26 augustus 2026
  • blauw logo van Haags Gemeentearchief
    Geschiedenis

    Sovjetcensuur in het Haags Gemeentearchief

    Onlangs trof ik in het Haags Gemeentearchief een onopvallend pamflet. Het was een oproep van Rabbi Jisraël Meir uit Radin, beter bekend als de Chofetz Chaim, om een speciaal gebed uit te spreken voor de Joden in Rusland.  Dit pamflet lag in een map met correspondentie van de Haagse opperrabbijn ... [Lees verder]
  • springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten
    Verhalen

    Kopen op wissel, schmatte en Ajax 

    Lilly ligt naast mij en kijkt op wanneer ik mij afvraag hoe het kon dat een deel van de Joodse middenstand in Amsterdam na de Sjoa weer zo snel welvarend werd in de jaren vijftig en zestig. „Simpel,” zegt ze. „Ze hadden geen tijd voor een vijfjarenplan.” Voor veel teruggekeerde ... [Lees verder]
  • Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
    Israël div

    Turkije en Israël botsen om de macht in het Midden-Oosten

    De rivaliteit tussen Netanyahu en Erdogan gaat over veel meer dan Gaza. Ankara wil opnieuw vaste voet krijgen in het Midden-Oosten, terwijl Israël zijn militaire dominantie probeert te behouden. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de Turkse president Tayyip Erdogan vliegen elkaar steeds heftiger en ongecontroleerder in de haren. Erdogan ... [Lees verder]
  • kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw
    Verhalen

    Opnieuw verliefd op Yerushalayim

    Het is inmiddels een week geleden dat we thuiskwamen en nog steeds heb ik last van mijn jetlag. Ik word heel vroeg wakker, soms al rond drie uur. Iedere dag dwing ik mezelf om wat langer in bed te blijven en langzaam maar zeker wordt het tijdstip waarop ik wakker ... [Lees verder]
  • zwart veld met klein tweemaal de eclips van augustus 2026
    Nieuws

    Zonsverduistering: exact voorspeld, toch onverklaard

    Er circuleert een anekdote over de Chafetz Chaim, een van de belangrijkste rabbijnen uit het begin van de twintigste eeuw.  Hij leefde van 1838 tot 1933 en woonde het grootste deel van zijn leven in Radin, tegenwoordig Belarus, vlakbij de grens met Litouwen. Hij is vooral bekend onder de naam ... [Lees verder]

Opinie

David Grossman: kracht alleen garandeert geen overwinning 

Israël div

Twintig jaar geleden, op 12 augustus 2006, kwam Uri Grossman om bij een operatie van het Israëlische leger in Zuid-Libanon. Dat gaf aanleiding om aandacht te vragen voor zijn vader David Grossman, een van mijn favoriete schrijvers.  Grossman is een uitgesproken criticus van het beleid van de Israëlische regering. Hij heeft, na lang geweigerd te hebben het woord genocide in de mond te nemen, vorig jaar zomer dat woord voor het eerst gebruikt. Zoals hij stelde: … [Lees verder]

Rabbijn Tzvi Marx: de huidige Chillul Hashem-misdaden moeten juist door religieuze Joden en rabbijnen krachtig worden veroordeeld

Opinie

Rabbinaal protest tegen het geweld van heetgebakerde jonge Joodse kolonisten tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse boeren en bewoners op de Westelijke Jordaanoever in Israël. Als liberaal-orthodoxe rabbijn, 84 jaar oud, en al jarenlang lid van de Rabbinical Council of America (een organisatie van meer dan duizend orthodoxe rabbijnen in Noord-Amerika), protesteer ik met klem tegen en veroordeel ik het geweld dat soms zelfs tot moord leidt, dat door messiaans-gedreven jonge Joodse kolonisten wordt gepleegd tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Midden-Oosten

Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in politiek. Eerst in Nederland. Ik probeerde altijd dicht tegen de politiek aan te schuren, al wist ik goed dat ik nooit de tijd zou hebben om zelf professioneel politicus te worden. Hoewel ik inmiddels al meer dan vijf jaar in Israël woon, heb ik nog steeds contacten in de Nederlandse politiek. Die belangstelling is nooit verdwenen. Als een vlieg op de muur Ik moest daaraan denken toen ik … [Lees verder]

Tijd. Ruimte. Aandacht.

Opinie

Met de tennisrackets in de achterbak reed ik over de Amstelveenseweg. Vlak voor de oprit naar de A10 rijd ik op de tweede baan rechts zodat ik rechtdoor kan richting Amstelveen. Nog geen vijftig meter voor het viaduct blijken die twee rijbanen afgesloten en wijst een verlichte pijl de oprit op. Ik schrik me rot. Er is geen andere optie. De auto’s voor me maken de bocht al richting oprit. Ik weet dat ik de … [Lees verder]

schilderij met links opengeslagen Torarol en rechts Jezus die dew rol vasthoudt, schilderij van Marc Chagall

‘Joods-christelijke traditie’ een onbruikbare term?

Opinie

Het begrip ‘Joods-christelijke traditie’ is in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog met oprecht goede bedoelingen omkranst. Het staat voor veelsoortige ontmoetingen tussen Joden en christenen, vooral in zogeheten ‘leerhuizen’, in een poging elkaar na eeuwen Jodenvervolging en discriminatie beter te leren kennen. Daarbij ging (en gaat) het vooral om de kennismaking met de door christenen vergeten Joodse wortels van het christendom en om het zoeken naar wat de beide tradities gemeenschappelijk hebben. Er is … [Lees verder]

Nieuws

zwart veld met klein tweemaal de eclips van augustus 2026
Nieuws

Zonsverduistering: exact voorspeld, toch onverklaard

Er circuleert een anekdote over de Chafetz Chaim, een van de belangrijkste rabbijnen uit het begin van de twintigste eeuw.  Hij leefde van 1838 tot 1933 en woonde het grootste deel van zijn leven in Radin, tegenwoordig Belarus, vlakbij de grens met Litouwen. Hij is vooral bekend onder de naam van zijn boek over lasjon hara (kwaadspreken), maar zijn andere belangrijke werk is de Misjna Beroera, een van de gezaghebbendste verklaringen op de Sjoelchan Aroech, … [Lees verder]

Nieuws

Sigrid Kaag over diplomatie, het Midden-Oosten en de uitdagingen van deze tijd in vierde Harry van den Bergh-lezing

Hoe voer je een betekenisvolle dialoog over een van de meest complexe en beladen vraagstukken van onze tijd? En welke rol kunnen diplomatie, internationale samenwerking en humanitaire inspanningen spelen wanneer de verhoudingen in het Midden-Oosten zo onder druk staan? Zondagmiddag 6 september organiseert de Stichting Nederlandse Vrienden van de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem (NVHU) de vierde Harry van den Bergh-lezing. Dit jaar is voormalig vicepremier, minister en topdiplomaat Sigrid Kaag te gast. Zij gaat in gesprek met onderzoeksjournaliste Or … [Lees verder]

een rabbijn zit achter een laptop met zijn gebedskleed in de buurt
Nieuws

Amerikaanse joden worstelen met Gaza en de gevolgen voor Israël

Politiek analist Mitchell Plitnick interviewt rabbijn Shaul Magid over antisemitisme, zionisme en Gaza.  Magid is hoogleraar Modern Joodse Studies aan Harvard, kenner van middeleeuwse kabbala, het chassidisme en hedendaagse joodse stromingen.* Binnenkort verschijnt zijn boek over het joodse antizionisme van rabbijn Joel Teitelbaum, de grondlegger van het Satmar-chassidisme. *zie het vijfdelige interview met Magid door Judith Hertog in De VrijdagavondShaul Magid: Met ballingschap bedoel ik een manier van denken, niet geografische diaspora. De eerste tien … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

rijk gekleurde museumzaal Henriette Polak museum, Zutphen

Leo Samama: Thuis stond een Chanoekaboom, maar het moderne humanisme is geen joodse zaak

Geschiedenis

In de jaren zestig waren wij als kinderen benieuwd of we bij een kerkgenootschap waren aangesloten zoals heel wat vriendjes en vriendinnetjes.  Het antwoord was duidelijk: nee. Maar als jullie dat zouden willen, gaan jullie zelf maar op onderzoek uit en uitvinden wat bij jullie past. Zo leerden we al vroeg zelfstandig na te denken over dergelijke zaken. Dit is geheel in lijn met de filosofische ideeën van onze grootvader Leo Polak: autonoom nadenken, dat … [Lees verder]

Biënnale 2026: Een zwevende synagoge boven Venetië

Kunst en Cultuur

De 61e Biënnale van Venetië staat dit jaar niet alleen in het teken van kunst, maar evenzeer van politieke frictie. Al maanden vóór de opening laaiden discussies op over de deelname van Israël, vergezeld van boycotoproepen en acties van de Art Not Genocide Alliance (ANGA). Ook de aanwezigheid van Russische kunstenaars bleef niet zonder gevolgen: in mei 2026 trad de centrale jury af na onenigheid over zowel de prijsuitreiking als de betrokkenheid van Israël en … [Lees verder]

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

Het geheime conservatorium van de Jodenbreestraat – deel II

Muziek

“Ze zegt dat je volgende week vooral het geluid hard moet zetten.” Op dit spannende moment lieten we je vorige week achter.   We beloofden een video waarin Bar Vingerling op het terras van Tony’s Coffee enkele karakteristieke Portugese melodieën a capella voordraagt.*  Maar Bar kwam met een beter idee. Hij wil die opname samen met David Nunes Nabarro maken, zodat niet alleen de muziek, maar ook het verhaal achter deze eeuwenoude Portugese traditie verteld … [Lees verder]

Etty Hillesum in spijkerbroek op omafiets, maar de oorlog dreigt met zwartgeüniformeerde gestalten 

Geschiedenis

Aanstaande zaterdagavond laat, uitgaande sjabbat, is alweer het vierde deel te zien van de serie ‘Etty’ op NPO2.  In de vorige afleveringen maakten we kennis met hoofdpersoon Etty Hillesum, schrijver Klaas Smelik (mijn vader) en psychochiroloog Julius Spier. Daarnaast zagen we de fictieve vriendin Lizzie (een combinatie van Etty’s hartsvriendinnen Liesl Levie en Leonie Snatager) en huisbaas/minnaar Pa Han.  Daarmee zijn de kaarten geschud en vragen we ons af: hoe gaat het nu aflopen tussen … [Lees verder]

Musici in 17de eeuwse kleding

Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

Kunst en Cultuur

Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. Nu bleef het opvallend stil. Pas bij de parkeerplaats keek ze omhoog. “Levie?”“Ja?” “Volgens mij heb ik vanavond heel veel over onze zwager Spinoza gehoord, … [Lees verder]

uit alle tijden

Ja, volgens velen is Israël een vazalstaat van de Verenigde Staten

Nieuws

In de golf van nieuws en emoties staan de Nederlandse parlementsverkiezingen in Israël buiten spel.  De naam Wilders is hier wel bekend als een vriend van Israël en scherpe criticus van de islam. Dat valt hier goed tegen de achtergrond van het wel door gedrongen antisemitisme in Nederland. Daar wordt door Israëli’s die ik ontmoet wel naar gevraagd. Maar geen woord over de verkiezingen van 29 oktober.  Na de vrijlating van levende gegijzelden is het … [Lees verder]

logo Vrijdag vooraf

Een spicy sjabbat en creamy sjavoe’ot

Nieuws

Deze week maken we een reis via een klein meisje dat de ruimte in wil, door de lange eetzaal van het King David Hotel in Jeruzalem, naar een peinzende professor in New York om aan te komen bij het Spaarne. Daar treffen we de wereldse klanken van The Shuk, binnenkort mee te maken op een muzikale sjabbat in Amsterdam. En we hebben deze week een mooi sjavoe’ot thema: telden vrouwen mee toen we door de … [Lees verder]

tekening van gele wieken met daarnaast foto van meisje dat met Israelische vlag zwaait.

Schuld en onschuld

Midden-Oosten

De wereld loopt te hoop om te protesteren tegen de dood van onschuldige Gazanen. Door Israël om het leven gebracht, natuurlijk. Ik laat even buiten beschouwing hoeveel het er zijn, de door Hamas opgegeven aantallen zijn absoluut onbetrouwbaar.  De gewelddadige dood van één onschuldige is al een vreselijke zaak en moet zo mogelijk vermeden worden. Maar wat is onschuld?  Het staat buiten kijf dat kinderen onschuldig zijn. Maar tot welke leeftijd kun je een kind een … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Verantwoordelijkheid, zelfs tegenover een vijand

Het terugbrengen van een verloren voorwerp naar de rechtmatige eigenaar is een gebod dat berust op fundamentele menselijke fatsoensnormen.  Vertrouwen dat burgers in een beschaafde samenleving in elkaar moeten kunnen hebben: dat men elkaars eigendom respecteert. In Deuteronomium 21:1-3 gaat het om de os of de ezel van ‘uw broeder’. Dit herhaalt een verplichting die eerder al in Exodus 23:8 werd uitgesproken. Daar betreft het echter de os of ezel van ‘uw vijand’. Het is interessant om te zien dat het idee van ‘uw vijand liefhebben’ niet oorspronkelijk uit het Nieuwe Testament afkomstig is (Matteüs 5:44). Het is duidelijk een ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond