Online Joods Magazine De Vrijdagavond

Opinie

Rabbijn Tzvi Marx: de huidige Chillul Hashem-misdaden moeten juist door religieuze Joden en rabbijnen krachtig worden veroordeeld

Rabbinaal protest tegen het geweld van heetgebakerde jonge Joodse kolonisten tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse boeren en bewoners op de Westelijke Jordaanoever in Israël. Als liberaal-orthodoxe rabbijn, 84 jaar oud, en al jarenlang lid van de Rabbinical Council of America (een organisatie van meer dan duizend orthodoxe rabbijnen in Noord-Amerika), protesteer ik ... [Lees verder]
Geschiedenis

Leo Samama: Thuis stond een Chanoekaboom, maar het moderne humanisme is geen joodse zaak

In de jaren zestig waren wij als kinderen benieuwd of we bij een kerkgenootschap waren aangesloten zoals heel wat vriendjes en vriendinnetjes. Het antwoord was duidelijk: nee. Maar als jullie dat zouden willen, gaan jullie zelf maar op onderzoek uit en uitvinden wat bij jullie past. Zo leerden we al ... [Lees verder]
Nieuws

Geen warme ontvangst in Washington

In het grootste geheim vloog premier Benjamin Netanyahu deze week naar Washington. In Israëlische veiligheidskringen werd rekening gehouden met Iraans sabotage van de vlucht vanaf een Israëlisch vliegveld. Met algemene verkiezingen in het vooruitzicht zou een warme ontvangst van Netanyahu door de Amerikaanse president Donald Trump een mooie bonus zijn ... [Lees verder]
Nieuws

Politieke impuls in Rome bij teruggave twee geroofde Hebreeuwse boeken

Het was dringen achter de tafel waarop de reden lag te pronken voor de plechtige ceremonie. Op de tafel lagen twee antieke boeken op twee gietijzeren leesplanken. Zij tonen elk een antiek in het Hebreeuws gedrukt boek dat is opengeslagen op de titelpagina. Achter de tafel poseren zeven publieke personages ... [Lees verder]
Nieuws

GJRTRT+ beweging en de stille liefde tussen El Manco en Abraham de Casseres

Lilly kwam mijn studeerkamer binnen alsof ze zojuist door koning Willem-Alexander tot minister van Hondenzaken was benoemd. Ze droeg een opvallend regenboogstrikje, haar vertrouwde blauwe keppeltjeen een blik die weinig ruimte liet voor discussie. “Levie,” zei ze plechtig, “ik heb besloten maatschappelijk actief teworden. Ik ben lid geworden van de ... [Lees verder]

Rabbijn Tzvi Marx: de huidige Chillul Hashem-misdaden moeten juist door religieuze Joden en rabbijnen krachtig worden veroordeeld

Opinie

29 juli 2026 1

Rabbinaal protest tegen het geweld van heetgebakerde jonge Joodse kolonisten tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse boeren en bewoners op de Westelijke Jordaanoever in Israël. Als liberaal-orthodoxe rabbijn, 84 jaar oud, en al jarenlang lid van de Rabbinical Council of America (een organisatie van meer dan duizend orthodoxe rabbijnen in Noord-Amerika), protesteer ik met klem tegen en veroordeel ik het geweld dat soms zelfs tot moord leidt, dat door messiaans-gedreven jonge Joodse kolonisten wordt gepleegd tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Midden-Oosten

16 juli 2026 2

Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in politiek. Eerst in Nederland. Ik probeerde altijd dicht tegen de politiek aan te schuren, al wist ik goed dat ik nooit de tijd zou hebben om zelf professioneel politicus te worden. Hoewel ik inmiddels al meer dan vijf jaar in Israël woon, heb ik nog steeds contacten in de Nederlandse politiek. Die belangstelling is nooit verdwenen. Als een vlieg op de muur Ik moest daaraan denken toen ik … [Lees verder]

Tijd. Ruimte. Aandacht.

Opinie

14 juli 2026 2

Met de tennisrackets in de achterbak reed ik over de Amstelveenseweg. Vlak voor de oprit naar de A10 rijd ik op de tweede baan rechts zodat ik rechtdoor kan richting Amstelveen. Nog geen vijftig meter voor het viaduct blijken die twee rijbanen afgesloten en wijst een verlichte pijl de oprit op. Ik schrik me rot. Er is geen andere optie. De auto’s voor me maken de bocht al richting oprit. Ik weet dat ik de … [Lees verder]

schilderij met links opengeslagen Torarol en rechts Jezus die dew rol vasthoudt, schilderij van Marc Chagall

‘Joods-christelijke traditie’ een onbruikbare term?

Opinie

9 juli 2026 4

Het begrip ‘Joods-christelijke traditie’ is in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog met oprecht goede bedoelingen omkranst. Het staat voor veelsoortige ontmoetingen tussen Joden en christenen, vooral in zogeheten ‘leerhuizen’, in een poging elkaar na eeuwen Jodenvervolging en discriminatie beter te leren kennen. Daarbij ging (en gaat) het vooral om de kennismaking met de door christenen vergeten Joodse wortels van het christendom en om het zoeken naar wat de beide tradities gemeenschappelijk hebben. Er is … [Lees verder]

Bloeme Evers, Gedreven Joods (2) Een drieluik over Bloeme Evers-Emden

Herdenken

1 juli 2026 2

Bloeme Evers heeft Amsterdam zien veranderen, zoals ook haar eigen leven drastisch zou veranderen. De tragische dood van zoon Sem werd naast haar eigen oorlogservaringen een tweede rode draad in haar leven. Zoon Raph zegt daarover in Bloeme’s raadsel (documentaire van Erga Netz, uitgezonden op 14 december 2017, anderhalf jaar na haar overlijden): het overlijden van Sem was een trigger waardoor ze eindelijk het rouwproces over de Tweede Wereldoorlog kon beginnen. Na de oorlog moest iedereen … [Lees verder]

Geen warme ontvangst in Washington

29 juli 2026 0

In het grootste geheim vloog premier Benjamin Netanyahu deze week naar Washington. In Israëlische veiligheidskringen werd rekening gehouden met Iraans sabotage van de vlucht vanaf een Israëlisch vliegveld. Met algemene verkiezingen in het vooruitzicht zou een warme ontvangst van Netanyahu door de Amerikaanse president Donald Trump een mooie bonus zijn voor de Israëlische premier. Er was echter geen openlijke warme ontvangst. De cruciale ontmoeting tussen beide leiders over Iran, Libanon en Gaza vond achter gesloten … [Lees verder]

Politieke impuls in Rome bij teruggave twee geroofde Hebreeuwse boeken

29 juli 2026 0

Het was dringen achter de tafel waarop de reden lag te pronken voor de plechtige ceremonie. Op de tafel lagen twee antieke boeken op twee gietijzeren leesplanken. Zij tonen elk een antiek in het Hebreeuws gedrukt boek dat is opengeslagen op de titelpagina. Achter de tafel poseren zeven publieke personages voor de rituele foto. Zes mannen en een vrouw met elk een hoge functie in de Italiaanse- en Joods-Italiaanse samenleving. Het eerste boek is een … [Lees verder]

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

GJRTRT+ beweging en de stille liefde tussen El Manco en Abraham de Casseres

29 juli 2026 0

Lilly kwam mijn studeerkamer binnen alsof ze zojuist door koning Willem-Alexander tot minister van Hondenzaken was benoemd. Ze droeg een opvallend regenboogstrikje, haar vertrouwde blauwe keppeltjeen een blik die weinig ruimte liet voor discussie. “Levie,” zei ze plechtig, “ik heb besloten maatschappelijk actief teworden. Ik ben lid geworden van de GJRTRT+-beweging.”Ik zette mijn leesbril af. “Lilly, ik ben bijna vijfenzeventig. Ik kan deafstandsbediening amper onthouden. Moet ik nu ook nog een alfabet vanzesentwintig letters uit … [Lees verder]

doorkijkje van museumzaal met paars en oranje wanden

Leo Samama: Thuis stond een Chanoekaboom, maar het moderne humanisme is geen joodse zaak

Geschiedenis

29 juli 2026 0

In de jaren zestig waren wij als kinderen benieuwd of we bij een kerkgenootschap waren aangesloten zoals heel wat vriendjes en vriendinnetjes. Het antwoord was duidelijk: nee. Maar als jullie dat zouden willen, gaan jullie zelf maar op onderzoek uit en uitvinden wat bij jullie past. Zo leerden we al vroeg zelfstandig na te denken over dergelijke zaken. Dit is geheel in lijn met de filosofische ideeën van onze grootvader Leo Polak: autonoom nadenken, dat … [Lees verder]

Biënnale 2026: Een zwevende synagoge boven Venetië

Kunst en Cultuur

27 juli 2026 1

De 61e Biënnale van Venetië staat dit jaar niet alleen in het teken van kunst, maar evenzeer van politieke frictie. Al maanden vóór de opening laaiden discussies op over de deelname van Israël, vergezeld van boycotoproepen en acties van de Art Not Genocide Alliance (ANGA). Ook de aanwezigheid van Russische kunstenaars bleef niet zonder gevolgen: in mei 2026 trad de centrale jury af na onenigheid over zowel de prijsuitreiking als de betrokkenheid van Israël en … [Lees verder]

Het geheime conservatorium van de Jodenbreestraat – deel II

Muziek

9 juli 2026 1

“Ze zegt dat je volgende week vooral het geluid hard moet zetten.” Op dit spannende moment lieten we je vorige week achter. We beloofden een video waarin Bar Vingerling op het terras van Tony’s Coffee enkele karakteristieke Portugese melodieën a capella voordraagt.* Maar Bar kwam met een beter idee. Hij wil die opname samen met David Nunes Nabarro maken, zodat niet alleen de muziek, maar ook het verhaal achter deze eeuwenoude Portugese traditie verteld … [Lees verder]

Etty Hillesum in spijkerbroek op omafiets, maar de oorlog dreigt met zwartgeüniformeerde gestalten

Geschiedenis

25 juni 2026 0

Aanstaande zaterdagavond laat, uitgaande sjabbat, is alweer het vierde deel te zien van de serie ‘Etty’ op NPO2. In de vorige afleveringen maakten we kennis met hoofdpersoon Etty Hillesum, schrijver Klaas Smelik (mijn vader) en psychochiroloog Julius Spier. Daarnaast zagen we de fictieve vriendin Lizzie (een combinatie van Etty’s hartsvriendinnen Liesl Levie en Leonie Snatager) en huisbaas/minnaar Pa Han. Daarmee zijn de kaarten geschud en vragen we ons af: hoe gaat het nu aflopen tussen … [Lees verder]

Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

Kunst en Cultuur

23 juni 2026 0

Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. Nu bleef het opvallend stil. Pas bij de parkeerplaats keek ze omhoog. “Levie?”“Ja?” “Volgens mij heb ik vanavond heel veel over onze zwager Spinoza gehoord, … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Menswaardig perspectief voor Gaza

Midden-Oosten

9 augustus 2022 2

Misschien heeft de zoveelste oorlogshandeling tussen Israël en Gaza toch iets positiefs opgeleverd. Bij deze voorlopige conclusie ga ik voorbij aan het grote aantal Palestijnen, onder wie ook teveel kinderen, die het leven verloren bij de preventieve Israëlische aanval op de Islamitische Jihad in Gaza. Dat is geen bijzaak, integendeel, maar toch wil ik er niet op ingaan. Wat mij interesseert is het nogal opzienbarende feit dat Israël erin is geslaagd Hamas, de grote, pseudo … [Lees verder]

Izak Salomons z”l geliefd architect, docent en auteur van De Vrijdagavond

Architectuur

5 juni 2025 3

“Mijn vader had zich heel lang verzet tegen het aanschaffen van de gehate rugzakken. Hij had als veel mensen heel lang optimistisch geroepen ‘kop-op-de-Engelsen-zijn-er-binnen-zes-weken’, maar mijn moeder was zoals veel vrouwen in de oorlog praktischer van aard en de rugzakken waren er op het moment dat we ze nodig hadden toch.” Zo begon Izak Salomons zijn oorlogsherinneringen in het boekje ‘In blauwe trams en groene barakken.’ Vorig jaar vroeg ik hem deze herinneringen voor De … [Lees verder]

Nu Israël als strategische overwinnaar uit de oorlog komt, is een leider nodig met de moed van Koning David

Midden-Oosten

18 december 2024 0

Als columnist voor een Joods medium voel ik me verplicht te bekennen dat ik emotioneel en ook feitelijk in de war ben over Israël. Dagelijks moet ik zowel goed als pijnlijk nieuws verwerken, begrijpen en beoordelen. Op het moment dat ik met deze column begon, zag ik op mijn tv-scherm dat het alarm in Tel Aviv afging. Een paar minuten later, meldde de tv-zender Khan 11 dat een ballistische raket die vanuit Jemen door Houti’s … [Lees verder]

Chanoeka-Gala, Barbara en een boek cadeau

Nieuws

15 december 2022 0

We beginnen wat somber, maar geef niet op, we eindigen in majeur. Met een prijsvraag waarmee u een mooi boek kunt winnen. “Wat Etty nu precies verstond onder dat Massenschicksal, de Joodse lotsbestemming, waartegen actief verzet zinloos was, daar komt Koelemeijer natuurlijk ook niet uit,” zo concludeert recensent Kees Kok die de biografie bespreekt van Judith Koelemeijer over Etty Hillesum. De dagboekschrijfster verwijst naar het belangrijke Joodse principe: Kol Jisrael arawiem zè la zè, heel … [Lees verder]

zwart wit foto van de Taco Mesdagstraat in Groningen

Firma Menco & Co, de Groningse jaren van de Menco’s of Minco’s

Nieuws

14 juni 2023 2

‘Komt u maar hier staan, Mevrouw Menco.’ Met een klein handgebaar wenkt architect en aannemer Smit, Wilmina Menco-Kats met haar twee kinderen. Ze schuifelen voorzichtig over de plankieren, Mina met de kleine Manuel op de arm en haar vijfjarige dochtertje Carolien aan de hand. Het is een schitterende voorjaarsochtend, deze twaalfde april van het jaar 1923, zo’n voorjaarsdag die te abrupt te warm is, het lijkt ineens wel zomer, terwijl de meeste bomen nog grotendeels … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip

‘Steel niet’ staat ook voor ontvoeren en bedriegen

De sidra van deze week, Wa’etchanan, is zwaar beladen. Ik doel op twee belangrijke teksten in onze traditie, die zich hier bevinden. Het gaat om Asseret Hadewariem – de Tien Woorden (Dewariem 5, 6-18), die natuurlijk niet alleen in onze traditie van groot belang zijn. Daarnaast is de eerste passage van ‘Het Sjema’ eveneens in onze sidra te vinden (Dewariem 6, 4-9). Beide teksten werden ten tijd van de tempel als onderdeel van het tempelritueel gelezen (Misjna Tamid 5,1). Vandaag de dag maken de Asseret Hadewariem, geen onderdeel meer uit van ons dagelijks gebed, alhoewel ze in de sidoer wel ... [Lees verder]

Rabbijn Tzvi Marx: de huidige Chillul Hashem-misdaden moeten juist door religieuze Joden en rabbijnen krachtig worden veroordeeld

Leo Samama: Thuis stond een Chanoekaboom, maar het moderne humanisme is geen joodse zaak

Geen warme ontvangst in Washington

Politieke impuls in Rome bij teruggave twee geroofde Hebreeuwse boeken

GJRTRT+ beweging en de stille liefde tussen El Manco en Abraham de Casseres

Opinie

Rabbijn Tzvi Marx: de huidige Chillul Hashem-misdaden moeten juist door religieuze Joden en rabbijnen krachtig worden veroordeeld

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Tijd. Ruimte. Aandacht.

‘Joods-christelijke traditie’ een onbruikbare term?

Bloeme Evers, Gedreven Joods (2) Een drieluik over Bloeme Evers-Emden

Nieuws

Geen warme ontvangst in Washington

Politieke impuls in Rome bij teruggave twee geroofde Hebreeuwse boeken

GJRTRT+ beweging en de stille liefde tussen El Manco en Abraham de Casseres

Kunst & Cultuur

Leo Samama: Thuis stond een Chanoekaboom, maar het moderne humanisme is geen joodse zaak

Biënnale 2026: Een zwevende synagoge boven Venetië

Het geheime conservatorium van de Jodenbreestraat – deel II

Etty Hillesum in spijkerbroek op omafiets, maar de oorlog dreigt met zwartgeüniformeerde gestalten

Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

uit alle tijden

Menswaardig perspectief voor Gaza

Izak Salomons z”l geliefd architect, docent en auteur van De Vrijdagavond

Nu Israël als strategische overwinnaar uit de oorlog komt, is een leider nodig met de moed van Koning David

Chanoeka-Gala, Barbara en een boek cadeau

Firma Menco & Co, de Groningse jaren van de Menco’s of Minco’s

Geschiedenis en wetenschap

Leo Samama: Thuis stond een Chanoekaboom, maar het moderne humanisme is geen joodse zaak

Zomer vol verhalen uit Amsterdam-Oost

Krakau, een van de mooiste steden in Europa, met een fatale geschiedenis

Jacob Israël de Haan, honderd jaar later nog altijd een gevaarlijke naam

Chacham Tsvi, de wereldberoemde Amsterdamse opperrabbijn

‘Steel niet’ staat ook voor ontvoeren en bedriegen

Blijf op de hoogte

Nieuw op De Vrijdagavond

Chagai, nog één keer. Hoe oud moet ik zijn om soldaat te mogen worden?

“Ik voel mij niet bedreigd door mensen die vreedzaam protesteren tegen genocide”