27 juni 2026
  • portret Bloeme Evers
    Herdenken

    Gedreven Joods (1) Een drieluik over Bloeme Evers-Emden

    “Zonder sjoel is assimilatie onvermijdelijk”, zei Bloeme Evers-Emden in 2007 bij het vijftigjarige bestaan van Sjoel West.  Ze zei dat in de kleinste sjoel van Nederland, in Amsterdam-West.  “Joods Nederland slaat een bladzijde om”, schreef ik in het In Memoriam na haar overlijden op maandagochtend 18 juli 2016 – 12 Tammoez 5776 ... [Lees verder]
  • logo Ephraim vertelt, met twee diamantjes op de i
    Verhalen

    Vader komt aan in Nederland

    Het was nooit bij mijn vader opgekomen om naar Nederland te gaan, maar dat was dichtbij Antwerpen, een bekend Joods centrum. Dat leek hem wel wat. In het Oostenrijkse DP-kamp bij Linz schreef hij zijn naam en personalia op een formulier van de Nederlandse overheid.  Enkele weken later kreeg Jehoshua ... [Lees verder]
  • Verhalen

    Met enkele schrammen. Mijn Haagse jeugd in de jaren vijftig

    Onderweg naar school haalde ik mijn beste vriendje op. Laten we hem Bauke Boomsma noemen.  Het was een typische lagere-schoolvriendschap: de ene week waren we de dikste maten, de volgende week aartsvijanden. Bauke was alles wat ik niet was. Hij was een blonde Fries geboren in Franeker, was atletisch, dol ... [Lees verder]
  • Musici in 17de eeuwse kleding
    Kunst en Cultuur

    Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

    Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. ... [Lees verder]

Opinie

Zijn ‘de Joden’ nog steeds de zondebok of zijn ze de ‘bad guys’ geworden? 

Opinie

Al heel jong keken wij naar cowboy- en Indianenfilms. Toen al wist ik dat we gemanipuleerd werden door te moeten denken dat er altijd ‘bad guys’ waren. In dit geval de Indianen.  Dit bleef een terugkerend thema in de Amerikaanse politiek: altijd waren er bad guys. In de jaren vijftig had je de commies (communisten) met de beruchte verhoren en rechtszaken onder senator Joe McCarthy. Later had je president Bush met zijn ‘As van het Kwaad’ … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Blitzkrieg Netanyahu en Trump mislukt

Opinie

Een interessant fenomeen doet zich voor: Israël is opvallend eensgezind. Van rechts tot links is men het erover eens dat de huidige deal met Iran slecht uitpakt voor het land. Volgens velen is er maar één schuldige: premier Netanyahu. Hij heeft gegokt en verloren. Met grote risico’s heeft hij president Trump ervan overtuigd dat een soort blitzkrieg mogelijk was. Aanvankelijk zag het er veelbelovend uit. Binnen 24 uur werd een groot deel van de Iraanse … [Lees verder]

Abram de Swaan: Eva Illouz kan zich niet ontworstelen aan de dodelijke stilte in Israël 

Opinie

Eva Illouz is een wereldberoemd sociologe die zich vooral bezig heeft gehouden met emoties zoals in het veelbesproken Why love hurts uit 2012. Ze werkt in Frankrijk en in haar thuisland Israël waar ze zich een beginselvaste tegenstandster van de regering Netanyahu heeft betoond. Vorige week gaf zij de Evelien Ganslezing voor een volle zaal. Dat werd een bedroevende presentatie.  In Israël is voor veruit de meesten de kalender gestopt op 7 oktober 2023. Behalve als … [Lees verder]

Als het woord ‘joods’ in de media wordt weggemoffeld

Opinie

Is er een trend waarin media bewust danwel onbewust ervoor kiezen het woord joods en joodse context weg te laten in artikelen waar dat wel degelijk relevant is? De herdenkingsdagen 4 en 5 mei zijn weer voorbij. Documentaires, lezingen, voorstellingen en artikelen maken elk jaar de herinnering weer bewust en geven ook verdieping, met toch weer nieuwe gezichtspunten en inzichten.  Hoewel er over de vorm van de nationale herdenkingen discussie is, lijkt er geen sprake … [Lees verder]

Bekladding Nationaal Monument schaadt niet alleen Joden, het tast de gedeelde ruimte van het rouwen zelf aan

Herdenken

Jessica Roitmans commentaar op 4 mei 2026 Toen ik zesentwintig jaar geleden vanuit de Verenigde Staten hierheen verhuisde, was een van de dingen die me het meest trof de Dodenherdenking.  Amerika kent Memorial Day, maar die dag heeft zijn oorspronkelijke functie — het gedenken van de gevallenen — helaas grotendeels verloren aan vrije dagen en barbecues. Op een paar verspreide ceremonies na, staan we niet samen stil. Hier wel. Om acht uur ’s avonds sissen … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Het VS-Iran pact: Trump trekt zijn handen af van het oorlogsgeweld en laat Israël zitten met een uitzichtloze erfenis

De Amerikaanse president Donald Trump heeft zich ontworsteld aan de politieke greep van premier Benjamin Netanyahu.  Met hem ging de Amerikaan de oorlog in tegen Iran. Zonder de Israelische leider erbij te betrekken maakte hij nu een einde aan de oorlog. Bezalel Smotrich, de harde minister van Financiën, begreep onmiddellijk dat het ‘akkoord slecht is voor Israël en de vrije wereld.’   Het akkoord is alsnog een bestand van zestig dagen. In die periode moeten alle … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
Nieuws

Serieus vredesoverleg tussen Jeruzalem en Beiroet ligt in het verschiet

Er waren tijden dat een bestand betekende dat vechtende partijen tijdelijk de wapens neerlegden op weg naar een vredesverdrag.  Die tijden zijn voorbij waardoor een staakt-het-vuren in het Midden-Oosten zijn betekenis zienderogen verliest. De Verenigde Staten en Iran hebben een  virtueel bestand gesloten dat dagelijks door beide partijen wordt geschonden.  Er zijn geen handtekeningen gezet, er zijn geen handen geschud. Het is een ‘lekkend bestand,’ een nieuw begrip in de diplomatieke geschiedenis. Libanon en Israël … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten
Israël div

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Etty Hillesum in spijkerbroek op omafiets, maar de oorlog dreigt met zwartgeüniformeerde gestalten 

Geschiedenis

Aanstaande zaterdagavond laat, uitgaande sjabbat, is alweer het vierde deel te zien van de serie ‘Etty’ op NPO2.  In de vorige afleveringen maakten we kennis met hoofdpersoon Etty Hillesum, schrijver Klaas Smelik (mijn vader) en psychochiroloog Julius Spier. Daarnaast zagen we de fictieve vriendin Lizzie (een combinatie van Etty’s hartsvriendinnen Liesl Levie en Leonie Snatager) en huisbaas/minnaar Pa Han.  Daarmee zijn de kaarten geschud en vragen we ons af: hoe gaat het nu aflopen tussen … [Lees verder]

Musici in 17de eeuwse kleding

Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

Kunst en Cultuur

Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. Nu bleef het opvallend stil. Pas bij de parkeerplaats keek ze omhoog. “Levie?”“Ja?” “Volgens mij heb ik vanavond heel veel over onze zwager Spinoza gehoord, … [Lees verder]

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

STOP! Lilly ontdekt familiecrisis tussen de broer van Rebecca d’Espinosa en Samuel de Casseres …

Kijk- en Luistertips

“Levie, waarom hoor ik dit nú pas?” “Wat bedoel je, Lilly?” “Dat er een musical over de zwager van onze familie speelt en niemand mij heeft uitgenodigd!”Ik kijk haar aan. “Welke zwager?” Lilly zucht diep, zoals alleen een ruwharige teckel met sefardische ambities dat kan. “Baruch Spinoza natuurlijk. De broer van Rebecca d’Espinosa. En Rebecca trouwde volgens onze familielegende met Samuel de Casseres. Dat maakt Spinoza zo ongeveer de zwager van de hele misjpoge. Ik … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

Israël div

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

Etty op de Nederlandse televisie. Serie van Hagai Levi bekend van ‘In Therapie’

Kunst en Cultuur

Wat een waagstuk! De Israëlische cineast Hagai Levi is bij ons bekend van de televisieserie ‘In therapie’ met Jacob Derwig in de hoofdrol. Levie wilde niet de zoveelste Sjoa-film maken, geen duplicaat van ‘Schindler’s List.’ Maar hij wilde wel de dagboeken van Etty Hillesum verfilmen, geschreven in de oorlogsjaren door een jonge joodse vrouw in Amsterdam. Hoe deed hij dat? Hagai Levi kwam op het idee om voor de enscenering niet het jaar 1941 of … [Lees verder]

uit alle tijden

team NL Maccabiade

Maccabiah Games 2022 – sporten voor Oranje?

Nieuws

De countdown naar de Joodse spelen loopt. Aankomende zomer vertrekt een Nederlandse delegatie joodse sporters om de eer van onze gemeenschap te verdedigen. Wat is dat precies, die Maccabiah Games (voorheen: Maccabiade)? Wie doen er aan mee? En heimelijk vraagt uw redacteur zich af: maak ik nog kans? In de komende maanden volg ik de sporters en de begeleiders op weg naar… eeuwige roem? Vandaag een gesprek met David Beesemer, voorzitter van Maccabi Nederland èn … [Lees verder]

tekening met acht kaarsjes en magen david in het midden

Het leven gaat door: van geboorte via bar mitswa naar choepa tot aan overlijden

Midden-Oosten

Het leven in Israël is veel intenser dan we kennen uit Nederland. Nadat we zondagnacht terugkwamen van de bruiloft werden we maandagochtend wakker gemaakt met het bericht: over een paar uur is er een lewaje. Ondanks dat het geen gevallen soldaat betrof, wat je deze dagen teveel hoort, was het toch een man van nog geen zestig die midden in het leven stond. Heel verdrietig vooral voor zijn vrouw, (klein)kinderen en de rest van de … [Lees verder]

omslag Mexicanjers

Extreem mazzel: op te groeien in Amstelveen met mijn familie, vrienden, in deze welvaart en relatieve vrijheid

Nieuws

Personalia:   Nachshon Rodrigues Pereira  Claim to fame: Oprichter Bendigamos  Dierbare objecten: Ons eerste kindje, al flink in de maak Beschermengelen? Rechtstreeks min Hashamayim* (door God) De ideale vrijdagavond:  Klassiek in het ouderlijk huis, met familie aangevuld met praatgrage gaste Premier van Israel moet worden:  Hiller Neuer? Rolmodellen:  Vooral mijn ouders en verder kan je van bijna iedereen wel wat leren Het liefst word ik bekend als: Verdient een lintje voor:  Out of the box denken … [Lees verder]

vrijdag vooraf ILLUSTRATIE MET tafel en kandelaars

Herontdekking helden in een woelige week 

Nieuws

“Geweld is een reëel en grimmig gevaar, maar het is onjuist om elke aanval tegen Joden als een herhaling van de donkere dagen van het verleden te bestempelen.” Zo schreef Robbert Baruch daags na de heftige rellen in Amsterdam afgelopen week. Zijn analyse is klip en klaar: “De rellen waren verschrikkelijk en verwerpelijk, en we zijn opgelucht dat er niemand bij omgekomen is. Maar het was geen ‘pogrom’ en ze waren zeker niet te vergelijken … [Lees verder]

gele achtergrond tekening vechtende armen om rood object

‘We waren als opgejaagd wild.’ Liliana Seror vertelt over het Joodse leven in Libië en vlucht naar Israël

Geschiedenis

“Ons leven was in Tripoli lange tijd relatief goed”, zo vertelt de 77-jarige Liliana Seror aan filmmaker Marcel Prins. Voorjaar 2022 interviewde Prins haar in Israël over haar vluchtverhaal uit Libië. Jona van der Schelde werkte het interview uit tot dit meeslepende verhaal over hoe het leven van dit welgestelde gezin langzaam maar zeker onmogelijk werd gemaakt. Mijn vader was een invloedrijk man met veel connecties, een leider in de gemeenschap. We woonden in de … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Rode Koe als symbool van een overgangsfase 

Deze week lezen we twee parasjot: Choekat en Balak. Choekat begint met de woorden: “God sprak tot Mosje en Aharon als volgt: Dit is de rituele wet die God heeft opgedragen…” (Bemidbar 19:1-2)  De traditionele commentaren gaan in op de precieze betekenis van Choekat hatora (de rituele wet). Een chok wordt geduid als een wet die niet door mensen begrepen kan worden, die simpelweg moet worden opgevolgd zonder dat we de redenering erachter begrijpen.  Het ritueel rond de Rode Koe, direct volgend op deze verzen, wordt tot ultiem voorbeeld hiervan. Volgens mij slaat deze term echter niet alleen op de ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond