11 juni 2026

Opinie

Abram de Swaan: Eva Illouz kan zich niet ontworstelen aan de dodelijke stilte in Israël 

Opinie

Eva Illouz is een wereldberoemd sociologe die zich vooral bezig heeft gehouden met emoties zoals in het veelbesproken Why love hurts uit 2012. Ze werkt in Frankrijk en in haar thuisland Israël waar ze zich een beginselvaste tegenstandster van de regering Netanyahu heeft betoond. Vorige week gaf zij de Evelien Ganslezing voor een volle zaal. Dat werd een bedroevende presentatie.  In Israël is voor veruit de meesten de kalender gestopt op 7 oktober 2023. Behalve als … [Lees verder]

Als het woord ‘joods’ in de media wordt weggemoffeld

Opinie

Is er een trend waarin media bewust danwel onbewust ervoor kiezen het woord joods en joodse context weg te laten in artikelen waar dat wel degelijk relevant is? De herdenkingsdagen 4 en 5 mei zijn weer voorbij. Documentaires, lezingen, voorstellingen en artikelen maken elk jaar de herinnering weer bewust en geven ook verdieping, met toch weer nieuwe gezichtspunten en inzichten.  Hoewel er over de vorm van de nationale herdenkingen discussie is, lijkt er geen sprake … [Lees verder]

Bekladding Nationaal Monument schaadt niet alleen Joden, het tast de gedeelde ruimte van het rouwen zelf aan

Herdenken

Jessica Roitmans commentaar op 4 mei 2026 Toen ik zesentwintig jaar geleden vanuit de Verenigde Staten hierheen verhuisde, was een van de dingen die me het meest trof de Dodenherdenking.  Amerika kent Memorial Day, maar die dag heeft zijn oorspronkelijke functie — het gedenken van de gevallenen — helaas grotendeels verloren aan vrije dagen en barbecues. Op een paar verspreide ceremonies na, staan we niet samen stil. Hier wel. Om acht uur ’s avonds sissen … [Lees verder]

Verweesd wantrouwen rond nazi-roofkunst (2) 

Geschiedenis

Reactie op Advies verweesde Joodse roofkunst uit de NK-collectie van Commissie Asscher  In het eerste deel gaat het over de ontstaansgeschiedenis van het Advies van de Commissie Asscher en de vraag of het grote aantal beperkingen en de gestelde randvoorwaarden een blijk van wantrouwen is. En de sleutelvraag: is de Joodse gemeenschap geholpen met dit advies? Hieronder bespreek ik eerst onduidelijkheden in het Advies, en daarna een aantalspecifieke aspecten. Overdracht van de geroofde kunst Vragen … [Lees verder]

Hoe het compromis werd vermoord: Chaim Arlosoroff toen en nu

Opinie

‘Begrijpt u Israël?’ is de uitdagende titel van de lezingenserie van Joden Zeggen Nee. Ik moest daarbij onmiddellijk denken aan Maimonides’ Moreh Nevuchim, ‘De gids voor de verwarden.’ Het is precies deze verwarring en gêne die velen van ons voelen als we denken over het Israël van vandaag. Maimonides probeerde in de twaalde eeuw met zijn beroemde werk een brug te slaan tussen de wereld van de Tora en de rationele Aristotelische logica die in … [Lees verder]

Nieuws

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
Nieuws

Serieus vredesoverleg tussen Jeruzalem en Beiroet ligt in het verschiet

Er waren tijden dat een bestand betekende dat vechtende partijen tijdelijk de wapens neerlegden op weg naar een vredesverdrag.  Die tijden zijn voorbij waardoor een staakt-het-vuren in het Midden-Oosten zijn betekenis zienderogen verliest. De Verenigde Staten en Iran hebben een  virtueel bestand gesloten dat dagelijks door beide partijen wordt geschonden.  Er zijn geen handtekeningen gezet, er zijn geen handen geschud. Het is een ‘lekkend bestand,’ een nieuw begrip in de diplomatieke geschiedenis. Libanon en Israël … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten
Israël div

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

Nieuws

Leo Levie: Kille Leiden mag zich verheugen in doorlopende belangstelling

Als jongeman verhuisde ik van Rotterdam naar Leiden en werd lid van de Kille Leiden.  Al snel vroeg de toenmalige voorzitter Heinz Speijer me om secretaris te worden. Ik reageerde direct met: “Ik moet nog wennen aan mijn huwelijk.” Waarop de voorzitter reageerde: “Nou, dan word je maar tweede secretaris…!” Daar had ik geen antwoord op en zo werd ik in 1978 secretaris van de Kille Leiden, een functie die ik tot 2009 met veel … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

Israël div

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

Etty op de Nederlandse televisie. Serie van Hagai Levi bekend van ‘In Therapie’

Kunst en Cultuur

Wat een waagstuk! De Israëlische cineast Hagai Levi is bij ons bekend van de televisieserie ‘In therapie’ met Jacob Derwig in de hoofdrol. Levie wilde niet de zoveelste Sjoa-film maken, geen duplicaat van ‘Schindler’s List.’ Maar hij wilde wel de dagboeken van Etty Hillesum verfilmen, geschreven in de oorlogsjaren door een jonge joodse vrouw in Amsterdam. Hoe deed hij dat? Hagai Levi kwam op het idee om voor de enscenering niet het jaar 1941 of … [Lees verder]

Feministisch engagement van de socialistische schilderes Marie de Roode-Heijermans

Kunst en Cultuur

Marie de Roode-Heijermans (Rotterdam, 1859–1937, Amsterdam) was de oudere zus van toneelschrijver Herman Heijermans.  De kunstenares Marie was lid van de Cercle des Femmes Peintres, een Brusselse vereniging van beeldend kunstenaressen die actief was tussen 1888 en 1893. In 1903 richtte ze met een aantal gelijkgestemden, zoals haar broer Herman, P.L. Tak en Floor Wibaut, de vereniging Kunst aan het Volk op.  In 1899 trouwde ze met de journalist Justus Jan de Roode, die later … [Lees verder]

Clairy Polak, documentaire van Coen Verbraak onderzoekt laatste keuze

Kijk- en Luistertips

Clairy Polak was een gerespecteerde journalist in Nederland, bekend om haar compromisloze interviewstijl. De documentaire “Clairy Polak: autonoom tot aan het einde” verkent haar journalistieke carrière en persoonlijke leven, waaronder haar invloedrijke familiegeschiedenis, haar liefde voor Nico Commijs, en haar besluit om alleen en op eigen voorwaarden te sterven na het krijgen van kanker. … [Lees verder]

Specialist in Sefardische hondenmuziek

Muziek

Bestaan er Joodse honden? Niet honden van Joodse eigenaren. Maar honden die daadwerkelijk zijn opgegroeid met eeuwenoude Portugees-Joodse synagogale muziek en melancholische herinneringen? Ik begin inmiddels serieus te vermoeden van wel. Sterker nog: ik vermoed dat mijn ruwharige teckel én vaste co-writer Lilly la Paz mogelijk de enige levende specialist is in historisch Amsterdamse Sefardische hondenmuziektradities. Dat klinkt krankzinnig.Dat dacht ik zelf aanvankelijk ook. Tot ik de laatste maanden merkte dat er iedere ochtend exact … [Lees verder]

uit alle tijden

schilderij met hebreeuwse letters op opengeslagen Tora - fragment uit werk van Marc Chagall

Elohiem zegende hen: een stille, krachtige overdracht van energie en gevoel

Nieuws

Genesis/ Bereshiet 1:22Klassieke vertaling: En God zegende hen, zeggende: ‘Weest vruchtbaar en vermenigvuldigt u en vul de wateren in de zeeën; en het gevogelte zal vermenigvuldigen op de aarde: HertalingEn Elohiem zegende hen als volgt: ‘Weest vruchtbaar en vermenigvuldigt en vult de watermassa in de zeeën; en het gevogelte zal talrijk zijn op het land: Wanneer leven wordt gezegend om leven voort te brengen Voor het eerst in de schepping klinkt er een woord dat … [Lees verder]

gele achtergrond tekening vechtende armen om rood object

‘We waren als opgejaagd wild.’ Liliana Seror vertelt over het Joodse leven in Libië en vlucht naar Israël

Geschiedenis

“Ons leven was in Tripoli lange tijd relatief goed”, zo vertelt de 77-jarige Liliana Seror aan filmmaker Marcel Prins. Voorjaar 2022 interviewde Prins haar in Israël over haar vluchtverhaal uit Libië. Jona van der Schelde werkte het interview uit tot dit meeslepende verhaal over hoe het leven van dit welgestelde gezin langzaam maar zeker onmogelijk werd gemaakt. Mijn vader was een invloedrijk man met veel connecties, een leider in de gemeenschap. We woonden in de … [Lees verder]

Is hier nog een toekomst voor mij? Woede, ‘ja-maar’ en schaamte in de familie-app na 7 oktober 

Nieuws

Hoe gaat het met onze Grote Zus in Libanon? Typ ik in de familie-app.Als ze maar veilig blijft, voeg ik eraan toe. Het is 8 oktober 2023. Ik maak me zorgen om Grote Zus die werkt voor de Nederlandse ambassade in Libanon. Een dag eerder, 7 oktober, maak ik me gereed voor een verjaardagsfeest. Ik heb me verslapen en zie op mijn telefoon iets voorbij komen over een aanval op Israël. Ik maak me geen … [Lees verder]

team NL Maccabiade

Maccabiah Games 2022 – sporten voor Oranje?

Nieuws

De countdown naar de Joodse spelen loopt. Aankomende zomer vertrekt een Nederlandse delegatie joodse sporters om de eer van onze gemeenschap te verdedigen. Wat is dat precies, die Maccabiah Games (voorheen: Maccabiade)? Wie doen er aan mee? En heimelijk vraagt uw redacteur zich af: maak ik nog kans? In de komende maanden volg ik de sporters en de begeleiders op weg naar… eeuwige roem? Vandaag een gesprek met David Beesemer, voorzitter van Maccabi Nederland èn … [Lees verder]

Between You and me: installatie van beeldend kunstenaar Amos van Gelder en componist Amit Gur

Nieuws

Opening tentoonstelling in Nationaal Holocaustmuseum Houten kastjes schijnbaar zwevend in de ruimte, zwartwit portretten met een letteraureool, zachte muziek die het effect van een droomwereld versterkt.  Alles lijkt breekbaar, onaanraakbaar in deze half verduisterde ruimte. Alsof je binnentreedt in een parallel universum.  Na een poosje wordt duidelijk van wie de portretten zijn, wat deze mensen je willen vertellen. Het is een portrettengalerij die een tijdperk tot leven brengt. Een galerij waarin gemis gevuld wordt met … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Feiten dienen om te informeren, niet om te overtuigen

Heeft u wel eens medelijden gehad met de verspieders uit parasjat Sjelach Lecha?  Op het eerste gezicht lijkt hun straf buitenproportioneel: zij deden immers precies wat hun was opgedragen. En toch werden zij door de Eeuwige veroordeeld. De vraag die zich dan opdringt, is niet óf zij fout zaten, maar waarmee precies. In de parasja van deze week lezen we over de mannen die door Mosjee worden gestuurd om Kanaän te verkennen, een van elke stam. Mosjee draagt hen op om verslag uit te brengen over de situatie daar: “Kijk hoe het land is, of de bevolking sterk is of ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond