10 juni 2026

Opinie

Abram de Swaan: Eva Illouz kan zich niet ontworstelen aan de dodelijke stilte in Israël 

Opinie

Eva Illouz is een wereldberoemd sociologe die zich vooral bezig heeft gehouden met emoties zoals in het veelbesproken Why love hurts uit 2012. Ze werkt in Frankrijk en in haar thuisland Israël waar ze zich een beginselvaste tegenstandster van de regering Netanyahu heeft betoond. Vorige week gaf zij de Evelien Ganslezing voor een volle zaal. Dat werd een bedroevende presentatie.  In Israël is voor veruit de meesten de kalender gestopt op 7 oktober 2023. Behalve als … [Lees verder]

Als het woord ‘joods’ in de media wordt weggemoffeld

Opinie

Is er een trend waarin media bewust danwel onbewust ervoor kiezen het woord joods en joodse context weg te laten in artikelen waar dat wel degelijk relevant is? De herdenkingsdagen 4 en 5 mei zijn weer voorbij. Documentaires, lezingen, voorstellingen en artikelen maken elk jaar de herinnering weer bewust en geven ook verdieping, met toch weer nieuwe gezichtspunten en inzichten.  Hoewel er over de vorm van de nationale herdenkingen discussie is, lijkt er geen sprake … [Lees verder]

Bekladding Nationaal Monument schaadt niet alleen Joden, het tast de gedeelde ruimte van het rouwen zelf aan

Herdenken

Jessica Roitmans commentaar op 4 mei 2026 Toen ik zesentwintig jaar geleden vanuit de Verenigde Staten hierheen verhuisde, was een van de dingen die me het meest trof de Dodenherdenking.  Amerika kent Memorial Day, maar die dag heeft zijn oorspronkelijke functie — het gedenken van de gevallenen — helaas grotendeels verloren aan vrije dagen en barbecues. Op een paar verspreide ceremonies na, staan we niet samen stil. Hier wel. Om acht uur ’s avonds sissen … [Lees verder]

Verweesd wantrouwen rond nazi-roofkunst (2) 

Geschiedenis

Reactie op Advies verweesde Joodse roofkunst uit de NK-collectie van Commissie Asscher  In het eerste deel gaat het over de ontstaansgeschiedenis van het Advies van de Commissie Asscher en de vraag of het grote aantal beperkingen en de gestelde randvoorwaarden een blijk van wantrouwen is. En de sleutelvraag: is de Joodse gemeenschap geholpen met dit advies? Hieronder bespreek ik eerst onduidelijkheden in het Advies, en daarna een aantalspecifieke aspecten. Overdracht van de geroofde kunst Vragen … [Lees verder]

Hoe het compromis werd vermoord: Chaim Arlosoroff toen en nu

Opinie

‘Begrijpt u Israël?’ is de uitdagende titel van de lezingenserie van Joden Zeggen Nee. Ik moest daarbij onmiddellijk denken aan Maimonides’ Moreh Nevuchim, ‘De gids voor de verwarden.’ Het is precies deze verwarring en gêne die velen van ons voelen als we denken over het Israël van vandaag. Maimonides probeerde in de twaalde eeuw met zijn beroemde werk een brug te slaan tussen de wereld van de Tora en de rationele Aristotelische logica die in … [Lees verder]

Nieuws

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten
Israël div

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet & Van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de … [Lees verder]

Nieuws

Leo Levie: Kille Leiden mag zich verheugen in doorlopende belangstelling

Als jongeman verhuisde ik van Rotterdam naar Leiden en werd lid van de Kille Leiden.  Al snel vroeg de toenmalige voorzitter Heinz Speijer me om secretaris te worden. Ik reageerde direct met: “Ik moet nog wennen aan mijn huwelijk.” Waarop de voorzitter reageerde: “Nou, dan word je maar tweede secretaris…!” Daar had ik geen antwoord op en zo werd ik in 1978 secretaris van de Kille Leiden, een functie die ik tot 2009 met veel … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
Midden-Oosten

Iran dicteert de voorwaarden voor een vredesbestand aan de wispelturige Trump

Kan Israël Libanon uit de greep van Hezbollah bevrijden met vrede als nobel doel?  Heeft de Israëlische militaire invasie diep in Libanon gevolgen voor de pogingen van de Amerikaanse president Donald Trump om de oorlog tegen Iran te beëindigen?   Iran zit na de gestrande Amerikaans-Israëlische oorlog hoog te paard. Het is onvoorstelbaar maar waar: Iran dicteert de voorwaarden voor een bestand aan de wispelturige Trump. Een van de vele Iraanse eisen is dat Israël de … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

Israël div

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet & Van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de … [Lees verder]

Etty op de Nederlandse televisie. Serie van Hagai Levi bekend van ‘In Therapie’

Kunst en Cultuur

Wat een waagstuk! De Israëlische cineast Hagai Levi is bij ons bekend van de televisieserie ‘In therapie’ met Jacob Derwig in de hoofdrol. Levie wilde niet de zoveelste Sjoa-film maken, geen duplicaat van ‘Schindler’s List.’ Maar hij wilde wel de dagboeken van Etty Hillesum verfilmen, geschreven in de oorlogsjaren door een jonge joodse vrouw in Amsterdam. Hoe deed hij dat? Hagai Levi kwam op het idee om voor de enscenering niet het jaar 1941 of … [Lees verder]

Feministisch engagement van de socialistische schilderes Marie de Roode-Heijermans

Kunst en Cultuur

Marie de Roode-Heijermans (Rotterdam, 1859–1937, Amsterdam) was de oudere zus van toneelschrijver Herman Heijermans.  De kunstenares Marie was lid van de Cercle des Femmes Peintres, een Brusselse vereniging van beeldend kunstenaressen die actief was tussen 1888 en 1893. In 1903 richtte ze met een aantal gelijkgestemden, zoals haar broer Herman, P.L. Tak en Floor Wibaut, de vereniging Kunst aan het Volk op.  In 1899 trouwde ze met de journalist Justus Jan de Roode, die later … [Lees verder]

Clairy Polak, documentaire van Coen Verbraak onderzoekt laatste keuze

Kijk- en Luistertips

Clairy Polak was een gerespecteerde journalist in Nederland, bekend om haar compromisloze interviewstijl. De documentaire “Clairy Polak: autonoom tot aan het einde” verkent haar journalistieke carrière en persoonlijke leven, waaronder haar invloedrijke familiegeschiedenis, haar liefde voor Nico Commijs, en haar besluit om alleen en op eigen voorwaarden te sterven na het krijgen van kanker. … [Lees verder]

Specialist in Sefardische hondenmuziek

Muziek

Bestaan er Joodse honden? Niet honden van Joodse eigenaren. Maar honden die daadwerkelijk zijn opgegroeid met eeuwenoude Portugees-Joodse synagogale muziek en melancholische herinneringen? Ik begin inmiddels serieus te vermoeden van wel. Sterker nog: ik vermoed dat mijn ruwharige teckel én vaste co-writer Lilly la Paz mogelijk de enige levende specialist is in historisch Amsterdamse Sefardische hondenmuziektradities. Dat klinkt krankzinnig.Dat dacht ik zelf aanvankelijk ook. Tot ik de laatste maanden merkte dat er iedere ochtend exact … [Lees verder]

uit alle tijden

Frans Weisz bracht Charlotte en zijn Amsterdam meesterlijk in beeld

film

Na het overlijden van Frans Weisz op 7 december jl. valt er niets dan lof te lezen in diverse media over deze kleine grote man van de Nederlandse film.  Frans Weisz (Amsterdam, 23 juli 1938 – aldaar 7 december 2025) was de zoon van de in 1933 uit Duitsland gevluchte acteur Géza Weisz. Aanvankelijk wilde hij net als zijn vader het toneel op. Hij meldde zich echter in 1958 als eerste student aan, zo vertelde … [Lees verder]

Vredesduif aan de snelweg

Midden-Oosten

Er zijn nog Israeli’s die vurig geloven in vrede met de Palestijnen. Een van hen is de 45-jarige Uri Ashi. Hij is geen salon vredesapostel maar een activist. Geen mooie praatjes maar daden. Sedert twee jaar staat zijn leven in het teken van dit nobele doel. Om zijn passie voor vrede met de Palestijnen uit te dragen verliet hij zijn baan als illustrator. Want hij heeft er tijd voor nodig. Iedere vrijdag staat hij op … [Lees verder]

Elke keer als ik een poster zie van een gegijzelde stopt mijn hart

Midden-Oosten

Hoe leven hun families verder? Hoe vinden ze de kracht om elke dag op te staan met die ondraaglijke onzekerheid?  Meer dan een jaar volgde ik Rachel, de moeder van Hersh Goldberg-Polin. Haar kijk op de wereld en haar speeches gaven ons allen een les in Tikun Olam – het streven naar een betere wereld.  De dag dat bekend werd dat Hersh was vermoord, voelde het alsof iemand uit mijn eigen omgeving was gevallen. Het … [Lees verder]

De vijfde zoon

Nieuws

In een oude Oost-Groningse traditie is er ook sprake van een vijfde zoon: de Betweter. In de vertaling van de Haggada volgens de Bellingwolder ritus luidt de tekst: En wat zegt de Betweter? De Betweter zegt: jullie doen het allemaal fout. Het moet strikter! Jullie houden je niet alleen zelf niet aan mijn interpretatie van de halacha; jullie zorgen er ook nog eens voor dat anderen die strike interpretatie niet volgen! Zeg tegen hem: “Ga … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Behaalotecha: Het Geheim van het Vuur

Het was nog geen acht uur ‘s ochtends en ik stond met m’n handen voor m’n mond geslagen van de schrik.  Kosher Kingdom, de grootste Koosjere supermarkt van Europa en een centraal punt van de Londense Joodse gemeenschap, stond in vuur en vlam.  Geen klein fikkie, geen amateurswerk, maar een heuse, echte, verwoestende brand.  Vermoedelijk veroorzaakt door elektrische apparaten in het magazijn. Dit betekende het einde van een tijdperk. Als een missende tand in een anders compleet gebit is de winkel nu een zwart gat.  Maar het was niet alleen de hitte van die brand die me bezig hield. De ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond