29 september 2026

Opinie

tekening Salomon analyseert Israel

Verkiezingen in de schaduw van 7 oktober

Feuilleton

Een tsunami van Arabische waarschuwingen over een op handen zijnde overval van Hamas uit Gaza op het zuiden van Israël op 7 oktober 2023 domineert de op stoom komende Israëlische verkiezingscampagne. In het oog van de storm staat premier Benjamin Netanyahu, belaagd door berichten in de Amerikaanse en Israëlische media over waarschuwingen uit Egypte en de Arabische Emiraten over een grote Hamas-aanval. Waarschuwingen die hij heeft genegeerd en waardoor hij verantwoordelijk wordt gehouden voor de … [Lees verder]

Leviticus De Film: naastenliefde is eerbied voor alle schepselen

film

Sla de Bijbel open, en je vindt prachtige teksten en gruwelijke verhalen. Allemaal Gods woord, toch? Voor Joden bestaat er naast de schriftelijke leer een mondelinge, en die interpreteert alle teksten en checkt ze op hun relevantie vandaag. Want het is lang geleden dat Hij of Zij sprak.  Begin dit jaar is de Australische film Leviticus uitgebracht, die nu ook in Nederland te zien is. Het blijkt een romantische horrorfilm te zijn over twee homoseksuele … [Lees verder]

David Grossman: kracht alleen garandeert geen overwinning 

Israël div

Twintig jaar geleden, op 12 augustus 2006, kwam Uri Grossman om bij een operatie van het Israëlische leger in Zuid-Libanon. Dat gaf aanleiding om aandacht te vragen voor zijn vader David Grossman, een van mijn favoriete schrijvers.  Grossman is een uitgesproken criticus van het beleid van de Israëlische regering. Hij heeft, na lang geweigerd te hebben het woord genocide in de mond te nemen, vorig jaar zomer dat woord voor het eerst gebruikt. Zoals hij stelde: … [Lees verder]

Rabbijn Tzvi Marx: de huidige Chillul Hashem-misdaden moeten juist door religieuze Joden en rabbijnen krachtig worden veroordeeld

Opinie

Rabbinaal protest tegen het geweld van heetgebakerde jonge Joodse kolonisten tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse boeren en bewoners op de Westelijke Jordaanoever in Israël. Als liberaal-orthodoxe rabbijn, 84 jaar oud, en al jarenlang lid van de Rabbinical Council of America (een organisatie van meer dan duizend orthodoxe rabbijnen in Noord-Amerika), protesteer ik met klem tegen en veroordeel ik het geweld dat soms zelfs tot moord leidt, dat door messiaans-gedreven jonge Joodse kolonisten wordt gepleegd tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Midden-Oosten

Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in politiek. Eerst in Nederland. Ik probeerde altijd dicht tegen de politiek aan te schuren, al wist ik goed dat ik nooit de tijd zou hebben om zelf professioneel politicus te worden. Hoewel ik inmiddels al meer dan vijf jaar in Israël woon, heb ik nog steeds contacten in de Nederlandse politiek. Die belangstelling is nooit verdwenen. Als een vlieg op de muur Ik moest daaraan denken toen ik … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Oude wijn in nieuwe zakken? Jodendom, christendom en de iOS 27-update

Op 14 september werd de laatste grote update voor de IPhone uitgebracht, de iOS 27.  De eerste iPhone kwam op 29 juni 2007 in de winkels. Aan iOS 27 heb je niets als je iPhone 11 of lager is. Zo werkt Apple. De iPhone 5c krijgt al bijna tien jaar geen updates meer. Op een gegeven moment zit je met een model dat vanzelf veroudert.  Zoals Apple werkt, zo zit het ook met het jodendom. … [Lees verder]

kleurrijke versiering in Soeka met bijbelse figuren en Hebreeuwse namen
Nieuws

Soeka zonder regen (en met gemis)

Gisteren is mijn soeka opgezet en prompt vanochtend begon het te regenen. In Israël heeft 99 procent van de soekot geen dak, dus regent alles gewoon naar binnen. Om alles even in proportie te brengen: het druppelde tien minuten, het koelde wat af en tegen de tijd dat Soekot over een week begint, is alles allang weer opgedroogd. Maandag is het Jom Kipoer en maandagavond begint de soeka-campagne. De lulavmarkt wordt opgezet en vooral jonge … [Lees verder]

Nieuws

Verkiezingen in Israël: uitsluiting van Arabische partijen of een (gemankeerde) democratie?

Het Israëlische Centraal Verkiezingscommissie besloot woensdag 23 september om alle Arabische partijen uit te sluiten van deelname aan de Israëlische parlementsverkiezingen van 27 oktober.   Het betreft zowel de Verenigde Arabische Lijst (Ra’am) onder leiding van Mansour Abbas als de Gezamenlijke Lijst van Youssef Jabareen waarin kandidaten zijn opgenomen van Hadash, Ta’al en Balad.  De motivatie van de verkiezingscommissie is duidelijk: bij de vorming van een nieuwe regering zouden de Arabische partijen een cruciale rol kunnen … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Verzonken in contemplatie op het beroemde Jom Kipoer-schilderij van Maurycy Gottlieb

Geschiedenis

Joden bidden in de synagoge op Jom Kipoer (Grote Verzoendag) het schilderij van Maurycy Gottlieb (1856-1879) is misschien wel het beroemdste en meest gereproduceerde Joodse schilderij ooit.  Het toont een sfeervolle Joodse gebedsdienst in Oost-Europa op de heiligste dag van het Joodse jaar en verbeeldt het Europese Joodse leven van de negentiende eeuw. Gottlieb verwerkte er bovendien autobiografische elementen in. Sinds 1939 hangt dit iconische werk in het Tel Aviv Museum of Art. Geboren in … [Lees verder]

foto van Arnold Schönberg en de tekst Kol Nidrei

Vromen en afvalligen tesamen: het Kol Nidrei van de ‘teruggekeerde jood’ Arnold Schönberg 

Muziek

Arnold Schönberg emigreerde in 1933 naar de VS. In 1938 componeerde hij zijn Kol Nidrei. Ik denk dat daarin motieven uit zijn persoonlijke en maatschappelijke leven verwerkt zijn.* Over de tekst van het Kol Nidrei is veel te doen geweest, wel is bekend dat in joodse kring de uitleg luidt dat die woorden alleen betrekking hebben op de verplichtingen van iemand jegens God.  *zie ook het inleidende verhaal: Eigenzinnige en verrassende versie van Kol Nidrei … [Lees verder]

Van Verlichting naar de ‘Engel van de Geschiedenis’

Geschiedenis

Wat als de geschiedenis niet vooruitgaat, maar ons achterwaarts de toekomst in blaast?  En wat als juist de herinnering aan wat Europa heeft verwoest de enige voorwaarde is om die toekomst te kunnen denken? In het werk van Walter Benjamin komen die twee vragen samen.  Zijn ‘Engel van de Geschiedenis’ is niet simpelweg een symbool voor het verleden of voor de catastrofe. Het is een joods-messiaans beeld dat het Europese vooruitgangsgeloof op zijn kop zet: … [Lees verder]

foto van Arnold Schönberg en de tekst Kol Nidrei

Eigenzinnige en verrassende versie van Kol Nidrei van de ‘teruggekeerde jood’ Arnold Schönberg 

Muziek

De Hoge Feestdagen staan voor de deur met daarin een speciale plek voor het Kol Nidrei.  De versie met de Asjkenazische melodie van Max Bruch staat in de wereld van de klassieke muziek hoog aangeschreven. Bruch gebruikte de melodie daarvan in het eerste deel van zijn Kol Nidrei.  Het ís ook prachtige muziek, heerlijk om naar te luisteren en heerlijk om te spelen.* Hoe geliefd de melodie ook is, de joodse componist Arnold Schönberg (Wenen, … [Lees verder]

kleurrijk schilderij met verftubes van Sedje Hémon

Sedje Hémon – een leven voor de kunst

Kunst en Cultuur

Sedje, zoals ik mijn oudtante vroeger mocht noemen, was in mijn ogen zo’n beetje alles tegelijk: een zelfstandige en originele vrouw, verzetsstrijdster, overlevende van de Shoah, maar bovenal kunstenaar, met een opmerkelijke ondernemerslust. Sedje Frank werd in 1923 geboren in Rotterdam. Als kind tekende en schilderde ze al veel. Geïnspireerd door de violist Nathan Milstein begon ze bovendien viool te spelen. De beeldende kunst en de muziek zouden uiteindelijk de twee pijlers van haar leven … [Lees verder]

uit alle tijden

Matze met oude kaas, eet je alleen op Jodenpaas

Nieuws

Pesach in Zwitsers dal met Jaap Krammers Seiderlied In het bejaardentehuis waar mijn vriend David Krammer manager is, vierden we dit jaar de seideravond. Het huis staat in het dorpje Lengnau in het Zwitserse Surbtal. Pesach vieren ze in het bejaardenhuis met jong en oud in dit dal in Noord-Zwitserland waar de dorpen Endingen en Lengnau ooit de ‘Jodendorpen’ werden genoemd. *(red.) Joden kregen pas in 1866 burgerrechten in Zwitserland, maar zij woonden al tweehonderd jaar … [Lees verder]

boekomslag Joods Haarlem

Haarlem krijgt weer Joods Gebouw

Geschiedenis

Bij de opening van het Joods Gemeentegebouw op 22 juni 1888 gaf de voorzitter van de Joodse Gemeente, Philip Konijn, lucht aan zijn blijdschap over de verwezenlijking ervan: ‘Mijne heeren, het gevoel dat in mij opwelt bij het aanschouwen dezer plaats van bijeenkomst is overweldigend.’ Als de synagoge het hart was van de gemeente, dan vormt dit gebouw het zenuwcentrum van de Nederlands-Israëlitische Gemeente Haarlem.  Het herbergde een godsdienstschool, kerkbestuur en kerkenraad belegden er hun … [Lees verder]

Alle grote godsdiensten hebben een beetje last van onverdraagzaamheid

Midden-Oosten

Islamofobie is vaak een scheldwoord in de westerse wereld, maar er zit ook echt wel wat in.  Islamisten prediken geen greintje verdraagzaamheid tegenover ‘ongelovigen’ en de Koran maakt het niet beter. Die ‘ongelovigen’ zijn de barbaren zoals in oude tijden en kunnen misschien worden bekeerd, maar het best vermoord worden.  Jaloerse god Ik geloof dat alle grote godsdiensten een beetje last hebben van onverdraagzaamheid, de een meer dan de ander. Ook wij Joden, zijn een … [Lees verder]

Dit jaar Simchat Tora: dansen of niet dansen?

Nieuws

Tijdens deze tussendagen (wel Soekot, maar geen Jom Tov) vinden er grote bijeenkomsten plaats. Daarbij viert iedere chassidische stroming zijn eigen Simchat Bet HaSho’eva.  Deze bijeenkomsten gaan gepaard met veel muziek en dans. Voor wie in die dagen in Jeruzalem is, raad ik zeker aan om naar Mea Shearim en omstreken te gaan. Het is daar zeer vrolijk en folkloristisch. Daarnaast zijn er ook veel concerten, vaak als fundraising, die vooral aantrekkelijk zijn omdat je … [Lees verder]

Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Symboliek van de loelav zien we terug bij de vier kinderen van de sedermaaltijd

Wij kunnen ons nauwelijks een voorstelling maken van hoe het zo’n tweeduizend jaar geleden was in het oude Judea. Het was een agrarische samenleving. En er was sprake van veeteelt met rondtrekkende schapen- en geitenkuddes. De Judeeërs, de Joden van toen, hadden de opdracht om jaarlijks driemaal de oogst in de Tempel te offeren.  Tijdens Pesach ging het om de gerstoogst, Sjawoeot stond in het teken van de tarweoogst en gedurende Soekot draaide het om de laatste oogst van het seizoen. Wij vieren in onze geïndustrialiseerde samenleving de sjalosj regaliem – de drie ‘voetfeesten’ waarbij men naar de Tempel in ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond