19 augustus 2026

Opinie

David Grossman: kracht alleen garandeert geen overwinning 

Israël div

Twintig jaar geleden, op 12 augustus 2006, kwam Uri Grossman om bij een operatie van het Israëlische leger in Zuid-Libanon. Dat gaf aanleiding om aandacht te vragen voor zijn vader David Grossman, een van mijn favoriete schrijvers.  Grossman is een uitgesproken criticus van het beleid van de Israëlische regering. Hij heeft, na lang geweigerd te hebben het woord genocide in de mond te nemen, vorig jaar zomer dat woord voor het eerst gebruikt. Zoals hij stelde: … [Lees verder]

Rabbijn Tzvi Marx: de huidige Chillul Hashem-misdaden moeten juist door religieuze Joden en rabbijnen krachtig worden veroordeeld

Opinie

Rabbinaal protest tegen het geweld van heetgebakerde jonge Joodse kolonisten tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse boeren en bewoners op de Westelijke Jordaanoever in Israël. Als liberaal-orthodoxe rabbijn, 84 jaar oud, en al jarenlang lid van de Rabbinical Council of America (een organisatie van meer dan duizend orthodoxe rabbijnen in Noord-Amerika), protesteer ik met klem tegen en veroordeel ik het geweld dat soms zelfs tot moord leidt, dat door messiaans-gedreven jonge Joodse kolonisten wordt gepleegd tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Midden-Oosten

Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in politiek. Eerst in Nederland. Ik probeerde altijd dicht tegen de politiek aan te schuren, al wist ik goed dat ik nooit de tijd zou hebben om zelf professioneel politicus te worden. Hoewel ik inmiddels al meer dan vijf jaar in Israël woon, heb ik nog steeds contacten in de Nederlandse politiek. Die belangstelling is nooit verdwenen. Als een vlieg op de muur Ik moest daaraan denken toen ik … [Lees verder]

Tijd. Ruimte. Aandacht.

Opinie

Met de tennisrackets in de achterbak reed ik over de Amstelveenseweg. Vlak voor de oprit naar de A10 rijd ik op de tweede baan rechts zodat ik rechtdoor kan richting Amstelveen. Nog geen vijftig meter voor het viaduct blijken die twee rijbanen afgesloten en wijst een verlichte pijl de oprit op. Ik schrik me rot. Er is geen andere optie. De auto’s voor me maken de bocht al richting oprit. Ik weet dat ik de … [Lees verder]

schilderij met links opengeslagen Torarol en rechts Jezus die dew rol vasthoudt, schilderij van Marc Chagall

‘Joods-christelijke traditie’ een onbruikbare term?

Opinie

Het begrip ‘Joods-christelijke traditie’ is in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog met oprecht goede bedoelingen omkranst. Het staat voor veelsoortige ontmoetingen tussen Joden en christenen, vooral in zogeheten ‘leerhuizen’, in een poging elkaar na eeuwen Jodenvervolging en discriminatie beter te leren kennen. Daarbij ging (en gaat) het vooral om de kennismaking met de door christenen vergeten Joodse wortels van het christendom en om het zoeken naar wat de beide tradities gemeenschappelijk hebben. Er is … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Sigrid Kaag over diplomatie, het Midden-Oosten en de uitdagingen van deze tijd in vierde Harry van den Bergh-lezing

Hoe voer je een betekenisvolle dialoog over een van de meest complexe en beladen vraagstukken van onze tijd? En welke rol kunnen diplomatie, internationale samenwerking en humanitaire inspanningen spelen wanneer de verhoudingen in het Midden-Oosten zo onder druk staan? Zondagmiddag 6 september organiseert de Stichting Nederlandse Vrienden van de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem (NVHU) de vierde Harry van den Bergh-lezing. Dit jaar is voormalig vicepremier, minister en topdiplomaat Sigrid Kaag te gast. Zij gaat in gesprek met onderzoeksjournaliste Or … [Lees verder]

Nieuws

Jacques Wallage, herinneringen aan een vriend

Vorige week, op 12 augustus, overleed mijn goede vriend Jacques Wallage. Ik kende hem ruim 65 jaar. We groeiden beiden op in de kleine Groninger Joodse gemeenschap van na de oorlog. Onze ouders waren bevriend. Ik kan me nog goed herinneren dat Jacques weleens bij ons kwam lunchen toen hij op de HBS zat. Hij was een paar jaar ouder dan ik en ik vond hem interessant, want hij wist veel, hij praatte veel en … [Lees verder]

tekening Salomon analyseert Israel
Nieuws

‘Joden vechten niet tegen Joden.’ Netanyahu laat gewelddadige kolonisten hun gang gaan

Waarom laat premier Benjamin Netanyahu zijn autoriteit niet gelden om een einde te maken aan de aanhoudende terreur van Israëlische kolonisten tegen Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever? De tv-beelden van deze terreur zijn, zoals een Israëlische commentator het definieerde, een ‘atoombom onder Israëls imago’. Dat weet ook de evangelistische Amerikaanse ambassadeur in Jeruzalem, Hackebee. ‘Die Israëli’s zijn terroristen’, zei hij. Uit de mond van een Amerikaan die voor Israëls inlijving van de Westelijke Jordaanoever, Judea … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

rijk gekleurde museumzaal Henriette Polak museum, Zutphen

Leo Samama: Thuis stond een Chanoekaboom, maar het moderne humanisme is geen joodse zaak

Geschiedenis

In de jaren zestig waren wij als kinderen benieuwd of we bij een kerkgenootschap waren aangesloten zoals heel wat vriendjes en vriendinnetjes.  Het antwoord was duidelijk: nee. Maar als jullie dat zouden willen, gaan jullie zelf maar op onderzoek uit en uitvinden wat bij jullie past. Zo leerden we al vroeg zelfstandig na te denken over dergelijke zaken. Dit is geheel in lijn met de filosofische ideeën van onze grootvader Leo Polak: autonoom nadenken, dat … [Lees verder]

Biënnale 2026: Een zwevende synagoge boven Venetië

Kunst en Cultuur

De 61e Biënnale van Venetië staat dit jaar niet alleen in het teken van kunst, maar evenzeer van politieke frictie. Al maanden vóór de opening laaiden discussies op over de deelname van Israël, vergezeld van boycotoproepen en acties van de Art Not Genocide Alliance (ANGA). Ook de aanwezigheid van Russische kunstenaars bleef niet zonder gevolgen: in mei 2026 trad de centrale jury af na onenigheid over zowel de prijsuitreiking als de betrokkenheid van Israël en … [Lees verder]

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

Het geheime conservatorium van de Jodenbreestraat – deel II

Muziek

“Ze zegt dat je volgende week vooral het geluid hard moet zetten.” Op dit spannende moment lieten we je vorige week achter.   We beloofden een video waarin Bar Vingerling op het terras van Tony’s Coffee enkele karakteristieke Portugese melodieën a capella voordraagt.*  Maar Bar kwam met een beter idee. Hij wil die opname samen met David Nunes Nabarro maken, zodat niet alleen de muziek, maar ook het verhaal achter deze eeuwenoude Portugese traditie verteld … [Lees verder]

Etty Hillesum in spijkerbroek op omafiets, maar de oorlog dreigt met zwartgeüniformeerde gestalten 

Geschiedenis

Aanstaande zaterdagavond laat, uitgaande sjabbat, is alweer het vierde deel te zien van de serie ‘Etty’ op NPO2.  In de vorige afleveringen maakten we kennis met hoofdpersoon Etty Hillesum, schrijver Klaas Smelik (mijn vader) en psychochiroloog Julius Spier. Daarnaast zagen we de fictieve vriendin Lizzie (een combinatie van Etty’s hartsvriendinnen Liesl Levie en Leonie Snatager) en huisbaas/minnaar Pa Han.  Daarmee zijn de kaarten geschud en vragen we ons af: hoe gaat het nu aflopen tussen … [Lees verder]

Musici in 17de eeuwse kleding

Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

Kunst en Cultuur

Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. Nu bleef het opvallend stil. Pas bij de parkeerplaats keek ze omhoog. “Levie?”“Ja?” “Volgens mij heb ik vanavond heel veel over onze zwager Spinoza gehoord, … [Lees verder]

uit alle tijden

CARTOON dwangarbeid Qatar WK 2022

Veiligheidsrisico voor Israelische voetbalfans in Qatar?

Midden-Oosten

In Israel heeft geen enkele officiële stem zich verheven om de grootscheepse schending van mensenrechten in Qatar aan de kaak te stellen bij de bouw van luchtgekoelde voetbalstadions in het oliestaatje. Deze desinteresse is mede een bijverschijnsel van het langdurige Israelisch-Palestijns conflict waar mensenrechten ook niet hoog op de agenda staan. Mensenrechten in de Arabische wereld zijn geen prioriteit voor veel Israeli, dus is het niet zo verwonderlijk dat volgens de laatste cijfers 15.000 Israeli … [Lees verder]

vrouw leest vrouw in café

Onrecht, vooroordelen, ongelijkheid en het gebrek aan waarde voor cultuur waren de drijfveren van Gita Hacham

Kunst en Cultuur

Dag Dame. Dat was Gita’s standaardbegroeting. Misschien een beetje gek, maar het maakte mij extra gezien. De laatste keer dat ze dat tegen me zei, was anderhalve week geleden. Ik belde Petra en die gaf haar telefoon even aan Gita. Dag Dame, wat gebeurt er allemaal? Haar stem was nauwelijks hoorbaar. Ik snapte er ook niets van. Niets! Ik ontmoette Gita en Miguel tijdens een seideravond, misschien wel twintig jaar geleden. We zaten aan een lange … [Lees verder]

Eindelijk aandacht voor Sallie Pinkhof en zijn zwanenzang uit Bergen-Belsen

Kunst en Cultuur

Sallie Pinkhof was veel meer dan de persoonlijk secretaris van Abraham Asscher, de co-voorzitter van de Joodsche Raad. Hij was een begenadigd dichter, schrijver en filosoof die bescheiden op de achtergrond bleef. Zijn gedichtenbundel Bergen Belsen, geschreven met de dood letterlijk in de ogen, is misschien wel de meest schrijnende getuigenis van een verblijf in een concentratiekamp. Het is tijd voor een heruitgave van deze dichtbundel en een biografie van Sallie (Salomon Eliazer Pinkhof) en … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Angstreflex en wantrouwen richting Israelische Arabieren

Midden-Oosten

De integratie van de grote Israelische Arabische gemeenschap in Israel loopt weer op tegen Arabisch-Palestijnse terreur. Na drie aanslagen in steden in het hart van Israel waarbij elf mensen werden gedood, steekt het anti-Arabische sentiment weer de kop op. Alsof de meer dan een miljoen Israelische Arabieren het kruis van de schuld dragen, worden ze door de Joodse meerderheid op tal van plaatsen en instellingen op een ‘veilige’ afstand gehouden. oplopende spanning Premier Naftali Bennett … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Israël is beland in een existentiële oorlog 

Midden-Oosten

Niet ten onrechte richt joodse informatie in Nederland zich via CIDI, het NIW en personen als Ronny Naftaniel zich op het opkomende antisemitisme en de bestrijding van dit duivelse verschijnsel. Ik ben nu weer een maand in Israël. De media hier besteden weinig aandacht aan wat Joden in Europa, op universiteiten en elders, hebben te verduren. Het omgekeerde is ook waar. Nederlandse joden kunnen geen besef hebben van het drama dat Israël beheerst sedert 7 … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Principes uit Sjofetiem zijn tot op de dag van vandaag geldig en vormen de basis voor de moderne rechtsstaat

Parasja Sjofetiem benadrukt het fundamentele belang van een eerlijk en rechtvaardig rechtssysteem voor de oplossing van conflicten.  De parasja begint met het gebod om “rechters en gerechtsbeambten binnen al je poorten aan te stellen, die volgens rechtvaardige rechtsprincipes het volk berechten” (Devariem 16:18).  Rechters moeten onpartijdig en integer zijn, wars van giften en corruptie. Zij mogen het recht niet buigen of de rechtsgang beïnvloeden. Hun enige streven moet zijn: “het recht, het recht en niets anders dan het recht” ( Devariem 16:20). Een andere vertaling van vers 16:20 is “enkel streven naar recht en waarheid”: zo wordt verwezen naar de ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond