11 november 2026
  • drukke straat met marktkramen
    Verhalen

    HEMA: hoe het succes van een halve rookworst een hele tragedie werd

    Twee oer-Hollandse winkelwonderen met bijzondere wortels.  Ik schreef over de Joodse oprichters van de Bijenkorf in De Vrijdagavond Wie betaalde eigenlijk De Bijenkorf? En onlangs op mijn Facebooktijdlijn over de HEMA. Ik verwachtte wat vriendelijke reacties, maar verspreid over mijn Facebookgroepen kreeg ik er meer dan 15.000!  Kennelijk bestaat er ... [Lees verder]
  • kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw
    Nieuws

    Europa sluit defensiedeals met Israël 

    Even moest ik glimlachen toen ik een berichtje las dat het Israëlische bedrijf IWI een samenwerkingsovereenkomst heeft gesloten met het Nederlandse bedrijf AIA. Het gaat om onder licentie machinegeweren te produceren. Ik dacht even aan die 200.000 naïeve demonstranten op het Museumplein. Maar dit terzijde. Diezelfde week las ik dat ... [Lees verder]
  • schilderij van grote synagoge in Amsterdam, opening 1636
    Geschiedenis

    Als kind was Jesaja Kleerekoper al braaf

    Het mystieke testament van Reb Sjaje’s schoonvader In het Kleerekoperarchief bevindt zich het unieke testament van Samuel Hirsch, Reb Sjaje’s schoonvader, dat hij in 1843 schreef: Het is mijn laatste wens dat mijn zoons mijn lichaam zullen begraven, gehuld in de doodskleren en het gebedskleed maar zonder de doodskist: Ik ... [Lees verder]

Opinie

Wie zijn de Joden? Ofwel de Joodse invloeden in het leven van Carole King en Gerry Goffin

Diaspora

Allereerst mijn dank aan Jonathan Gill voor zijn tweedelige artikel over het leven van Carole King.  Mijn belangstelling voor Carole King en Gerry Goffin is ook persoonlijk. Mijn oom werkte met Gerry samen in de laboratoria van Arco Chemical en was goed bevriend met zowel Gerry als Carole. Daarnaast herken ik veel in de wortels van onze familie in Brooklyn, nadat zij in de jaren negentig van de negentiende eeuw Europa hadden verlaten.  zie: Carole … [Lees verder]

boekenplank met in het midden het besproken boek

Hoe durft een jood te beweren dat Israël een sof is! 

non-fictie en biografieën

‘Nou dag kind, en Israël is een sof’ van Truus Cahen is een boek waarvan mijn vrienden zeggen dat ik het MOET lezen. Het gaat immers over Joden, holocaust, tweede generatie en Israël. Kortom, een boek waar ik doorgaans geen zin in heb, ze liggen me te zwaar op de maag. Echter: het boek van Truus Cahen had ik binnen een paar dagen uit, ik genoot ervan. De schrijfster is beeldend kunstenaar en therapeut, dat … [Lees verder]

Met knikkende knieën naar NAZA

Opinie

Al dagen voor de Nederlandse première van NAZA was ik bezig met de vraag of ik deze documentaire wel wilde zien.  In mijn hoofd zag ik bioscooppubliek met Palestijnse vlaggen. Was ik bang voor het zoveelste eenzijdige discours, waar 7 oktober er niet meer toe doet. Ik zag geschreeuw voor me tijdens en na de voorstelling en protesten (met geweld). En wat als de inhoud van de film heel schokkend en naar zou zijn? Wat … [Lees verder]

Wat past bij Nederland?

Opinie

Ter gelegenheid van Dierendag vond staatssecretaris Silvio Erkens dat hij de dieren een cadeautje moest geven. In een televisie-uitzending pleitte hij ervoor het taboe op een verbod op koosjere slacht te doorbreken. Onbedwelmd ritueel slachten hoort volgens hem niet in Nederland thuis. Dat is een stevige uitspraak. Daarom is het misschien goed om eerst de geschiedenis erbij te pakken. Want wie zegt dat iets ‘niet in Nederland thuishoort’, zou zich ook moeten afvragen hoelang het … [Lees verder]

groot bord met October 7Th met foto's van gegijzelden op plein

Drie jaar na 7 oktober: de blijvende littekens

Herdenken

Drie jaar geleden begon Simchat Tora voor mij zoals ieder ander jaar. Zoals gebruikelijk ging ik al vroeg in de ochtend naar sjoel. Het hoogtepunt van vreugde na de Hoge Feestdagen en Soekot: een lange dienst, inclusief zeven hakafot: de vreugdedansen met de Torarollen. Mijn vrouw zou later met de kids volgen. Zoals in veel wijken in Jeruzalem was onze sjoel gevestigd in een lokaal van een school. Het lokaal was tegelijkertijd de mamad van … [Lees verder]

Nieuws

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw
Nieuws

Europa sluit defensiedeals met Israël 

Even moest ik glimlachen toen ik een berichtje las dat het Israëlische bedrijf IWI een samenwerkingsovereenkomst heeft gesloten met het Nederlandse bedrijf AIA. Het gaat om onder licentie machinegeweren te produceren. Ik dacht even aan die 200.000 naïeve demonstranten op het Museumplein. Maar dit terzijde. Diezelfde week las ik dat ook Finland en Roemenië defensiedeals met Israël hadden gesloten. En toen kwam ik bij iets wat me nog veel vrolijker maakte: de Israëlische economie. Want … [Lees verder]

Kunst en Cultuur

Ark van Noach en de ambiguïteit van het schrift

De ark van Noach – tevat Noach (תֵּבַת נֹחַ) – is het vaartuig waarin de zondvloed, de maboel (מַבּוּל), een vorm krijgt. De vloed zelf blijft ongrijpbaar: zij is overal en nergens, een kracht die de vertrouwde wereld uitwist. Tegelijkertijd is de ark een beeld van selectie. Wie een grens trekt tussen binnen en buiten, bewaart iets maar laat ook iets achter. In die zin is de ark niet alleen een schuilplaats, maar ook een … [Lees verder]

Nieuws

Je zou het in de huidige tijd bijna vergeten: Jodendom is ook leuk

Onlangs verscheen Judaism-in-a-book, Joodse traditie binnen handbereik. Een doe-het-zelfboek voor wie iets wil doen met zijn Joodse erfenis. Voor wie zich thuis voelt in een Joodse omgeving, maar aarzelt om zelf mee te doen. Of wel naar de synagoge gaat, maar ook daarbuiten meer met de Joodse traditie wil doen. Dat kan met dit boek. Het biedt een overzicht van de belangrijkste rituelen tijdens sjabbat en de Joodse feestdagen, aangevuld met teksten voor bijzondere momenten. … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Zingen tegen kogels in elkaars hart

Literatuur

Over: Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje Sommige boeken lezen als een gesprek of een bekentenis. Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje neemt je mee in iets zeldzaams: het leest als een poging om een relatie overeind te houden wanneer woorden tekortschieten. Niet omdat er niets meer te zeggen valt, maar juist omdat dat de relatie te veel op het spel zou zetten. Wat doe je met de kunst van het niet eens … [Lees verder]

Ark van Noach en de ambiguïteit van het schrift

Kunst en Cultuur

De ark van Noach – tevat Noach (תֵּבַת נֹחַ) – is het vaartuig waarin de zondvloed, de maboel (מַבּוּל), een vorm krijgt. De vloed zelf blijft ongrijpbaar: zij is overal en nergens, een kracht die de vertrouwde wereld uitwist. Tegelijkertijd is de ark een beeld van selectie. Wie een grens trekt tussen binnen en buiten, bewaart iets maar laat ook iets achter. In die zin is de ark niet alleen een schuilplaats, maar ook een … [Lees verder]

Wie zijn de Joden? Ofwel de Joodse invloeden in het leven van Carole King en Gerry Goffin

Diaspora

Allereerst mijn dank aan Jonathan Gill voor zijn tweedelige artikel over het leven van Carole King.  Mijn belangstelling voor Carole King en Gerry Goffin is ook persoonlijk. Mijn oom werkte met Gerry samen in de laboratoria van Arco Chemical en was goed bevriend met zowel Gerry als Carole. Daarnaast herken ik veel in de wortels van onze familie in Brooklyn, nadat zij in de jaren negentig van de negentiende eeuw Europa hadden verlaten.  zie: Carole … [Lees verder]

Carole King: She Made the Earth Move

Muziek

En toen? King volgde Tapestry op met een derde kind (geboren in de keuken) en een nieuw album Music dat ook op nummer één kwam. Maar in de twee dozijn soloalbums die volgden, bereikte ze nooit meer de hoogten van Tapestry. En hoewel ze regelmatig optrad, in de Verenigde Staten en daarbuiten, wilde ze geen ster zijn en kwam het podium haar niet aanwaaien. Ze gaf yogales, werd volgeling van Swami Satchidananda, kreeg nog een … [Lees verder]

Amsterdam Storytelling Festival barst los met clownerie, volksverhalen en zuurdesembrood

Kunst en Cultuur

“Storytelling is persoonlijk en intiem, en in deze tijd is de behoefte om direct en intiem met elkaar in contact te komen. Dat is het succes van storytelling.”   Aldus performer Raphael Rodan, een Israëliër die al twaalf jaar in Amsterdam woont.  Ik sprak hem omdat hij goed nieuws heeft: Het Amsterdam Storytelling Festival begint over twee weken.  Dit inspirerende en buitengewone festival is een must voor iedereen die wil genieten van en kennismaken met storytelling … [Lees verder]

uit alle tijden

kleine schalen met Afrikaanse gerechten

Memmisj, de Joodse wereldkeuken volgens Jonah Freud

Nieuws

Kugel met peren, Aziatische kippensoep en nog veel meer Wie van koken houdt, kent ongetwijfeld de Kookboekhandel aan de Haarlemmerstraat in Amsterdam waar Jonah Freud tot eind december 2022 de pollepel zwaaide. Ze is een bron van kennis op het gebied van alles wat met voedsel en het bereiden ervan te maken heeft en schreef en begeleidde tal van kookboeken. Zo paarde ze haar kennis aan die van Cees Holtkamp (De banketbakker), Johannes van Dam … [Lees verder]

Feestend verkleed door de straten van Amsterdam: Poerim in 1778

Nieuws

Over de uitbundige Poerimviering in Amsterdam in 1778 en het verbod op het maken van lawaai in de sjoel bij het lezen van de naam van Haman. Tot diep in de nacht zwierven zij zonder enige schroom feestend en verkleed door de straten van Amsterdam. In 1778 bracht de bekende kabbalist Rabbi Chaim Jozef David Azoulay (bijgenaamd Hachida) een bezoek aan Amsterdam. Hachida, die leefde van 1724 tot 1806, was afgezant van de Joodse gemeenschap … [Lees verder]

Rebels en licht in het hart, IM Navah Tehila

Nieuws

Eerbetoon aan de zingende rabbijn Navah Tehila Livingstone Shmuelit z”l (1943 Tel Aviv – 2025 Utrecht) Op 13 augustus jl. vertrok Navah Tehila rustig en vredig naar de olam haba, de volgende wereld. De herdenkingsbijeenkomst in de volgelopen sjoel van de LJG Utrecht was hartverwarmend. Mensen deelden dierbare, kwetsbare en hilarische verhalen over hun vaak decennialange contact met haar. Halverwege de jaren zeventig zongen mijn zus en ik uit volle borst een vrolijk Engelstalig lied voor … [Lees verder]

strijkkwartet

The Jewish Amsterdam Chamber Ensemble straalt in de Amstelkerk 

Muziek

Zondagavond 25 augustus bezocht ik in de prachtige zeventiende eeuwse Amstelkerk aan het Amstelveld vlakbij de Utrechtsestraat in Amsterdam een concert gegeven door The Jewish Amsterdam Chamber Ensemble. Dit Ensemble onder de bezielende leiding van Barry Mehler, had als speciale gast het Israëlische strijkkwartet Ensemble Finale uitgenodigd. Dit fameuze Israelische strijkkwartet was in Nederland om een masterclass te volgen van de Jerusalem String Quartet. Het concert was een groot succes in een uitverkochte zaal. Het was een … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie met grote bril door Françoise Nick

Paus Franciscus gooit knuppel in het hoenderhok 

Midden-Oosten

Paus Franciscus riep op te laten onderzoeken of er sprake is van Israëlische genocide in Gaza. Mocht hij in Rome tot de conclusie komen dat dit wel het geval is, wat voor waarde moet aan zo’n oordeel worden toegekend? Ik vraag me af waarom de paus dit initiatief heeft genomen en niet kon of wilde wachten op een uitspraak van het Internationaal Strafhof in Den Haag of Israël van volkenmoord kan worden beschuldigd. Er ontstaat … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Sara en Hagar samen in de patchwork family van Avraham, vader van vele volkeren

Chajee Sara, het leven van Sara, is de enige parasja met de naam van een vrouw (Bresjiet/ Genesis 23,1-25,18). De eerste van de vier aartsmoeders is sterk – dat moet wel naast Abraham.  Kennelijk sterft Sara alleen Kirjat-arba, Hebron in het beloofde land, waar Abraham om haar rouwt, livchota (Gen 23,2). De chaf is in de Tora-rol klein geschreven. Dat gebeurt zelden, dus waarom? Voor Abraham was dit eerste rouwproces in Tora met schuldgevoelens verbonden. Want waar was hij toen zij stierf? In het vorige hoofdstuk staat dat Abraham na de Akeda (het bijna-offer van Izaak) naar het toen Filistijnse ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond