21 september 2026

Opinie

Leviticus De Film: naastenliefde is eerbied voor alle schepselen

film

Sla de Bijbel open, en je vindt prachtige teksten en gruwelijke verhalen. Allemaal Gods woord, toch? Voor Joden bestaat er naast de schriftelijke leer een mondelinge, en die interpreteert alle teksten en checkt ze op hun relevantie vandaag. Want het is lang geleden dat Hij of Zij sprak.  Begin dit jaar is de Australische film Leviticus uitgebracht, die nu ook in Nederland te zien is. Het blijkt een romantische horrorfilm te zijn over twee homoseksuele … [Lees verder]

David Grossman: kracht alleen garandeert geen overwinning 

Israël div

Twintig jaar geleden, op 12 augustus 2006, kwam Uri Grossman om bij een operatie van het Israëlische leger in Zuid-Libanon. Dat gaf aanleiding om aandacht te vragen voor zijn vader David Grossman, een van mijn favoriete schrijvers.  Grossman is een uitgesproken criticus van het beleid van de Israëlische regering. Hij heeft, na lang geweigerd te hebben het woord genocide in de mond te nemen, vorig jaar zomer dat woord voor het eerst gebruikt. Zoals hij stelde: … [Lees verder]

Rabbijn Tzvi Marx: de huidige Chillul Hashem-misdaden moeten juist door religieuze Joden en rabbijnen krachtig worden veroordeeld

Opinie

Rabbinaal protest tegen het geweld van heetgebakerde jonge Joodse kolonisten tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse boeren en bewoners op de Westelijke Jordaanoever in Israël. Als liberaal-orthodoxe rabbijn, 84 jaar oud, en al jarenlang lid van de Rabbinical Council of America (een organisatie van meer dan duizend orthodoxe rabbijnen in Noord-Amerika), protesteer ik met klem tegen en veroordeel ik het geweld dat soms zelfs tot moord leidt, dat door messiaans-gedreven jonge Joodse kolonisten wordt gepleegd tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Midden-Oosten

Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in politiek. Eerst in Nederland. Ik probeerde altijd dicht tegen de politiek aan te schuren, al wist ik goed dat ik nooit de tijd zou hebben om zelf professioneel politicus te worden. Hoewel ik inmiddels al meer dan vijf jaar in Israël woon, heb ik nog steeds contacten in de Nederlandse politiek. Die belangstelling is nooit verdwenen. Als een vlieg op de muur Ik moest daaraan denken toen ik … [Lees verder]

Tijd. Ruimte. Aandacht.

Opinie

Met de tennisrackets in de achterbak reed ik over de Amstelveenseweg. Vlak voor de oprit naar de A10 rijd ik op de tweede baan rechts zodat ik rechtdoor kan richting Amstelveen. Nog geen vijftig meter voor het viaduct blijken die twee rijbanen afgesloten en wijst een verlichte pijl de oprit op. Ik schrik me rot. Er is geen andere optie. De auto’s voor me maken de bocht al richting oprit. Ik weet dat ik de … [Lees verder]

Nieuws

Geschiedenis

Lubavitcher Rebbe Shalom Dovber op Scheveningen

Het honderdjarig jubileum van Sjoel Scheveningen vierden we woensdag 5 tisjri 5787 (16 september 2026). Een goede aanleiding om de geschiedenis in te duiken. Temidden van de vele bekende en minder bekende bezoekers ontving Scheveningen in 1884 een opmerkelijke bezoeker: Rabbi Shalom Dovber Schneersohn, de vijfde Lubavitcher Rebbe, samen met zijn vrouw. Het was iets meer dan een jaar na het overlijden van zijn vader, de vierde Lubavitcher Rebbe, Rabbi Shmuel Schneersohn. Zijn zoon, Shalom … [Lees verder]

Nieuws

Rosh Hashana 5787, een vrijdagavondmaaltijd met hoop voor een ware Mahapach

“Wat hebben we toch een mooi geloof”, was de vaste uitspraak van de overigens klokvrije partner van mijn vader.  Zij deed deze uitspraak telkens aan de fraai gedekte tafel in Buitenveldert, met een door haar met veel zorg voorbereide, uitgebreide en smakelijke maaltijd op een vrijdagavond of bij een joodse feestdag.  Rond de ruime tafel zitten toch gauw veertien personen, van heel jong tot oud. Dat is inmiddels alweer vele jaren geleden.  Dit jaar mocht … [Lees verder]

Perspectiefjes met sjana tova 5787 als tekst
Nieuws

Rosj Hasjana 5787: Davvenen voor een betere toekomst

Eerste dag Rosj Hasjana, ochtenddienst 9.30u, daarna kidoesj. Tweede dag ochtenddienst 9.30u, sjofar 11.30u, kidoesj; voor de grotere kinderen sjioer vanaf 10.30u. Zomaar een paar regels uit het programma voor de Hoge Feestdagen van een Amsterdamse sjoel. We gaan door, zoals elk jaar: tientallen diensten, drie weken lang, gedragen door talloze vrijwilligers. Het is troostrijk dat het joods-religieuze leven doorgaat zoals het al eeuwen doorgaat, overal ter wereld, wat er ook gebeurt. En toch wringt … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Verzonken in contemplatie op het beroemde Jom Kipoer-schilderij van Maurycy Gottlieb

Geschiedenis

Joden bidden in de synagoge op Jom Kipoer (Grote Verzoendag) het schilderij van Maurycy Gottlieb (1856-1879) is misschien wel het beroemdste en meest gereproduceerde Joodse schilderij ooit.  Het toont een sfeervolle Joodse gebedsdienst in Oost-Europa op de heiligste dag van het Joodse jaar en verbeeldt het Europese Joodse leven van de negentiende eeuw. Gottlieb verwerkte er bovendien autobiografische elementen in. Sinds 1939 hangt dit iconische werk in het Tel Aviv Museum of Art. Geboren in … [Lees verder]

foto van Arnold Schönberg en de tekst Kol Nidrei

Vromen en afvalligen tesamen: het Kol Nidrei van de ‘teruggekeerde jood’ Arnold Schönberg 

Muziek

Arnold Schönberg emigreerde in 1933 naar de VS. In 1938 componeerde hij zijn Kol Nidrei. Ik denk dat daarin motieven uit zijn persoonlijke en maatschappelijke leven verwerkt zijn.* Over de tekst van het Kol Nidrei is veel te doen geweest, wel is bekend dat in joodse kring de uitleg luidt dat die woorden alleen betrekking hebben op de verplichtingen van iemand jegens God.  *zie ook het inleidende verhaal: Eigenzinnige en verrassende versie van Kol Nidrei … [Lees verder]

Van Verlichting naar de ‘Engel van de Geschiedenis’

Geschiedenis

Wat als de geschiedenis niet vooruitgaat, maar ons achterwaarts de toekomst in blaast?  En wat als juist de herinnering aan wat Europa heeft verwoest de enige voorwaarde is om die toekomst te kunnen denken? In het werk van Walter Benjamin komen die twee vragen samen.  Zijn ‘Engel van de Geschiedenis’ is niet simpelweg een symbool voor het verleden of voor de catastrofe. Het is een joods-messiaans beeld dat het Europese vooruitgangsgeloof op zijn kop zet: … [Lees verder]

foto van Arnold Schönberg en de tekst Kol Nidrei

Eigenzinnige en verrassende versie van Kol Nidrei van de ‘teruggekeerde jood’ Arnold Schönberg 

Muziek

De Hoge Feestdagen staan voor de deur met daarin een speciale plek voor het Kol Nidrei.  De versie met de Asjkenazische melodie van Max Bruch staat in de wereld van de klassieke muziek hoog aangeschreven. Bruch gebruikte de melodie daarvan in het eerste deel van zijn Kol Nidrei.  Het ís ook prachtige muziek, heerlijk om naar te luisteren en heerlijk om te spelen.* Hoe geliefd de melodie ook is, de joodse componist Arnold Schönberg (Wenen, … [Lees verder]

kleurrijk schilderij met verftubes van Sedje Hémon

Sedje Hémon – een leven voor de kunst

Kunst en Cultuur

Sedje, zoals ik mijn oudtante vroeger mocht noemen, was in mijn ogen zo’n beetje alles tegelijk: een zelfstandige en originele vrouw, verzetsstrijdster, overlevende van de Shoah, maar bovenal kunstenaar, met een opmerkelijke ondernemerslust. Sedje Frank werd in 1923 geboren in Rotterdam. Als kind tekende en schilderde ze al veel. Geïnspireerd door de violist Nathan Milstein begon ze bovendien viool te spelen. De beeldende kunst en de muziek zouden uiteindelijk de twee pijlers van haar leven … [Lees verder]

uit alle tijden

zeven cartoons over Assad nav zijn val 8 dec 2024

Zal het nieuwe Syrië een bedreiging vormen voor Israël?

Midden-Oosten

Opvallend snel en krachtdadig nadat juichende Syriërs in Damascus en elders in de wereld de val van de Syrische dictator vierden bombardeerden Israëlische straaljagers strategische doelen in Syrië.  Munitie opslagplaatsen, waar wellicht ook chemische wapens zijn opgeslagen en raketsystemen, waren het doelwit van de Israëlische aanvallen. Ook bezette Tsahal (het leger) de gedemilitariseerde bufferzone op de Golan hoogvlakte die sedert het Israëlisch-Syrische bestand van 1974 Israël beschermde tegen terroristische aanvallen vanuit Syrië. Israël deed er meteen … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Nucleair akkoord tussen Washington en Iran nabij 

Midden-Oosten

Premier Benjamin Netanyahu is nog steeds persona non grata in Washington. De Amerikaanse president Joe Biden heeft van Netanyahu sinds zijn herverkiezing een outcast gemaakt. Het is zonder precedent dat een Israëlische premier na zijn benoeming niet welkom is in de Amerikaanse hoofdstad.  Het is een straf, ja dat is het, voor het ondermijnen van de zo kwetsbare Israëlische democratie door de ultra-rechtse regering waarover Netanyahu dirigeert. Het moet voor de door strafvervolging geplaagde Netanyahu wel … [Lees verder]

overzicht podium concert voor vrede

Imagine all the people Livin’ life in peace: Indrukwekkende roep om vrede in het Concertgebouw

Muziek

Een aanzwellende roffel van Farid Sheek op zijn daf, de grote Perzisch/Koerdische handdrum, leidt het Hevenu Shalom Aleinu in, wij zullen vrede brengen, een indrukwekkende roep om vrede in het Hebreeuws en Arabisch.  De gelukkigen die een kaartje konden bemachtigen voor de uitverkochte Kleine Zaal van het Concertgebouw geven een ovationeel applaus als het Jewish Amsterdam Chamber Ensemble & Friends deze Joods-Arabische Vredessong Hevenu Shalom Aleinu – Ahla Min Salam speelt als apotheose van het … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Valt de Israëlische regering over een kruimeltje brood tijdens Pesach?

Midden-Oosten

Nitzan Horowitz, minister van Gezondheid, liet doorschemeren er geen bezwaar tegen te hebben als bezoekers van patiënten in ziekenhuizen brood meebrengen tijdens Pesach. Dat was voor de rechtse parlementariër Idit Silman van premier Bennetts Yamina-partij de aanleiding de handdoek in de ring te gooien. Dat kruimeltje brood op Pesach in een ziekenhuis kon haar diepe Joodse gevoelens niet verdragen. En dus stapte ze op, met de belofte van de Likoedleider dat zij in de toekomst … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Israël komt in akelig isolement als Gaza-stad wordt aangevallen

Midden-Oosten

Netanyahu speelt hoog spel met zijn aan het leger opgelegde besluit de stad Gaza en omgeving te veroveren.  Hij doet het voorkomen dat de vernietiging van de stad en de verdrijving van een miljoen Gazanen de beste garantie is om de nog levende twintig gegijzelden uit de klauwen van Hamas te redden. Het is geen toeval dat chef-staf generaal Zamir zijn veroveringsplan van Gaza bekendmaakte onder druk van de premier. Hij deed dat kort na … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Ha’azinoe en de Odyssee: luister goed naar de kracht van poëzie

Wetenschappers waren opgetogen toen onlangs in Nederland een stukje perkament werd geïdentificeerd met een tekstfragment uit Homerus’ Odyssee. Het ongeveer 1700 jaar oude fragment bevindt zich in de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Over de historische figuren Homerus en Odysseus bestaat geen enkele zekerheid. Maar de literatuur is overgeleverd en bewaard gebleven. De reis is het doel Beroemd is de observatie van de Griekse dichter Konstantínos Kavafis die de thuiskomst van Odysseus als metafoor gebruikt voor het menselijk leven in zijn beroemde gedicht Ithaka. Kavafis schrijft dat niet Ithaka zelf, maar de reis erheen het doel is. Kavafis adviseert om de reis naar ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond