30 mei 2026
  • Verhalen

    Paphos, waar mythe nog functioneert als levende grammatica

    Dag Amsterdam. Hallo Paphos. Geen twee weken meer zon per jaar, maar zeker zo’n driehonderd dagen per jaar. Oftewel, een normaal klimaat voor mijn fysiologie. Geen platgespoten producten meer in de supermarkt, maar smaakvolle groente en fruit en verse vis uit de zee. Geen nutteloze ratrace met misplaatste loyaliteit meer, maar ... [Lees verder]
  • Muziek

    Specialist in Sefardische hondenmuziek

    Bestaan er Joodse honden? Niet honden van Joodse eigenaren. Maar honden die daadwerkelijk zijn opgegroeid met eeuwenoude Portugees-Joodse synagogale muziek en melancholische herinneringen? Ik begin inmiddels serieus te vermoeden van wel. Sterker nog: ik vermoed dat mijn ruwharige teckel én vaste co-writer Lilly la Paz mogelijk de enige levende specialist ... [Lees verder]
  • Lernen

    Van opdracht naar gestalte

    Genesis/ Bereshiet  1:27Klassieke vertaling: En God schiep de mens naar zijn beeld, naar het beeld van God schiep hij hem; mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen: HertalingEn Elohiem schiep de mens in zijn voorstelling, in de voorstelling van Elohiem had hij hem geschapen: mannelijk en vrouwelijk had hij hen geschapen: ... [Lees verder]

Opinie

Abram de Swaan: Eva Illouz kan zich niet ontworstelen aan de dodelijke stilte in Israël 

Opinie

Eva Illouz is een wereldberoemd sociologe die zich vooral bezig heeft gehouden met emoties zoals in het veelbesproken Why love hurts uit 2012. Ze werkt in Frankrijk en in haar thuisland Israël waar ze zich een beginselvaste tegenstandster van de regering Netanyahu heeft betoond. Vorige week gaf zij de Evelien Ganslezing voor een volle zaal. Dat werd een bedroevende presentatie.  In Israël is voor veruit de meesten de kalender gestopt op 7 oktober 2023. Behalve als … [Lees verder]

Als het woord ‘joods’ in de media wordt weggemoffeld

Opinie

Is er een trend waarin media bewust danwel onbewust ervoor kiezen het woord joods en joodse context weg te laten in artikelen waar dat wel degelijk relevant is? De herdenkingsdagen 4 en 5 mei zijn weer voorbij. Documentaires, lezingen, voorstellingen en artikelen maken elk jaar de herinnering weer bewust en geven ook verdieping, met toch weer nieuwe gezichtspunten en inzichten.  Hoewel er over de vorm van de nationale herdenkingen discussie is, lijkt er geen sprake … [Lees verder]

Bekladding Nationaal Monument schaadt niet alleen Joden, het tast de gedeelde ruimte van het rouwen zelf aan

Herdenken

Jessica Roitmans commentaar op 4 mei 2026 Toen ik zesentwintig jaar geleden vanuit de Verenigde Staten hierheen verhuisde, was een van de dingen die me het meest trof de Dodenherdenking.  Amerika kent Memorial Day, maar die dag heeft zijn oorspronkelijke functie — het gedenken van de gevallenen — helaas grotendeels verloren aan vrije dagen en barbecues. Op een paar verspreide ceremonies na, staan we niet samen stil. Hier wel. Om acht uur ’s avonds sissen … [Lees verder]

Verweesd wantrouwen rond nazi-roofkunst (2) 

Geschiedenis

Reactie op Advies verweesde Joodse roofkunst uit de NK-collectie van Commissie Asscher  In het eerste deel gaat het over de ontstaansgeschiedenis van het Advies van de Commissie Asscher en de vraag of het grote aantal beperkingen en de gestelde randvoorwaarden een blijk van wantrouwen is. En de sleutelvraag: is de Joodse gemeenschap geholpen met dit advies? Hieronder bespreek ik eerst onduidelijkheden in het Advies, en daarna een aantalspecifieke aspecten. Overdracht van de geroofde kunst Vragen … [Lees verder]

Hoe het compromis werd vermoord: Chaim Arlosoroff toen en nu

Opinie

‘Begrijpt u Israël?’ is de uitdagende titel van de lezingenserie van Joden Zeggen Nee. Ik moest daarbij onmiddellijk denken aan Maimonides’ Moreh Nevuchim, ‘De gids voor de verwarden.’ Het is precies deze verwarring en gêne die velen van ons voelen als we denken over het Israël van vandaag. Maimonides probeerde in de twaalde eeuw met zijn beroemde werk een brug te slaan tussen de wereld van de Tora en de rationele Aristotelische logica die in … [Lees verder]

Nieuws

Midden-Oosten

Iran dicteert de voorwaarden voor een vredesbestand aan de wispelturige Trump

Kan Israël Libanon uit de greep van Hezbollah bevrijden met vrede als nobel doel?  Heeft de Israëlische militaire invasie diep in Libanon gevolgen voor de pogingen van de Amerikaanse president Donald Trump om de oorlog tegen Iran te beëindigen?   Iran zit na de gestrande Amerikaans-Israëlische oorlog hoog te paard. Het is onvoorstelbaar maar waar: Iran dicteert de voorwaarden voor een bestand aan de wispelturige Trump. Een van de vele Iraanse eisen is dat Israël de … [Lees verder]

Israël div

Na’ama Lazini toont moed in de huidige anti-Arabisch-Palestijnse stemming in Israël

Na’ama Lazini is een Israelische politica, een naam die in Nederland niet resoneert. Ik wil graag in De Vrijdagavond licht op haar schijnen.  Ze is veertig jaar, komt uit een Marokkaans joods geslacht en is voor de Democraten lid van de 25ste Knesset.  Dat zijn de objectieve gegevens van deze vrouw die vanaf het spreekgestoelte vecht voor sociale gerechtigheid, gelijkheid en vrede. Ook voor de Israelische Arabieren en voor Palestijnse rechten op een staat naast … [Lees verder]

Nieuws

Micha Voor Iedereen: die Holocaust is van de hele samenleving

Zwaar onder de indruk en licht als een veertje verliet ik Carré na enorm genoten te hebben van de voorstelling ‘Micha Wertheim voor iedereen.’  Ik was niet de enige die betoverd was. Uit de staande ovatie aan het eind van de voorstelling klonk dankbaarheid en het grote enthousiasme van het hele publiek.  Micha Wertheim vertelt in zijn nieuwsbrief over zijn motief voor deze voorstelling:‘Iedere avond vertel ik in het theater over de schaduw die wij … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Specialist in Sefardische hondenmuziek

Muziek

Bestaan er Joodse honden? Niet honden van Joodse eigenaren. Maar honden die daadwerkelijk zijn opgegroeid met eeuwenoude Portugees-Joodse synagogale muziek en melancholische herinneringen? Ik begin inmiddels serieus te vermoeden van wel. Sterker nog: ik vermoed dat mijn ruwharige teckel én vaste co-writer Lilly la Paz mogelijk de enige levende specialist is in historisch Amsterdamse Sefardische hondenmuziektradities. Dat klinkt krankzinnig.Dat dacht ik zelf aanvankelijk ook. Tot ik de laatste maanden merkte dat er iedere ochtend exact … [Lees verder]

Mirjam van Dam eert haar Joodse heldinnen in Five Stars

Kunst en Cultuur

Na Jewish Jazz en Luister Eens is het tijd voor een nieuw project: een eerbetoon aan Barbra Streisand, Bette Midler, Carole King, Janis Ian en Amy Winehouse. Eén keer raden wat de overeenkomst is tussen deze wereldberoemde zangeressen… Inderdaad, allen zijn joods. Valt het op? Voor de meeste mensen niet. Doet het er toe? Voor mij wel.  Hun joodse thema’s en spirit is onmiskenbaar aanwezig in hun werk. Ik herken het in hun scheppingsdrang, hun … [Lees verder]

Tussen nabijheid en breuk: Joods-Arabische identiteit opnieuw zichtbaar

Beeldende kunst en fotografie

De geschiedenis van Joden in Noord-Afrika en West-Azië kent diepe culturele verbondenheid met de rijkgeschakeerde Arabische omgeving.  Eeuwenlang was er sprake van intensieve relaties, uitwisseling en wederzijdse verrijking. Dit was zichtbaar in gedeelde talen, culturele tradities en economische betrokkenheid.  Tegelijkertijd is die geschiedenis getekend door breuken, uitsluiting en geweld.  In de loop van de twintigste eeuw raakte dit gelaagde verleden bovendien ideologisch vertekend, geïdealiseerd of juist onderdrukt.  Dankzij het groeiende zelfbewustzijn van de Mizrachiem, Joden … [Lees verder]

Oh boy, she could play that horn, aldus Louis Armstrong over trompettiste Clara de Vries

Muziek

Zolang als ik mij kan herinneren is jazz mijn favoriete muziek. Ik ben er dan ook heel trots op dat ik een handshake away opgroeide van de iconische tenorsaxofonist Coleman Hawkins. Dat heb ik te danken aan mijn vader zl”. Als jonge Amsterdammer ging hij in de jaren dertig naar een Amsterdams café waar de toen wereldberoemde Amerikaanse saxofonist Coleman Hawkins zou spelen. Mijn vader bleek de enige bezoeker waardoor ‘de Hawk’ en hij met … [Lees verder]

Nog niet afgelast toont een proces dat vastloopt in onze gepolariseerde samenleving

Herdenken

Het toneel van Carré was leeg op deze 4e mei. Stoelen en lessenaars staan klaar voor musici die niet zullen komen. De voorstelling is afgelast – en gaat toch door zonder de uitvoerenden.  In Nog niet afgelast staat Thea Kapteijn (Maria Kraakman) als uitvoerend producent nu alleen op het podium en reconstrueert wat er misging, waarom de voorstelling moest worden afgelast.  Ze speelt de repetities na, de gesprekken, noemt de momenten waarop de samenwerking begon … [Lees verder]

uit alle tijden

Netanyahu in de voetsporen van Trump op oorlogspad

Midden-Oosten

Op hun tv-schermen hebben de Israeli’s, evenals kijkers elders, de misère kunnen zien en misschien ook gevoeld van twee miljoen Palestijnen in ondergelopen tenten in Gaza.  Was het toeval dat Israël juist toen de zware regens aanhielden besloot tien NGO’s voorlopig te verbieden menslievende hulp aan de Palestijnse bevolking te verstrekken?  Om dit belangrijke werk te kunnen voortzetten moeten de NGO’s aan de Israelische autoriteiten lijsten overleggen van hun medewerkers in Gaza. Daar, zo gaat … [Lees verder]

Reflecties over rouw binnen het Jodendom

IM Leo Mock

14 Elloel is het de tweede jaartijd van mijn vader, Leo Mock.  Dit bewoog mij ertoe te reflecteren op de wijze waarop het Jodendom invulling geeft aan het rouwproces. Zoals met veel thema’s in het Jodendom, is er ook op dit gebied een breed scala aan regels, rituelen en gebruiken. Hoewel de detaillistische aard ten aanzien van sommige thema’s soms ingewikkeld kan zijn, ervoer ik het op dit vlak als een houvast die richting gaf … [Lees verder]

Ben & Jerry’s: Geen Cookie Dough meer op de bezette gebieden

Nieuws

Deze week kondigde IJsmultinational Ben & Jerry’s aan dat zij stopt met de verkoop van ijsjes op de ‘bezette gebieden’. Volgens het bedrijf sluit verkoop buiten de groene lijn niet aan bij de waarden die het bedrijf wil uitdragen. Het besluit volgt op een groeiend protest van een aantal vinnige Amerikaanse mensenrechten-organisaties. In Israël leidt het statement tot een politieke melt-down, maar dan wel één van zeldzame eensgezindheid. Er wordt gehakt gemaakt van de ijsmakers. … [Lees verder]

Sufganiot van Kazze op Bezalel

Nieuws

Chanoeka 5785 in Jeruzalem  Deze week begint Chanoeka. Een van de simpelste vragen uit de Gemara is Mai Chanoeka, wat is Chanoeka? Vaak is het zo dat met makkelijke vragen de langste antwoorden komen. Het verhaal is bekend, maar toch even in het kort: de Hellenisten (Grieken) hadden het land bezet. De Makkabeeën, een groep geleerden, pakten de strijd op. Het waren er een stuk minder dan de Hellenisten, maar ze wonnen toch door een … [Lees verder]

Netanyahu en de generaals kozen voor een keiharde strijdtechniek, had het anders gekund?

Midden-Oosten

Als een terriër houdt Netanyahu vast aan zijn holle leus dat Israël Hamas totaal in Gaza moet vernietigen.  Ik denk dat deze Israelische premier aan zelfhypnose doet. In die waas van overmoed en zelfbedrog lijkt het hem te ontgaan dat Israël over de oorlog in Gaza in zwaar internationaal vaarwater is gekomen.  Geen genocide Ik denk niet in de eerste plaats aan hele en halve beschuldigingen van genocide in Gaza. Daar heb ik een duidelijke mening … [Lees verder]

Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Shimshon (Samson) offerde zich op door de tempel waar hij in gevangen zat te laten instorten over zichzelf en duizenden Filistijnen

De parasja van deze week is met 176 pesoekiem de langste (op samengevoegde parasjot na) parasja van de Tora.  Daarom worden er in deze parasja behoorlijk wat verschillende zaken besproken.  Voortbordurend op Bamidbar wordt in deze parasja allereerst verder uitgeweid over de taken van de verschillende families van de stam Levi, specifiek de families van Gershon, Merar en Kehat. Vervolgens worden Mosje en Aharon opgedragen om ieder onrein persoon uit het kamp te verwijderen en wordt er opdracht gegeven om een persoon die ‘ontrouw handelt’ als straf wat hij of zij heeft gestolen of verduisterd terug te laten geven plus ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond