24 juli 2026

Opinie

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Midden-Oosten

Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in politiek. Eerst in Nederland. Ik probeerde altijd dicht tegen de politiek aan te schuren, al wist ik goed dat ik nooit de tijd zou hebben om zelf professioneel politicus te worden. Hoewel ik inmiddels al meer dan vijf jaar in Israël woon, heb ik nog steeds contacten in de Nederlandse politiek. Die belangstelling is nooit verdwenen. Als een vlieg op de muur Ik moest daaraan denken toen ik … [Lees verder]

Tijd. Ruimte. Aandacht.

Opinie

Met de tennisrackets in de achterbak reed ik over de Amstelveenseweg. Vlak voor de oprit naar de A10 rijd ik op de tweede baan rechts zodat ik rechtdoor kan richting Amstelveen. Nog geen vijftig meter voor het viaduct blijken die twee rijbanen afgesloten en wijst een verlichte pijl de oprit op. Ik schrik me rot. Er is geen andere optie. De auto’s voor me maken de bocht al richting oprit. Ik weet dat ik de … [Lees verder]

schilderij met links opengeslagen Torarol en rechts Jezus die dew rol vasthoudt, schilderij van Marc Chagall

‘Joods-christelijke traditie’ een onbruikbare term?

Opinie

Het begrip ‘Joods-christelijke traditie’ is in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog met oprecht goede bedoelingen omkranst. Het staat voor veelsoortige ontmoetingen tussen Joden en christenen, vooral in zogeheten ‘leerhuizen’, in een poging elkaar na eeuwen Jodenvervolging en discriminatie beter te leren kennen. Daarbij ging (en gaat) het vooral om de kennismaking met de door christenen vergeten Joodse wortels van het christendom en om het zoeken naar wat de beide tradities gemeenschappelijk hebben. Er is … [Lees verder]

portret Bloeme Evers

Bloeme Evers, Gedreven Joods (2) Een drieluik over Bloeme Evers-Emden

Herdenken

Bloeme Evers heeft Amsterdam zien veranderen, zoals ook haar eigen leven drastisch zou veranderen. De tragische dood van zoon Sem werd naast haar eigen oorlogservaringen een tweede rode draad in haar leven. Zoon Raph zegt daarover in Bloeme’s raadsel (documentaire van Erga Netz, uitgezonden op 14 december 2017, anderhalf jaar na haar overlijden): het overlijden van Sem was een trigger waardoor ze eindelijk het rouwproces over de Tweede Wereldoorlog kon beginnen. Na de oorlog moest iedereen … [Lees verder]

Zijn ‘de Joden’ nog steeds de zondebok of zijn ze de ‘bad guys’ geworden? 

Opinie

Al heel jong keken wij naar cowboy- en Indianenfilms. Toen al wist ik dat we gemanipuleerd werden door te moeten denken dat er altijd ‘bad guys’ waren. In dit geval de Indianen.  Dit bleef een terugkerend thema in de Amerikaanse politiek: altijd waren er bad guys. In de jaren vijftig had je de commies (communisten) met de beruchte verhoren en rechtszaken onder senator Joe McCarthy. Later had je president Bush met zijn ‘As van het Kwaad’ … [Lees verder]

Nieuws

een jonge vrouw met een microsfoon
Nieuws

Sophie Straat en de zichtversperders

‘Alle witte mannen naar achteren’, schreeuwde Sophie Straat vanaf het podium tijdens het Best Kept Secret-festival.  De video met haar welgemeende verzoek om de moshpit, de ruimte dicht bij het podium, vrij te houden voor vrouwen, queers en mensen van kleur gaat breed rond. Met boze reacties tot gevolg, zoals: “Vette muziek. Maar waarom die labeltjes opdringen? Dacht dat muziek juist voor iedereen was.” Veel reageerders roepen: ‘discriminatie’. Zoals Johan Derksen verontwaardigd bij Vandaag Inside: … [Lees verder]

tekening van tempel in vuur
Nieuws

Rouwen om een verwoeste stad of om sinat chinam: ongegronde haat tussen Joden onderling

We zitten midden in de Negen Dagen, de periode die uitmondt in Tisja be’Av. Dit jaar begint de vastendag woensdagavond en eindigt hij donderdagavond. In Israël is dat rond kwart voor acht ’s avonds. In Nederland, dat veel noordelijker ligt, kunnen mensen pas rond kwart voor elf weer aan tafel. Verwoesting Eerste en Tweede Tempel Op Tisja be’Av herdenken we de verwoesting van zowel de Eerste als de Tweede Tempel en de val van Jeruzalem, … [Lees verder]

Beeldende kunst en fotografie

Achter de monumentale muren van de Snoge wordt nog dagelijks gebeden 

“Bestaat hier eigenlijk nog wel een Joodse gemeenschap?” Het is een vraag die ik de afgelopen jaren verrassend vaak heb gehoord van bezoekers aan de Portugese Synagoge in Amsterdam. Mensen komen voor het monument, voor de geschiedenis, voor de beroemde kaarsenkronen en het zand op de vloer. Telkens weer merk ik hun verbazing wanneer ik vertel dat de Snoge niet alleen een gebouw uit de zeventiende eeuw is, maar ook een levende gemeenschap waar nog … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

Het geheime conservatorium van de Jodenbreestraat – deel II

Muziek

“Ze zegt dat je volgende week vooral het geluid hard moet zetten.” Op dit spannende moment lieten we je vorige week achter.   We beloofden een video waarin Bar Vingerling op het terras van Tony’s Coffee enkele karakteristieke Portugese melodieën a capella voordraagt.*  Maar Bar kwam met een beter idee. Hij wil die opname samen met David Nunes Nabarro maken, zodat niet alleen de muziek, maar ook het verhaal achter deze eeuwenoude Portugese traditie verteld … [Lees verder]

Etty Hillesum in spijkerbroek op omafiets, maar de oorlog dreigt met zwartgeüniformeerde gestalten 

Geschiedenis

Aanstaande zaterdagavond laat, uitgaande sjabbat, is alweer het vierde deel te zien van de serie ‘Etty’ op NPO2.  In de vorige afleveringen maakten we kennis met hoofdpersoon Etty Hillesum, schrijver Klaas Smelik (mijn vader) en psychochiroloog Julius Spier. Daarnaast zagen we de fictieve vriendin Lizzie (een combinatie van Etty’s hartsvriendinnen Liesl Levie en Leonie Snatager) en huisbaas/minnaar Pa Han.  Daarmee zijn de kaarten geschud en vragen we ons af: hoe gaat het nu aflopen tussen … [Lees verder]

Musici in 17de eeuwse kleding

Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

Kunst en Cultuur

Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. Nu bleef het opvallend stil. Pas bij de parkeerplaats keek ze omhoog. “Levie?”“Ja?” “Volgens mij heb ik vanavond heel veel over onze zwager Spinoza gehoord, … [Lees verder]

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

STOP! Lilly ontdekt familiecrisis tussen de broer van Rebecca d’Espinosa en Samuel de Casseres …

Kijk- en Luistertips

“Levie, waarom hoor ik dit nú pas?” “Wat bedoel je, Lilly?” “Dat er een musical over de zwager van onze familie speelt en niemand mij heeft uitgenodigd!”Ik kijk haar aan. “Welke zwager?” Lilly zucht diep, zoals alleen een ruwharige teckel met sefardische ambities dat kan. “Baruch Spinoza natuurlijk. De broer van Rebecca d’Espinosa. En Rebecca trouwde volgens onze familielegende met Samuel de Casseres. Dat maakt Spinoza zo ongeveer de zwager van de hele misjpoge. Ik … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

Israël div

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

uit alle tijden

omslag Mexicanjers

Nathan Markuszower, de jongste theaterproducent van Nederland

Nieuws

Personalia Nathan Markuszower (2001), jongste theaterproducent van Nederland Dierbaar object iPhone en Macbook  De ideale vrijdagavond met de familie   President van Amerika in 2024 Nikki Haley  In het hiernamaals Pools-joodse afkomst, dus daar zijn we niet mee bezig Rolmodellen Joop van den Ende  Spijt van of ‘je ne regrette rien’ dat ik tijdens mijn (eerste keer) rij-examen op de  vluchtstrook ben gaan rijden en daardoor een maand later terug moest komen Ik heb heel veel … [Lees verder]

De man met de glimlach als titel met oudere man lachend op een lichtblauwe achtergrond

Muziek als laatste strohalm, over De Man met de Glimlach 

Nieuws

Mijn boek De Man met de Glimlach is gedrukt, maar het schrijfproces kachelt nog door in mijn hoofd.  Met een optimistisch oog op een tweede druk voeg ik soms nog iets toe aan het manuscript. Dit is op zich een groot verschil met film. Wanneer in de filmmontage ‘het beeld op slot gaat’, verandert er inhoudelijk niets meer.  Dit boek was een persoonlijk gedreven zoektocht. Het tragische verhaal van Aäron Cohen, de opa die ik nooit heb … [Lees verder]

Holocaust Memorial Day VU

Geschiedenis

Maandagochtend 24 januari vindt een bijeenkomst plaats ter gelegenheid van Holocaust Memorial Day 2022, bestemd voor de hele VU-gemeenschap en belangstellenden van buiten. De bijeenkomst is zowel live bij te wonen als via zoom te volgen. Prof. dr. Mirjam van Praag, voorzitter van het College van Bestuur van de VU, opent de bijeenkomst. Mapping Hiding Places Dan geeft dr. Dienke Hondius een uitleg over het project Mapping Hiding Places en een demonstratie van de bijbehorende … [Lees verder]

interieur sjoel Middelburg tijdens studiebijeenkomst

Nieuwe Torarol nodig, want er was ‘niet één wetrol welke mogt gebruikt worden’

Nieuws

Na mijn artikel over de inwijding van de nieuwe Torarol in Middelburg werd ik door dr. Jan Kouwen uit Zierikzee geattendeerd op het verslag van de inwijding en de voorgeschiedenis ervan van een nieuwe Torarol in Middelburg uit 1861. Het verslag is geschreven door Jonas Metz, die zijn stuk ondertekent met zijn naam en de toevoeging ‘president secretaris der Nederl. Israel. Hoofdsynagoge Middelburg’. Kouwen promoveerde aan de Faculteit voor Protestantse theologie en religiestudies in Brussel … [Lees verder]

beeldmerk Vrijdag Vooraf met kaarsen op kleine tafel

“Draaien, altijd maar draaien, en naar de haaien gaan we toch nooit!”

Nieuws

Dat zongen de studentes Hetty Voûte en Gisela Söhnlein in Kamp Vught om de moed erin te houden. Op dezelfde schuldige plek schrijft de joodse student David Kooker:  het licht valt in een zonnige genade over de rode huizen van ons kamp Hij overleeft de kampen niet. Mirjam van Dam maakt er samen met collegae muziektheater van dat binnenkort in première gaat. Mirjam zingt de solo’s en schrijft erover in deze krant. De prof in onze … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

‘Steel niet’ staat ook voor ontvoeren en bedriegen

De sidra van deze week, Wa’etchanan, is zwaar beladen.  Ik doel op twee belangrijke teksten in onze traditie, die zich hier bevinden. Het gaat om Asseret Hadewariem – de Tien Woorden (Dewariem 5, 6-18), die natuurlijk niet alleen in onze traditie van groot belang zijn.  Daarnaast is de eerste passage van ‘Het Sjema’ eveneens in onze sidra te vinden (Dewariem 6, 4-9).  Beide teksten werden ten tijd van de tempel als onderdeel van het tempelritueel gelezen (Misjna Tamid 5,1). Vandaag de dag maken de Asseret Hadewariem, geen onderdeel meer uit van ons dagelijks gebed, alhoewel ze in de sidoer wel ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond