11 augustus 2026
  • schilderij met hebreeuwse letters op opengeslagen Tora - fragment uit werk van Marc Chagall
    Lernen

    Oorzaak en gevolg

    Genesis/ Bereshiet 2:5 Klassieke vertaling: En ieder gewas van het veld was nog niet op de aarde en al het kruid van het veld was nog niet ontsproten, want de Eeuwige God had nog niet doen regenen op de aarde en een mens was er niet om de aardbodem te bewerken: ... [Lees verder]
  • Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
    Nieuws

    Gevaar (of niet) in Griekenland 

    Zondagmiddag luister ik, zoals gewoonlijk, naar een Israëlisch nieuwsprogramma op Reshet Beth.  Een Israëlische correspondent in Saloniki werd stevig aan de tand gevoeld over het gevaar dat Israëlische toeristen in deze Griekse stad lopen.  De interviewster herinnerde de correspondent eraan dat het ministerie van Buitenlandse Zaken een waarschuwing had laten ... [Lees verder]
  • logo Ephraim vertelt, met twee diamantjes op de i
    Verhalen

    Christie’s, Amsterdam en een hoerenmadam

    Het is zo’n veertig jaar geleden dat ik op een dinsdagochtend met enkele collega’s bij de juwelenveiling van Christie’s in Amsterdam zat. Onder collega’s gold een ongeschreven regel: je bood niet tegen elkaar op. Iedereen gunde de ander wel een paar mooie aankopen. Misschien bent u nooit op een juwelenveiling ... [Lees verder]

Opinie

David Grossman: kracht alleen garandeert geen overwinning 

Israël div

Twintig jaar geleden, op 12 augustus 2006, kwam Uri Grossman om bij een operatie van het Israëlische leger in Zuid-Libanon. Dat gaf aanleiding om aandacht te vragen voor zijn vader David Grossman, een van mijn favoriete schrijvers.  Grossman is een uitgesproken criticus van het beleid van de Israëlische regering. Hij heeft, na lang geweigerd te hebben het woord genocide in de mond te nemen, vorig jaar zomer dat woord voor het eerst gebruikt. Zoals hij stelde: … [Lees verder]

Rabbijn Tzvi Marx: de huidige Chillul Hashem-misdaden moeten juist door religieuze Joden en rabbijnen krachtig worden veroordeeld

Opinie

Rabbinaal protest tegen het geweld van heetgebakerde jonge Joodse kolonisten tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse boeren en bewoners op de Westelijke Jordaanoever in Israël. Als liberaal-orthodoxe rabbijn, 84 jaar oud, en al jarenlang lid van de Rabbinical Council of America (een organisatie van meer dan duizend orthodoxe rabbijnen in Noord-Amerika), protesteer ik met klem tegen en veroordeel ik het geweld dat soms zelfs tot moord leidt, dat door messiaans-gedreven jonge Joodse kolonisten wordt gepleegd tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Midden-Oosten

Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in politiek. Eerst in Nederland. Ik probeerde altijd dicht tegen de politiek aan te schuren, al wist ik goed dat ik nooit de tijd zou hebben om zelf professioneel politicus te worden. Hoewel ik inmiddels al meer dan vijf jaar in Israël woon, heb ik nog steeds contacten in de Nederlandse politiek. Die belangstelling is nooit verdwenen. Als een vlieg op de muur Ik moest daaraan denken toen ik … [Lees verder]

Tijd. Ruimte. Aandacht.

Opinie

Met de tennisrackets in de achterbak reed ik over de Amstelveenseweg. Vlak voor de oprit naar de A10 rijd ik op de tweede baan rechts zodat ik rechtdoor kan richting Amstelveen. Nog geen vijftig meter voor het viaduct blijken die twee rijbanen afgesloten en wijst een verlichte pijl de oprit op. Ik schrik me rot. Er is geen andere optie. De auto’s voor me maken de bocht al richting oprit. Ik weet dat ik de … [Lees verder]

schilderij met links opengeslagen Torarol en rechts Jezus die dew rol vasthoudt, schilderij van Marc Chagall

‘Joods-christelijke traditie’ een onbruikbare term?

Opinie

Het begrip ‘Joods-christelijke traditie’ is in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog met oprecht goede bedoelingen omkranst. Het staat voor veelsoortige ontmoetingen tussen Joden en christenen, vooral in zogeheten ‘leerhuizen’, in een poging elkaar na eeuwen Jodenvervolging en discriminatie beter te leren kennen. Daarbij ging (en gaat) het vooral om de kennismaking met de door christenen vergeten Joodse wortels van het christendom en om het zoeken naar wat de beide tradities gemeenschappelijk hebben. Er is … [Lees verder]

Nieuws

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
Nieuws

Gevaar (of niet) in Griekenland 

Zondagmiddag luister ik, zoals gewoonlijk, naar een Israëlisch nieuwsprogramma op Reshet Beth.  Een Israëlische correspondent in Saloniki werd stevig aan de tand gevoeld over het gevaar dat Israëlische toeristen in deze Griekse stad lopen.  De interviewster herinnerde de correspondent eraan dat het ministerie van Buitenlandse Zaken een waarschuwing had laten uitgaan voor Israëlische toeristen in Saloniki. Voor zondag was daar een anti-Israëlische protestmars aangekondigd. ‘Wegblijven’, was het advies uit Jeruzalem. De Israëlische correspondent liet zich … [Lees verder]

tekening Salomon analyseert Israel
Midden-Oosten

Sleutel voor Netanyahu in handen machtige kroonprins Mohammed bin Salman

Bij het openen van mijn computer schoot de volgende tekst voorbij: ‘Netanyahu hoopt dat Saoedi-Arabië nog vóór de algemene verkiezingen op 27 oktober diplomatieke betrekkingen met Israël zal aanknopen.’ Zou dat het wondermiddel zijn dat hem, tegen de voorspellingen van de opiniepeilingen in, aan de macht houdt? Afgaande op de diplomatieke realiteit heeft de machtige kroonprins Mohammed bin Salman erkenning van Israël afhankelijk gesteld van de stichting van een Palestijnse staat. Voor Israël is dat … [Lees verder]

Geschiedenis

Specialist Joodse geschiedenis Han Lettinck, een mooi en krachtig Mensch

Met het overlijden van historica Han Lettinck, 27 juni 1943 – 23 juli 2026, zijn we niet alleen een wandelend archief en een begenadigd verhalenverteller kwijt. We hebben ook afscheid moeten nemen van het soort Mensch dat we in deze wereld zo hard nodig hebben. Recht door zee, genereus, moedig, sociaal, taalvirtuoos en oergezellig. Verdriet, dankbaarheid en ontroering werden onder de vele aanwezigen gevoeld bij de uitvaart van Han op 30 juli. Onder hen waren … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

rijk gekleurde museumzaal Henriette Polak museum, Zutphen

Leo Samama: Thuis stond een Chanoekaboom, maar het moderne humanisme is geen joodse zaak

Geschiedenis

In de jaren zestig waren wij als kinderen benieuwd of we bij een kerkgenootschap waren aangesloten zoals heel wat vriendjes en vriendinnetjes.  Het antwoord was duidelijk: nee. Maar als jullie dat zouden willen, gaan jullie zelf maar op onderzoek uit en uitvinden wat bij jullie past. Zo leerden we al vroeg zelfstandig na te denken over dergelijke zaken. Dit is geheel in lijn met de filosofische ideeën van onze grootvader Leo Polak: autonoom nadenken, dat … [Lees verder]

Biënnale 2026: Een zwevende synagoge boven Venetië

Kunst en Cultuur

De 61e Biënnale van Venetië staat dit jaar niet alleen in het teken van kunst, maar evenzeer van politieke frictie. Al maanden vóór de opening laaiden discussies op over de deelname van Israël, vergezeld van boycotoproepen en acties van de Art Not Genocide Alliance (ANGA). Ook de aanwezigheid van Russische kunstenaars bleef niet zonder gevolgen: in mei 2026 trad de centrale jury af na onenigheid over zowel de prijsuitreiking als de betrokkenheid van Israël en … [Lees verder]

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

Het geheime conservatorium van de Jodenbreestraat – deel II

Muziek

“Ze zegt dat je volgende week vooral het geluid hard moet zetten.” Op dit spannende moment lieten we je vorige week achter.   We beloofden een video waarin Bar Vingerling op het terras van Tony’s Coffee enkele karakteristieke Portugese melodieën a capella voordraagt.*  Maar Bar kwam met een beter idee. Hij wil die opname samen met David Nunes Nabarro maken, zodat niet alleen de muziek, maar ook het verhaal achter deze eeuwenoude Portugese traditie verteld … [Lees verder]

Etty Hillesum in spijkerbroek op omafiets, maar de oorlog dreigt met zwartgeüniformeerde gestalten 

Geschiedenis

Aanstaande zaterdagavond laat, uitgaande sjabbat, is alweer het vierde deel te zien van de serie ‘Etty’ op NPO2.  In de vorige afleveringen maakten we kennis met hoofdpersoon Etty Hillesum, schrijver Klaas Smelik (mijn vader) en psychochiroloog Julius Spier. Daarnaast zagen we de fictieve vriendin Lizzie (een combinatie van Etty’s hartsvriendinnen Liesl Levie en Leonie Snatager) en huisbaas/minnaar Pa Han.  Daarmee zijn de kaarten geschud en vragen we ons af: hoe gaat het nu aflopen tussen … [Lees verder]

Musici in 17de eeuwse kleding

Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

Kunst en Cultuur

Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. Nu bleef het opvallend stil. Pas bij de parkeerplaats keek ze omhoog. “Levie?”“Ja?” “Volgens mij heb ik vanavond heel veel over onze zwager Spinoza gehoord, … [Lees verder]

uit alle tijden

Munchausen in Gaza

Nieuws

Wie het nieuws volgt, ziet weinig reden voor optimisme in het Midden-Oosten. De situatie lijkt hopeloos. Het imago van de formele politieke structuren is tanende: Hamas houdt behalve de gijzelaars ook de bevolking van Gaza gevangen en de regering van Netanyahu heeft ook zo zijn eigen agenda.  Overheden zitten vast in een moeras van politieke belangen, onder druk van achterban en eigenbelang; dit alles laat het conflict nog verder etteren. Ondertussen dragen gijzelaars, soldaten en … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Israël – Hamasbestand: triomf voor zowel Biden als Trump 

Midden-Oosten

Dit gaat met vette letters de geschiedenisboeken in. Een uitgaande en inkomende Amerikaanse president hebben Israël en Hamas in harmonie onderworpen aan een wapenstilstand, zij het voorlopig voor de duur van zestig dagen.  Zich bewust van de historische betekenis van het bestand zei president Joe Biden woensdagavond dat zijn vredesplan uit mei 2024 nu zijn beslag heeft gekregen.  Donald Trump was hem een slag voor en schreef het bestand toe aan zijn inmenging in de onderhandelingen. … [Lees verder]

betty boop met hartjes

Betty Boop op liefdespad op Tu B’Av 

Muziek

Woensdag 2 augustus was het Tu B’Av, de Joodse Valentijnsdag die altijd valt op de vijftiende dag van de maand Av. In Nederland is Tu B’Av niet zo bekend, maar in Amerika en Israël worden er veel huwelijken gesloten op deze dag van de liefde. Negentig jaar geleden, drie dagen voor Tu B’Av, op 4 augustus 1933, brachten de Fleischer Studios in New York de tekenfilm The Old Man of the Mountain uit met Betty … [Lees verder]

straattekening van duif in rood en blauw

Illustrator gezocht voor De Vrijdagavond

Nieuws

Wie kan treffende illustraties maken bij onze artikelen? Eigenzinnig beeld passend bij De Vrijdagavond: onafhankelijk, breed georiënteerd, eigenwijs. Ben jij of ken je een ervaren illustrator die wil toetreden tot het team vrijwilligers dat De Vrijdagavond maakt? En geen bezwaar heeft tegen soms last minute werk? De beloning is groot: elke week komt jouw beeld in De Vrijdagavond. Stuur een berichtje met een link van je werk naar de redactie of reageer hieronder op dit … [Lees verder]

Han Hollander kijkt uit een raam

Han Hollander, een intens populaire Nederlander

Nieuws

Als Han Hollander zondagmorgen 11 maart 1928 de zware veloursgordijnen openschuift van zijn benedenwoning in de Amsterdamse Linnaeusstraat, ontwaart hij na een koude vriesnacht een witte wereld.  Eigenlijk is het geen weer voor een voetbalwedstrijd, al weet hij dondersgoed dat heel voetbalminnend Nederland reikhalzend uitziet naar Holland-België, het sporthoofdgerecht van het jaar. Hollander zit in een speciaal voor hem ontworpen cabine op het dak van het Amsterdamsche stadion. Hij is gespannen en zenuwachtig. Voor het … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Want je ziel verlangt ernaar om vlees te eten

Deze parasja valt midden in de vakantieperiode. In het Jodendom draait veel om eten, dus ook tijdens een vakantie. Neem je zelf koosjer eten mee, of ga je ergens naartoe waar voldoende koosjer eten te vinden is? Anderen zullen misschien niet precies alle regels volgen, maar zullen alleen koosjer vlees eten. Een vakantie betekent dan vaak dat we het een of meerdere weken zonder vlees moeten stellen.  Wat vindt onze parasja daarvan?  In het begin van de parasja lezen we hoe het Joodse volk het land in bezit zal nemen en G’d zijn plek zal uitkiezen om te vestigen. Dit zal ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond