Al maanden vóór de opening laaiden discussies op over de deelname van Israël, vergezeld van boycotoproepen en acties van de Art Not Genocide Alliance (ANGA). Ook de aanwezigheid van Russische kunstenaars bleef niet zonder gevolgen: in mei 2026 trad de centrale jury af na onenigheid over zowel de prijsuitreiking als de betrokkenheid van Israël en … [Lees verder]

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

Het geheime conservatorium van de Jodenbreestraat – deel II

Muziek

“Ze zegt dat je volgende week vooral het geluid hard moet zetten.” Op dit spannende moment lieten we je vorige week achter.   We beloofden een video waarin Bar Vingerling op het terras van Tony’s Coffee enkele karakteristieke Portugese melodieën a capella voordraagt.*  Maar Bar kwam met een beter idee. Hij wil die opname samen met David Nunes Nabarro maken, zodat niet alleen de muziek, maar ook het verhaal achter deze eeuwenoude Portugese traditie verteld … [Lees verder]

Etty Hillesum in spijkerbroek op omafiets, maar de oorlog dreigt met zwartgeüniformeerde gestalten 

Geschiedenis

Aanstaande zaterdagavond laat, uitgaande sjabbat, is alweer het vierde deel te zien van de serie ‘Etty’ op NPO2.  In de vorige afleveringen maakten we kennis met hoofdpersoon Etty Hillesum, schrijver Klaas Smelik (mijn vader) en psychochiroloog Julius Spier. Daarnaast zagen we de fictieve vriendin Lizzie (een combinatie van Etty’s hartsvriendinnen Liesl Levie en Leonie Snatager) en huisbaas/minnaar Pa Han.  Daarmee zijn de kaarten geschud en vragen we ons af: hoe gaat het nu aflopen tussen … [Lees verder]

uit alle tijden

twee portretten een man en een vrouw tegen donkere en rode achtergrond

Terugblik op de Auschwitz-herdenkingen

Kijk- en Luistertips

Bart Wallet was bij de officiële herdenking in Auschwitz zelf: “De politiek zweeg dat vond ik zo sterk”, aldus de hoogleraar Joodse Studies aan de UvA.  Wallet geeft historische context bij de herdenkingen: de Internationale Holocaust Memorial Day bestaat pas sinds 2005 toen de VN besloot om de bevrijding van Auschwitz uit te roepen als internationale herinneringsdag.  In Nederland duurde het vijftig jaar na de oorlog voordat de Shoah formeel door de overheid werd herdacht. … [Lees verder]

interieur Obrechtsjoel

Obrechtsjoel in oude glorie hersteld, renovatie-architect Berend van der Lans vertelt 

Nieuws

Na een intensieve restauratieperiode werd donderdag 22 juni feestelijk de Raw Aron Schuster synagoge, ofwel de Obrechtsjoel, opnieuw in gebruik genomen.  Ter gelegenheid daarvan werd een omvangrijk boek gepresenteerd. Terecht, want de Obrecht is het hoogtepunt uit het uitzonderlijke oeuvre van Harry Elte, een Joodse architect die in het interbellum een reeks bijzondere gebouwen heeft neergezet. Zowel gebouw als architect verdienen meer aandacht dan dat ze tot nog toe kregen. Rijk gedecoreerd gebouw De synagoge … [Lees verder]

tekstbeeld Salomon analyseert Israel

Zoveel haat! Het politieke debat bereikt zo’n dieptepunt dat ik Reshet-Beth uitzet.

Nieuws

In het Ivriet ontgaat me niets. Alsof ik in Israël ben, luister ik naar Reshet-Beth en kijk ik naar de tv-zender Kahn 11. Bovendien lees ik de Israëlische kranten en nog veel meer. Weliswaar op een afstand, geeft dat me een beeld van de diepe morele crisis waarin Israël zich bevindt. Dat heeft niets te maken met de waarschijnlijke vorming van een anti-Netanjahoe regering. De lezers weten waarschijnlijk al dat twee kopstukken van de rechtse … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Gantz en Abbas voorkomen nieuwe intifada?

Midden-Oosten

Een spotprent uit de koker van Hamas circuleerde woensdagochtend in de strook van Gaza. Het laat de Palestijnse president Mahmoed Abbas zien die de schoenen poetst van de Israelische minister van defensie Benny Gantz. Deze spotprent verscheen kort nadat Gantz de Palestijnse leider in zijn woning in Rosh Ha’ain had ontvangen. Een nogal opmerkelijke ontwikkeling want het is voor het eerst sedert tien jaar dat Abbas voet op Israelische bodem zette. symbiose tussen Israel en … [Lees verder]

muur bij het Stoelenproject

Tsedaka in de praktijk

Nieuws

‘Het Stoelenproject’ staat er boven de deur van een ruimte die doet denken aan een vergrote bouwkeet onder de parkeergarage aan de Marnixstraat in Amsterdam. Hier worden al meer dan dertig jaar tussen half september en half mei ’s nachts daklozen opgevangen. De opvang wordt gerund door vrijwilligers, die er dag en nacht zijn voor gezelschap, schoonmaak en bewaking. Op woensdagmiddag 1 december zeulen een aantal mensen betrokken bij Cohen&Co, een niet-georganiseerde groep joden van … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Eloel, de periode in aanloop naar Rosj Hasjana, een tijd van Tesjoewa

De eerste passage van parasjat Kie Tavo vertelt over de mitswa van het brengen van de Bikoeriem, de eerste vruchten van het land naar het Bet Hamikdasj (de tempel).  Het is een mitswa die specifiek is verbonden aan Israël en die gepaard ging met een specifieke ceremonie waarbij een voorgeschreven tekst moest worden gezegd. Tegen de priester zeg je dat je bent gekomen om te erkennen dat je naar het land bent gekomen dat God je heeft beloofd. Hij neemt het mandje met vruchten aan, waarna je ten overstaan van God vertelt hoe je voorvaderen naar Egypte kwamen en hoe ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond