14 mei 2026
  • Nieuws

    Wat wordt bedoeld met ‘messianistisch zionisme’?

    In duidingen van de recente Israëlische politiek, met name als het gaat over de extreme rechtervleugel rond Itamar Ben-Gvir en Bezalel Smotrich, komt steeds vaker het woord ‘messianistisch’ op. Zowel in de Israëlische pers als daarbuiten wordt hun radicale politieke agenda, waarin de uitbreiding van de nederzettingen, verdrijving van Palestijnen ... [Lees verder]
  • Lernen

    Grond die leven draagt

    Genesis / Bereshiet  1:25Klassieke vertaling: En God maakte het wild van de aarde naar zijn soort, en het vee naar zijn soort, en al het kruipend gedierte op de aarde naar zijn soort, en God zag dat het goed was: HertalingElohiem deed zijn: carnivoor naar haar soort en de herbivoor ... [Lees verder]
  • Opinie

    Als het woord ‘joods’ in de media wordt weggemoffeld

    Is er een trend waarin media bewust danwel onbewust ervoor kiezen het woord joods en joodse context weg te laten in artikelen waar dat wel degelijk relevant is? De herdenkingsdagen 4 en 5 mei zijn weer voorbij. Documentaires, lezingen, voorstellingen en artikelen maken elk jaar de herinnering weer bewust en ... [Lees verder]

Opinie

Als het woord ‘joods’ in de media wordt weggemoffeld

Opinie

Is er een trend waarin media bewust danwel onbewust ervoor kiezen het woord joods en joodse context weg te laten in artikelen waar dat wel degelijk relevant is? De herdenkingsdagen 4 en 5 mei zijn weer voorbij. Documentaires, lezingen, voorstellingen en artikelen maken elk jaar de herinnering weer bewust en geven ook verdieping, met toch weer nieuwe gezichtspunten en inzichten.  Hoewel er over de vorm van de nationale herdenkingen discussie is, lijkt er geen sprake … [Lees verder]

Bekladding Nationaal Monument schaadt niet alleen Joden, het tast de gedeelde ruimte van het rouwen zelf aan

Herdenken

Jessica Roitmans commentaar op 4 mei 2026 Toen ik zesentwintig jaar geleden vanuit de Verenigde Staten hierheen verhuisde, was een van de dingen die me het meest trof de Dodenherdenking.  Amerika kent Memorial Day, maar die dag heeft zijn oorspronkelijke functie — het gedenken van de gevallenen — helaas grotendeels verloren aan vrije dagen en barbecues. Op een paar verspreide ceremonies na, staan we niet samen stil. Hier wel. Om acht uur ’s avonds sissen … [Lees verder]

Verweesd wantrouwen rond nazi-roofkunst (2) 

Geschiedenis

Reactie op Advies verweesde Joodse roofkunst uit de NK-collectie van Commissie Asscher  In het eerste deel gaat het over de ontstaansgeschiedenis van het Advies van de Commissie Asscher en de vraag of het grote aantal beperkingen en de gestelde randvoorwaarden een blijk van wantrouwen is. En de sleutelvraag: is de Joodse gemeenschap geholpen met dit advies? Hieronder bespreek ik eerst onduidelijkheden in het Advies, en daarna een aantalspecifieke aspecten. Overdracht van de geroofde kunst Vragen … [Lees verder]

Hoe het compromis werd vermoord: Chaim Arlosoroff toen en nu

Opinie

‘Begrijpt u Israël?’ is de uitdagende titel van de lezingenserie van Joden Zeggen Nee. Ik moest daarbij onmiddellijk denken aan Maimonides’ Moreh Nevuchim, ‘De gids voor de verwarden.’ Het is precies deze verwarring en gêne die velen van ons voelen als we denken over het Israël van vandaag. Maimonides probeerde in de twaalde eeuw met zijn beroemde werk een brug te slaan tussen de wereld van de Tora en de rationele Aristotelische logica die in … [Lees verder]

Dialoog hoeft niet met woorden 

Opinie

‘Bekend maakt bemind’: Amsterdamse stadsdelen krijgen middelen voor dialoog en verbinding.  Deze kop las ik in het Parool van vrijdag 20 februari 2026. De raadsleden Sheher Khan van Denk en Itay Garmy van Volt werken al enkele jaren samen om de dialoog in de stad te bevorderen. Daar gaat nu een schepje bovenop dankzij een ruimhartige subsidie. Dialoog, een nobel streven waar niemand op tegen kan zijn. Alleen, zo vroeg ik me af, is dialoog … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Wat wordt bedoeld met ‘messianistisch zionisme’?

In duidingen van de recente Israëlische politiek, met name als het gaat over de extreme rechtervleugel rond Itamar Ben-Gvir en Bezalel Smotrich, komt steeds vaker het woord ‘messianistisch’ op. Zowel in de Israëlische pers als daarbuiten wordt hun radicale politieke agenda, waarin de uitbreiding van de nederzettingen, verdrijving van Palestijnen en annexatie van de Westbank en Gazastrook centraal staat, als ‘messianistisch’ getypeerd. Wat wordt daarmee bedoeld en hoe helpt dit begrip om de ontwikkelingen in … [Lees verder]

Israël div

Wordt de ethische code van het leger onderworpen aan de halacha?

Mijn seculiere zoon is strafrechter in Israël. Dat is op zichzelf geen opzienbarend feit.  Behalve dat er een strenge selectie aan zijn benoeming vooraf is gegaan. Niemand heeft hem daarbij gevraagd of hij zich aan de halachische sjabbatwetten houdt of voor of tegen een Palestijnse staat is.  Hij is een onafhankelijke rechter die, zoals hij zijn functie ziet, pal staat voor de democratische waarden van zijn land. Er komt een moment, dat hij tot districtsrechter … [Lees verder]

Nieuws

Niet kiezen, maar omarmen – een Surinaams-joodse middag in de LJG

Wist je dat Sefardische joden, op de vlucht voor de inquisitie, al in de zeventiende eeuw een eigen gemeenschap stichtten in de Surinaamse jungle? Een gemeenschap met een eigen synagoge, eigen rechten en zelfs een eigen rechtbank. En heb je je weleens afgevraagd hoe pom, pasteitjes en orgeade terechtkomen op een joodse feesttafel? Wist je dat de Surinaams-joodse erfenis ook in Amsterdam doorklinkt, in namen, families en herinneringen? Dan is de Surinaams-joodse middag op zondag … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Oh boy, she could play that horn, aldus Louis Armstrong over trompettiste Clara de Vries

Muziek

Zolang als ik mij kan herinneren is jazz mijn favoriete muziek. Ik ben er dan ook heel trots op dat ik een handshake away opgroeide van de iconische tenorsaxofonist Coleman Hawkins. Dat heb ik te danken aan mijn vader zl”. Als jonge Amsterdammer ging hij in de jaren dertig naar een Amsterdams café waar de toen wereldberoemde Amerikaanse saxofonist Coleman Hawkins zou spelen. Mijn vader bleek de enige bezoeker waardoor ‘de Hawk’ en hij met … [Lees verder]

Nog niet afgelast toont een proces dat vastloopt in onze gepolariseerde samenleving

Herdenken

Het toneel van Carré was leeg op deze 4e mei. Stoelen en lessenaars staan klaar voor musici die niet zullen komen. De voorstelling is afgelast – en gaat toch door zonder de uitvoerenden.  In Nog niet afgelast staat Thea Kapteijn (Maria Kraakman) als uitvoerend producent nu alleen op het podium en reconstrueert wat er misging, waarom de voorstelling moest worden afgelast.  Ze speelt de repetities na, de gesprekken, noemt de momenten waarop de samenwerking begon … [Lees verder]

‘Mensen werden dus een nummer,’ zegt Sophie. Opnames voor NPO Zapp 4 mei

Herdenken

Samen met mijn kleindochters Sophie en Isa (tien en twaalf jaar) ben ik  gevraagd of we mee willen werken aan NPO Zapp, direct na het Jeugdjournaal van 4 mei. De special zal gaan over vlucht, verzet en verraad. Wij zijn gevraagd voor het onderdeel vlucht.  Mijn vader, hun overgrootvader, vluchtte van Oostenrijk naar Nederland na de Anschluss in 1938. Hij was in het voorlaatste jaar van zijn gymnasium. Er worden thuis, samen met de meisjes, … [Lees verder]

Transferperiode in Jeruzalemse sjoels

Muziek

Als voetballiefhebber zijn transferperiodes zonder twijfel spannende tijden. Welke speler gaat waarheen? Krijgt mijn club eindelijk die langverwachte nummer 6? Ook bij ons om de hoek speelt zich zo’n transferperiode af, maar dan in de wereld van de sjoels. Op een paar honderd meter van elkaar staan twee centrale sjoels. De Yeshurun Synagogue is van oudsher de officiële centrale sjoel. Hier komt traditioneel ook de opperrabbijn op de Hoge Feestdagen. Het gebouw stamt nog uit … [Lees verder]

Joodse muziek klinkt weer in de Koningszaal waaronder de Artis Suite van Hans Lachman

Herdenken

Lang voordat Amsterdam het statige Concertgebouw kreeg, vormde de Koningszaal in Natura Artis Magistra een bruisend muzikaal middelpunt.  Die geschiedenis is de afgelopen jaren nieuw leven ingeblazen: na een zorgvuldige restauratie is de zaal weer toegankelijk — en blijkt zij niet alleen visueel indrukwekkend, maar ook akoestisch uitzonderlijk. Het was buurtbewoner en topcellist Roeland Duijne die dat ontdekte. Samen ontwikkelden wij een kamermuziekserie die zowel ambitieus als toegankelijk is: Kamukoza — Kamermuziek in de Koningszaal.  … [Lees verder]

uit alle tijden

Matze met oude kaas, eet je alleen op Jodenpaas

Nieuws

Pesach in Zwitsers dal met Jaap Krammers Seiderlied In het bejaardentehuis waar mijn vriend David Krammer manager is, vierden we dit jaar de seideravond. Het huis staat in het dorpje Lengnau in het Zwitserse Surbtal. Pesach vieren ze in het bejaardenhuis met jong en oud in dit dal in Noord-Zwitserland waar de dorpen Endingen en Lengnau ooit de ‘Jodendorpen’ werden genoemd. *(red.) Joden kregen pas in 1866 burgerrechten in Zwitserland, maar zij woonden al tweehonderd jaar … [Lees verder]

Een volle zaal voor lege stoelen

Geschiedenis

Dat archiefstukken gevonden bij een afvalcontainer kunnen uitgroeien tot een tentoonstelling, bewijst Lege stoelen in de klas. Deze kleine tentoonstelling in het Stadsarchief werd geopend op 20 maart 2026 voor een volle zaal met belangstellenden. Cees Koole, geschiedenisdocent aan het Spinoza Lyceum, vindt stukken uit de Tweede Wereldoorlog bij de bouwcontainer naast zijn school. Stukken over de dramatische geschiedenis van het gedwongen vertrek van Joodse leerlingen naar het Joods Lyceum. Samen met zijn leerlingen besluit Koole … [Lees verder]

Yad Vashem toekenning brengt families na tachtig jaar bijeen

Nieuws

Op donderdag 24 maart 2022 werd op een heel uitzonderlijke plek de Yad Vashem-onderscheiding postuum uitgereikt aan de kleinzoon van Hendricus Johannes Tobias (Henk) Bijlmer. Zijn kleinzoon en naamgenoot Henk ontving de medaille en de bijbehorende oorkonde in hetzelfde huis waar destijds dokter H.J.T. Bijlmer woonde in de Amsterdamse Schubertstraat. Hij ontving deze uit handen van mevrouw Eliyahu-Pery, plaatsvervangende ambassadeur van Israël. behoed voor deportatie Onze grootvader kreeg deze onderscheiding omdat hij tijdens de Tweede … [Lees verder]

Waarom juist deze vier planten?

Nieuws

In voorbereiding van Soekot kwam ik op de tulpenbol.  De tulp, zoals iedere toerist weet, komt uit Amsterdam. Daar is zelfs een lied over gezongen. “Nee!” hoor ik je zeggen, de tulp komt uit Turkije. Inderdaad. Wat komt er nog meer uit Turkije?  Engelsen denken dat de kalkoen, de turkey, uit Turkije komt. Dat weten de Turken ook, en daarom wil Turkije tegenwoordig dat het land in het Engels Türkiye wordt genoemd.  Wij weten beter: een kalkoen komt … [Lees verder]

Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Verzachten ongelijkheden in de samenleving: als eigenbelang en Godsbesef samengaan 

Het schrijven van een drasha voor een sjabbat zoals deze, waarin twee parasjot worden gecombineerd voor de Toralezing, is een bijzondere uitdaging: een droosje die de twee met elkaar verbindt. Laat mij het proberen. De eerste, Behar, wordt gekenmerkt door een utopische visie op de samenleving, geformuleerd in termen van economische rechtvaardigheid.  Het verzachten van de ongelijkheden die in de samenleving voorkomen is een van de centrale thema’s in deze visie. Door periodieke sabbats- en jubeljaren in de kalendercyclus in te stellen, krijgen de minderbedeelden verlichting van hun omstandigheden. Wat drijft deze economische wetgeving? Twee imperatieven springen eruit: “Gij zult ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond