9 maart 2026
  • Kunst en Cultuur

    Poerimspiel 2026: Esther, waar is mijn nagelschaartje?

    Of Mordechai zo’n vijfhonderd jaar vóór het begin van de gangbare jaartelling daadwerkelijk aan zijn beeldschone nichtje heeft gevraagd waar zijn nagelschaartje lag, zullen we nooit weten.  In het Poerimspiel zondag 1 maart voor een uitverkochte zaal in De Balie, was het een geestige vondst die de relatie tussen Esther ... [Lees verder]
  • Nieuws

    Met talliet en tefillien aan de schuilkelder in 

    Poeriem in oorlogstijd Daar zat ik dan, een dag of twee voor Poeriem. En alles veranderde plotseling.  Alarms gingen zo af en toe af. Dan ga je direct de schuilkelder in. De sjoels werden gesloten. Je mag niet meer met een grote groep bij elkaar komen zonder een schuilkelder vlakbij ... [Lees verder]
  • Lernen

    Zaad dat terugkeert naar de aarde

    Genesis/ Bereshiet  1:12 Klassieke vertaling: De aarde bracht voort gewassen; kruid, dat zaad voortbrengt, naar zijn soort, en geboomte, dat vrucht draagt, waarin zich het zaad voor bevindt, naar zijn soort; en God zag dat het goed was. Hertaling De aarde deed voortbrengen jong groen: plant voortbrengend zaad, naar zijn ... [Lees verder]
  • Midden-Oosten

    Samen. Oorlogsmodus in Jeruzalem 

    Eens in de zoveel tijd wil ik iets delen dat de Israëlische maatschappij typeert. Niet altijd positief. Wel altijd opmerkelijk. Iets dat laat zien waarin dit land zich onderscheidt. Ik had een ander onderwerp in gedachten. Maar sinds een nieuwe oorlog uitbrak hebben we andere prioriteiten. Ik was me aan ... [Lees verder]
  • Geschiedenis

    Afscheid van tante Etty – deel 2 

    Eindelijk durfde ik mijn stoute schoenen aan te trekken en naar mijn vaders studeerkamer te gaan.  Dat deed ik nadat mijn vader bij het middageten weer omstandig had verteld hoe Etty hem had meegenomen naar een college van professor Sinzheimer. * Nadat ik had gecontroleerd dat er niemand in de ... [Lees verder]

Opinie

Dialoog hoeft niet met woorden 

Opinie

‘Bekend maakt bemind’: Amsterdamse stadsdelen krijgen middelen voor dialoog en verbinding.  Deze kop las ik in het Parool van vrijdag 20 februari 2026. De raadsleden Sheher Khan van Denk en Itay Garmy van Volt werken al enkele jaren samen om de dialoog in de stad te bevorderen. Daar gaat nu een schepje bovenop dankzij een ruimhartige subsidie. Dialoog, een nobel streven waar niemand op tegen kan zijn. Alleen, zo vroeg ik me af, is dialoog … [Lees verder]

Gaza is overal 

Opinie

Of toch niet?  In de multireligieuze havenstad Kochi in Zuid-India moet ik er met een loep naar zoeken.  De stad is vervuld met kunst, dankzij de vermaarde Kochi Muziris Biennale (de reden waarom ik hier ben) en met streetart. Muren zijn vrolijk beschilderd, zeker bij scholen, maar ook op vervallen gebouwen staan ware kunstwerken.  Kochi is een toeristenplek, zeker in dit seizoen als het weer nog net te behappen is en met de Biennale als … [Lees verder]

Ook het Rotterdamse openbaar vervoer transporteerde Joden

Opinie

Met hun film en boek De verdwenen stad documenteerden Willy Lindwer en wijlen Guus Luijters in 2024 de rol van het Amsterdamse gemeentelijk openbaar vervoer.  Door het inzichtelijk maken van de deportatie met gewone trams is door de auteurs duidelijk gemaakt dat de gemeentelijke Amsterdamse overheid meewerkte aan de vervolging van haar eigen, Joodse, bevolking. Ook in Rotterdam reden die trams. Ook in Rotterdam kon de Joodse bevolking worden gesegregeerd, geconcentreerd in een gemeentelijke loods … [Lees verder]

Voor een open boycot van Israël 

Opinie

Israël is de verstoteling onder de volkeren. Er zijn schurkenstaten en roversnesten waar geen mens ooit aanstoot aan neemt. Maar die landen zijn niet onontkoombaar interessant. Israël wel. En dat zal het weten ook. De redactie van De Vrijdagavond vroeg twee hoogleraren die zich in het publieke domein uitspreken over het beleid van Israël hoe zij staan tegenover een academische / culturele boycot van Israël.Hier het pleidooi van emeritus-hoogleraar sociale wetenschappen Abram de Swaan, lid … [Lees verder]

Waarom een culturele boycot van Israël een verkeerd instrument is

Opinie

De oproep tot een culturele en academische boycot van Israël wint ook in Nederland terrein. Dat is geen toeval. Wie het conflict al langer volgt, ziet een situatie die moreel ontwricht en politiek vastgelopen is.  Beelden uit Gaza en berichten over geweld en rechteloosheid op de Westelijke Jordaanoever voeden het gevoel dat gewone kritiek tekortschiet. Cultuur, zo luidt het argument, kan niet neutraal blijven wanneer de politiek ontspoort. Die redenering verdient het serieus genomen te … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Met talliet en tefillien aan de schuilkelder in 

Poeriem in oorlogstijd Daar zat ik dan, een dag of twee voor Poeriem. En alles veranderde plotseling.  Alarms gingen zo af en toe af. Dan ga je direct de schuilkelder in. De sjoels werden gesloten. Je mag niet meer met een grote groep bij elkaar komen zonder een schuilkelder vlakbij je te hebben. Dus wat doe je met je Poeriemmaaltijd?  Ik herinner me nog het coronajaar toen we met drie echtparen de Poeriemmaaltijd hielden. Aan … [Lees verder]

Midden-Oosten

Samen. Oorlogsmodus in Jeruzalem 

Eens in de zoveel tijd wil ik iets delen dat de Israëlische maatschappij typeert. Niet altijd positief. Wel altijd opmerkelijk. Iets dat laat zien waarin dit land zich onderscheidt. Ik had een ander onderwerp in gedachten. Maar sinds een nieuwe oorlog uitbrak hebben we andere prioriteiten. Ik was me aan het aankleden om naar sjoel te gaan, toen het alarm van het Home Front Command afging: noodtoestand.Blijf dicht bij een schuilkelder.Blijf in de buurt.Bereid je … [Lees verder]

Nieuws

Veranderingen bij De Vrijdagavond

De Vrijdagavond voert een bescheiden pakket bezuinigingen door. Niet omdat we ineens in luxe baden—integendeel. Zoals eerder al werd uitgelegd: “ons kapitaal bestaat uit redactionele tijd, vrijwilligers, schrijvers en lezers.” Maar juist omdat dat kapitaal kostbaar is, willen we het gerichter inzetten: minder structurele rompslomp, meer inhoud. En ja: dat betekent ook een paar organisatorische keuzes die u gaat merken. 1) De parasjapoule wordt overgenomen door ChatGPT De wekelijkse parasjateksten zijn voor veel lezers een … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Poerimspiel 2026: Esther, waar is mijn nagelschaartje?

Kunst en Cultuur

Of Mordechai zo’n vijfhonderd jaar vóór het begin van de gangbare jaartelling daadwerkelijk aan zijn beeldschone nichtje heeft gevraagd waar zijn nagelschaartje lag, zullen we nooit weten.  In het Poerimspiel zondag 1 maart voor een uitverkochte zaal in De Balie, was het een geestige vondst die de relatie tussen Esther en Mordechai meteen kleur gaf. Wie er niet bij was, heeft iets bijzonders gemist. Laten we hopen op een reprise volgend jaar. Met dit initiatief … [Lees verder]

Afscheid van tante Etty

Geschiedenis

Wat doe je als kind wanneer je vader en je halfzus aan tafel herinneringen ophalen aan ‘tante Etty’? Zo zou je haar hebben genoemd als zij nog in leven was geweest. Zoals je andere vriendinnen van je vader aansprak met ‘tante’ ook al waren zij geen familie: tante Mien, tante Eefje, tante Dé… Maar dat was het nu juist: je zou nooit ‘tante Etty’ zeggen omdat zij niet was teruggekeerd. Zo werd dat toen gezegd. Duidelijker: … [Lees verder]

Abraham Sutzkever, dichter met een ‘miljoenig hart’

Geschiedenis

Wat sidder je, mijn land? Word jij soms net als wij verscheurd? Enkele maanden geleden maakte ik kennis met de Jiddisch-Litouwse dichter Abraham Sutzkever. Hij bracht als geen ander de overrompeling van het getto van Vilnius onder woorden. Ik leerde zijn werk kennen dankzij Almut Seiffert, een vijfentachtigjarige vertaalster in Dortmund en werd overweldigd door de poëzie van zijn leven. Met hulp van Almut heb ik me gewaagd aan de vertaling van een veertigtal gedichten. … [Lees verder]

Am Yisrael Chai or High? On psychedelic experience and Judaism, according to Madison Margolin, advocate of ‘Jewdelica’ 

Kunst en Cultuur

These are interesting times, to say the least, for Jews, for whom the rallying cry Am Yisrael Chai has gained renewed relevance.   These are even more interesting times for Jews whose motto seems to be Am Yisrael High, and who are creating what is being called a new Judaism inspired by psychedelic drugs. The Swiss chemist Albert Hoffman, who synthesized lysergic diethylamide in 1938 and accidentally discovered its hallucinogenic properties in 1943, called LSD  “medicine … [Lees verder]

Veelzijdig kunstenaar Bernard Canter weekte bij sommige Tachtigers flink wat antisemitisch vuil los

Kunst en Cultuur

Als jonge criticus werkte Bernard Canter (Utrecht, 1871- Scheveningen, 1956) enige tijd op het advocatenkantoor van voormalig Tachtiger Willem Paap. Tot Paap hem ontsloeg, omdat hij voor een deurwaarder bestemd geld had gebruikt voor Spaanse les. Daarop waagde Canter zich aan een literaire carrière, hetgeen bij sommige Tachtigers flink wat antisemitisch vuil losweekte. Willem Paap, evenals Frederik van Eeden en Ko van Looij lieten zich regelmatig antisemitisch uit, zelfs over hun mede-Tachtigers Arnold Aletrino, Isaac Israels en … [Lees verder]

uit alle tijden

Einde van het tijdperk Netanjahoe?

Midden-Oosten

Waarom heeft Naftali Bennett, leider van de rechtse Yamina-partij, Benjamin Netanjahoe als een baksteen laten vallen? Zijn zeven zetels in de Knesset waren voor Netanjahoe toch voldoende om aan het hoofd van Likoed (30 zetels) met steun van de Arabische Lijst van Mansur Abbas (4 zetels) een regering te vormen. Ideologisch staat Bennett aanzienlijk dichter bij Netanjahoe dan bij de linksgeoriënteerde Yair Lapid van Yesh Atid (Er is Toekomst, 17 zetels) met wie hij op … [Lees verder]

Palestijnse staat wordt gestationeerd in een hoek van de geschiedenis 

Midden-Oosten

Met de Amerikaanse president Donald Trump als aanvoerder en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu als uitvoerder wordt de Palestijnen de hoop ontnomen ooit in een onafhankelijke Palestijnse staat te kunnen wonen, leven en sterven. Dat is het niet door Hamas voorziene resultaat van de moordzuchtige overval op 7 oktober 2023 op het aan Gaza grenzende zuidelijke deel van Israël.  Val Gaza-stad Het doden en vermoorden van 1250 Israëli’s en ontvoeren van 250 burgers heeft een … [Lees verder]

Trumps salomonsoordeel voor het Midden-Oosten

Midden-Oosten

Naar aanleiding van de ernstige antisemitische en anti-Israëlische incidenten in Amsterdam – hier in Tel Aviv in grote letters op het tv-scherm omschreven als een pogrom – heb ik nogal wat Israeli’s gesproken, die trots zeggen dat Israël het veiligste land ter wereld is voor Joden.  ‘Ja’ heb ik hen horen zeggen, ‘hier is oorlog en geen vrede, maar Israël is de enige plek op aarde waar Joodse Israëli’s zich kunnen verdedigen.’  Dat is de … [Lees verder]

Kamala Harris zal wegblijven als de premier van Israël het Congres toespreekt

Midden-Oosten

Met verbazing zal premier Benjamin Netanyahu, en misschien zelfs met ontzetting zo vermoed ik, constateren dat vicepresident Kamala Harris woensdag niet in de chair zit als hij in Washington de gezamenlijke zitting toespreekt van het Huis van Afgevaardigden en de Senaat.  Het is gebruikelijk dat de vicepresident tijdens toespraken van buitenlandse leiders tot beide huizen, of wel het Congres, in de hoge stoel zit als de voorname gast zijn woordje doet. Woensdag niet. Kamala Harris … [Lees verder]

Eddo, doe het niet!

Nieuws

Was het niet de Poeriemgrap van het NIW van vorig jaar, de aankondiging dat Ronnie Naftaniël de nieuwe Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding zou worden? Even dacht ik aan een verlate Poeriemgrap, toen ik zag wie er benoemd was in deze functie; Eddo Verdoner, voorzitter van het CJO. Niets ten nadele van deze man persoonlijk, maar ik vraag me werkelijk af of een jood, en nog wel één met een vertegenwoordigende functie, deze taak zou moeten uitvoeren? … [Lees verder]

Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Echo van Megillat Ester

It’s déjà vu all over again, zou  de Amerikaanse honkballer Yogi Berra hebben gezegd in de jaren zestig. Deze week klinkt het heel actueel en ook heel Joods. De echo van Megillat Ester hoor je in het nieuws. Terwijl we meeleven met Tzahal en het Amerikaanse leger die een Perzische dictator proberen te verslaan, vieren we Poeriem. Dat gaat over een Joodse overwinning op een Perzische dictator. Ayatollah Khamenei is niet zoals Haman opgehangen aan een vijftig-amot-hoge galg, maar dood is hij wel. Epische Woede, Brullende Leeuw: voor het eerst staan Israël en Arabische landen aan dezelfde kant En net ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond