21 oktober 2026

Opinie

volle zaal kijkt naar groepje mensen op het podium

Paul Brill: Sinds Israël spieren ontwikkelde en die ook gebruikt, is de sympathie voor het zionisme omgeslagen 

Israël div

Exact drie jaar na de grootste ramp in de geschiedenis van Israël werd Kroniek van het Zionisme, 23 persoonlijke verhalen gepresenteerd. Terwijl de verwerking van die ramp nog volop gaande is en tegelijkertijd een officieel onderzoek naar de omstandigheden rond 7 oktober door de Israëlische regering is geblokkeerd .  Aan de hand van persoonlijke verhalen van joodse en enkele niet-joodse auteurs laat uitgeverij Amphora met deze kroniek naast persoonlijke gedachten over het zionisme tevens zien … [Lees verder]

Met knikkende knieën naar NAZA

Opinie

Al dagen voor de Nederlandse première van NAZA was ik bezig met de vraag of ik deze documentaire wel wilde zien.  In mijn hoofd zag ik bioscooppubliek met Palestijnse vlaggen. Was ik bang voor het zoveelste eenzijdige discours, waar 7 oktober er niet meer toe doet. Ik zag geschreeuw voor me tijdens en na de voorstelling en protesten (met geweld). En wat als de inhoud van de film heel schokkend en naar zou zijn? Wat … [Lees verder]

Wat past bij Nederland?

Opinie

Ter gelegenheid van Dierendag vond staatssecretaris Silvio Erkens dat hij de dieren een cadeautje moest geven. In een televisie-uitzending pleitte hij ervoor het taboe op een verbod op koosjere slacht te doorbreken. Onbedwelmd ritueel slachten hoort volgens hem niet in Nederland thuis. Dat is een stevige uitspraak. Daarom is het misschien goed om eerst de geschiedenis erbij te pakken. Want wie zegt dat iets ‘niet in Nederland thuishoort’, zou zich ook moeten afvragen hoelang het … [Lees verder]

groot bord met October 7Th met foto's van gegijzelden op plein

Drie jaar na 7 oktober: de blijvende littekens

Herdenken

Drie jaar geleden begon Simchat Tora voor mij zoals ieder ander jaar. Zoals gebruikelijk ging ik al vroeg in de ochtend naar sjoel. Het hoogtepunt van vreugde na de Hoge Feestdagen en Soekot: een lange dienst, inclusief zeven hakafot: de vreugdedansen met de Torarollen. Mijn vrouw zou later met de kids volgen. Zoals in veel wijken in Jeruzalem was onze sjoel gevestigd in een lokaal van een school. Het lokaal was tegelijkertijd de mamad van … [Lees verder]

bovenzijde rond raam met de hebreeuwse letters jod heh wav heh

Politiek hoort niet bij een Kol Nidre-dienst

Opinie

Ik ben er klaar mee. Vorige week woonde ik de Kol Nidre-dienst bij in het kleine universiteitsstadje aan de oostkust van de VS, waar ik woon met mijn Israëlische man. Het was een dienst van onze lokale joodse gemeenschap samen met de studentenvereniging Hillel. Midden in de Kol Nidre-dienst, op een feestdag die bedoeld is voor spirituele bezinning, nederigheid en vergeving, nam de rabbijn van Hillel het woord voor een politieke toespraak van twintig minuten. … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Besa: de ziel van de Albanese identiteit 

Tot de jaren negentig was Albanië een arm en voor de buitenwereld onbekend land, op het kruispunt van Europa en het Midden-Oosten.  Uniek als Europees land met een islamitische meerderheid, maar tegelijkertijd ook als het land dat, onder het communisme, religie compleet bij wet verbood. Tegenwoordig kennen we Albanië als een snel opkomende vakantiebestemming, waar toeristen kunnen genieten van parelwitte stranden en adembenemende bergen tegen relatief schappelijke prijzen.  Albanië als land wordt dus vooral gekenmerkt … [Lees verder]

Nieuws

Bubales, poppentheater voor volwassenen

Ooit droomde ik ervan om poppenspeelster te worden. Toen ik 19 was, heb ik min of meer toevallig, tweeëneenhalve maand gewerkt bij het Tasmanian Puppet Theatre in Hobart, Australië. Ik hielp mee met het maken van handpoppen voor een nieuwe voorstelling. Tijdens de wekelijkse open dagen ontvingen we bezoekers met een marionet of handpop. Ik wist al dat ik goed was in het vertellen van verhalen aan kinderen, maar daar ervoer ik hoe bijzonder het is … [Lees verder]

portret Gilad Perze bij de rubriek Israel Stemt
Israël div

Israëlische peilingen bewegen nauwelijks. Wat doet de zwevende kiezer?  

Nog ruim een week voordat bekend is wie Israël de komende vier jaar gaat besturen. Zullen er verschuivingen optreden of blijft alles bij hetzelfde? Alleen als er de komende dagen meer beweging komt in de peilingen dan in de afgelopen drie jaar, kunnen er verrassingen komen. Ik weet het; peilingen zijn palingen, maar het is nou eenmaal de enige graadmeter die wij journalisten hebben.  Welkom bij mijn wekelijkse column over de Israëlische verkiezingen van 27 … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Daniël Belinfante herontdekt als componist

Muziek

“Het is aanlokkelijk om je voor te stellen hoe de muziek zich had ontwikkeld als ze waren blijven leven. Ze waren zo vrij, zo bevlogen, zulke gepassioneerde musici en componisten.” In muziekcentrum Splendor, midden in de oude Jodenbuurt van Amsterdam, vond maandag 5 oktober jl. een pianorecital plaats met muziek van de ‘vergeten’ componist Daniël Belinfante. Belinfante werd in 1893 in Amsterdam geboren in een muzikaal gezin. Hij studeerde viool en piano, vermoedelijk bij zijn … [Lees verder]

Safe Room van Dara Bazelet, voor wie liever geen toneel over toneel ziet

Kunst en Cultuur

Theater vind ik een tikje intimiderend. Het jargon, de aanname dat alles betekenisvol is, de theater-incrowd die lijkt neer te kijken op de rest van ons.  Ik geef het grif toe. Ik ben een oppervlakkige kunstkenner. Eens per jaar ga ik naar het ballet, voor het afgezaagde stuk waar de snobistische danswereld haar neus voor ophaalt, De Notenkraker. Ga ik vaker, zoals dit jaar naar Het Zwanenmeer, dan is het een klassieker met de te … [Lees verder]

Verzonken in contemplatie op het beroemde Jom Kipoer-schilderij van Maurycy Gottlieb

Geschiedenis

Joden bidden in de synagoge op Jom Kipoer (Grote Verzoendag) het schilderij van Maurycy Gottlieb (1856-1879) is misschien wel het beroemdste en meest gereproduceerde Joodse schilderij ooit.  Het toont een sfeervolle Joodse gebedsdienst in Oost-Europa op de heiligste dag van het Joodse jaar en verbeeldt het Europese Joodse leven van de negentiende eeuw. Gottlieb verwerkte er bovendien autobiografische elementen in. Sinds 1939 hangt dit iconische werk in het Tel Aviv Museum of Art. Geboren in … [Lees verder]

foto van Arnold Schönberg en de tekst Kol Nidrei

Vromen en afvalligen tesamen: het Kol Nidrei van de ‘teruggekeerde jood’ Arnold Schönberg 

Muziek

Arnold Schönberg emigreerde in 1933 naar de VS. In 1938 componeerde hij zijn Kol Nidrei. Ik denk dat daarin motieven uit zijn persoonlijke en maatschappelijke leven verwerkt zijn.* Over de tekst van het Kol Nidrei is veel te doen geweest, wel is bekend dat in joodse kring de uitleg luidt dat die woorden alleen betrekking hebben op de verplichtingen van iemand jegens God.  *zie ook het inleidende verhaal: Eigenzinnige en verrassende versie van Kol Nidrei … [Lees verder]

Van Verlichting naar de ‘Engel van de Geschiedenis’

Geschiedenis

Wat als de geschiedenis niet vooruitgaat, maar ons achterwaarts de toekomst in blaast?  En wat als juist de herinnering aan wat Europa heeft verwoest de enige voorwaarde is om die toekomst te kunnen denken? In het werk van Walter Benjamin komen die twee vragen samen.  Zijn ‘Engel van de Geschiedenis’ is niet simpelweg een symbool voor het verleden of voor de catastrofe. Het is een joods-messiaans beeld dat het Europese vooruitgangsgeloof op zijn kop zet: … [Lees verder]

uit alle tijden

voorpagina's met Het Verraad

Twee Van den Bergh’s spreken over het verraad dat niemand wilde

Nieuws

Hoe reageer je als familie op afstand beschuldigd wordt van het verraad van Anne Frank? Vorige week kwam het nieuws naar buiten dat notaris Arnold van den Bergh in de oorlog de bewoners van het Achterhuis zou hebben verraden. Een oud-FBI cold case-agent had dit geconcludeerd. Naar nu blijkt, is de case nog steeds ‘cold’ en lijkt de FBI man te kort door de bocht te zijn gegaan. Wetenschappers en historici van diverse pluimage maakten … [Lees verder]

Stemadvies

Nieuws

Zoals altijd wanneer er verkiezingen aankomen, woog Joods Nederland de afgelopen weken de mogelijkheden. Het belangrijkste punt daarbij: welke politieke partij is goed voor de Joden? In de loop van de tijd is dat gaan betekenen: hoe doen politieke partijen het als het over Israël, antisemitisme en verschillende religieuze onderwerpen (in precies die volgorde) gaat? Het geven van stemadvies is tegenwoordig heel gewoon, dus waarom geen stemadvies dat belangen van Joden meeweegt? Het CIDI geeft … [Lees verder]

Iedereen een eigen narratief

Nieuws

Een paar weken geleden kwam ik ’s ochtends vroeg samen met Mini bij Gan Hashalom, tuin van de vrede, een openbaar speeltuintje.  Ik ontmoet er elke dag twee vrienden die ook hun honden uitlaten. We praten er gedurende tien minuten het nieuws van de dag door. Toen Mini en ik aan kwamen lopen stond een van hen verbijsterd naar de stoep voor de ingang te kijken en hij probeerde met zijn schoen iets weg te … [Lees verder]

kinderboek met titel Het Kerstjoodje

Met de paplepel

Nieuws

Beeldvorming over joden in Nederlandstalige jeugdverhalen, 1782-heden Ewoud Sanders schildert in deze inleiding van zijn zojuist verschenen boek een onthutsend beeld van Nederlandse kinderboeken waarin joden voorkomen. Verhalen vanaf de achttiende eeuw waarin joden als enge christenhaters worden voorgesteld “met zwart haar en gebogen neus.” Verleden tijd? Niet echt, deze beelden waren in katholieke kring courant tot eind jaren vijftig van de vorige eeuw. Tot in de huidige tijd vindt Sanders negatieve stereotyperingen in gereformeerde … [Lees verder]

Onze kinderen, onze helden, onze trots.

Nieuws

Zij vormen 1 front om ons er van te verzekeren dat wij ons geloof en het geloof in mede menselijkheid niet verliezen, sinds die verschrikkelijke zwarte zaterdag twee weken geleden. De rug rechten en vooruit blijven kijken omdat we weten dat angst een slechte raadgever is, dus moeten wij, ieder op zijn of haar eigen wijze, laten zien dat ook wij er alles aan doen om het bloeiende en groeiende Israël te steunen om de … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Toren van Babel: een monumentaal, groots bouwwerk dat de eenheid van de staat moet uitdrukken

“De gehele aarde had één taal (safah echat) met dezelfde woorden (devarim achadim)” (11:1). Zo lezen we in parasja Noach.  Het was vlak na de zondvloed en iedereen sprak nog dezelfde taal; maar wat voegt de uitdrukking “dezelfde woorden” hieraan toe? Het woord davar betekent ‘woord’ maar ook ‘ding’ en verwijst dus zowel naar een woord als naar het ding dat door het woord wordt uitgedrukt. Nu kunnen mensen verschillende woorden gebruiken om dezelfde dingen te beschrijven, waarmee vaak een verschil van zienswijze naar voren komt: een bekend voorbeeld is het glas dat zowel ‘half leeg’ als ‘half vol’ is.  ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond