22 november 2026

Opinie

twee portretten; een van man met lange witte baard, een van man met kort donker haar

Mijn joods-zijn: een zachte verbindende kracht. Nu opgeëist door oorlog, politiek en de blik van de ander

Diaspora

Mijn joods-zijn was altijd iets wat ik in stilte met me meedroeg, in culturele en historische betekenis. Nu merk ik dat anderen het steeds vaker naar voren halen, er een politieke betekenis aan geven en mij vragen er verantwoording over af te leggen. Daarmee verandert niet alleen de blik van de ander op mij, maar ook mijn verhouding tot mijn eigen geschiedenis. Het noodzaakt mij me uit te spreken. In een tijd waarin joods-zijn in … [Lees verder]

Als je geweld tegen een bepaalde groep legitimeert, creëer je een samenleving waarin niemand meer veilig is

Opinie

‘De PvdD wil koosjer en halal slachten verbieden’, zei iemand laatst in sjoel. In Nederland wordt er nauwelijks nog koosjer geslacht. Het is duur, er zijn weinig mensen die zich aan de strikte kasjroetregels houden en zelfs in Amsterdam bleek er onvoldoende vraag om de laatste koosjere slagerij open te houden.  Halal wordt er daarentegen nog wel geslacht. Volgens menig sjoelganger was halal slachten een stuk erger voor het dier dan koosjer slachten. Dit gesprek … [Lees verder]

Wie zijn de Joden? Ofwel de Joodse invloeden in het leven van Carole King en Gerry Goffin

Diaspora

Allereerst mijn dank aan Jonathan Gill voor zijn tweedelige artikel over het leven van Carole King.  Mijn belangstelling voor Carole King en Gerry Goffin is ook persoonlijk. Mijn oom werkte met Gerry samen in de laboratoria van Arco Chemical en was goed bevriend met zowel Gerry als Carole. Daarnaast herken ik veel in de wortels van onze familie in Brooklyn, nadat zij in de jaren negentig van de negentiende eeuw Europa hadden verlaten.  zie: Carole … [Lees verder]

boekenplank met in het midden het besproken boek

Hoe durft een jood te beweren dat Israël een sof is! 

non-fictie en biografieën

‘Nou dag kind, en Israël is een sof’ van Truus Cahen is een boek waarvan mijn vrienden zeggen dat ik het MOET lezen. Het gaat immers over Joden, holocaust, tweede generatie en Israël. Kortom, een boek waar ik doorgaans geen zin in heb, ze liggen me te zwaar op de maag. Echter: het boek van Truus Cahen had ik binnen een paar dagen uit, ik genoot ervan. De schrijfster is beeldend kunstenaar en therapeut, dat … [Lees verder]

Met knikkende knieën naar NAZA

Opinie

Al dagen voor de Nederlandse première van NAZA was ik bezig met de vraag of ik deze documentaire wel wilde zien.  In mijn hoofd zag ik bioscooppubliek met Palestijnse vlaggen. Was ik bang voor het zoveelste eenzijdige discours, waar 7 oktober er niet meer toe doet. Ik zag geschreeuw voor me tijdens en na de voorstelling en protesten (met geweld). En wat als de inhoud van de film heel schokkend en naar zou zijn? Wat … [Lees verder]

Nieuws

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw
Nieuws

Europa sluit defensiedeals met Israël 

Even moest ik glimlachen toen ik een berichtje las dat het Israëlische bedrijf IWI een samenwerkingsovereenkomst heeft gesloten met het Nederlandse bedrijf AIA. Het gaat om onder licentie machinegeweren te produceren. Ik dacht even aan die 200.000 naïeve demonstranten op het Museumplein. Maar dit terzijde. Diezelfde week las ik dat ook Finland en Roemenië defensiedeals met Israël hadden gesloten. En toen kwam ik bij iets wat me nog veel vrolijker maakte: de Israëlische economie. Want … [Lees verder]

Kunst en Cultuur

Ark van Noach en de ambiguïteit van het schrift

De ark van Noach – tevat Noach (תֵּבַת נֹחַ) – is het vaartuig waarin de zondvloed, de maboel (מַבּוּל), een vorm krijgt. De vloed zelf blijft ongrijpbaar: zij is overal en nergens, een kracht die de vertrouwde wereld uitwist. Tegelijkertijd is de ark een beeld van selectie. Wie een grens trekt tussen binnen en buiten, bewaart iets maar laat ook iets achter. In die zin is de ark niet alleen een schuilplaats, maar ook een … [Lees verder]

Nieuws

Je zou het in de huidige tijd bijna vergeten: Jodendom is ook leuk

Onlangs verscheen Judaism-in-a-book, Joodse traditie binnen handbereik. Een doe-het-zelfboek voor wie iets wil doen met zijn Joodse erfenis. Voor wie zich thuis voelt in een Joodse omgeving, maar aarzelt om zelf mee te doen. Of wel naar de synagoge gaat, maar ook daarbuiten meer met de Joodse traditie wil doen. Dat kan met dit boek. Het biedt een overzicht van de belangrijkste rituelen tijdens sjabbat en de Joodse feestdagen, aangevuld met teksten voor bijzondere momenten. … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Nico Richter en andere herontdekte componisten om niet te vergeten

Geschiedenis

Door de nazivervolging raakten talloze musici en componisten buiten beeld en werden zij en hun muziek vergeten. Soms doet zich een klein wonder voor: bladmuziek wordt gered of verweerde manuscripten worden teruggevonden in een oude schuur. Dan begint de zoektocht: wie was deze componist? Al dertig jaar zet de Leo Smit Stichting zich in om de muziek van vergeten Joodse en verzetscomponisten terug te brengen naar de concertpodia. Sinds zeven jaar werkt de stichting samen … [Lees verder]

Zingen tegen kogels in elkaars hart

Literatuur

Over: Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje Sommige boeken lezen als een gesprek of een bekentenis. Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje neemt je mee in iets zeldzaams: het leest als een poging om een relatie overeind te houden wanneer woorden tekortschieten. Niet omdat er niets meer te zeggen valt, maar juist omdat dat de relatie te veel op het spel zou zetten. Wat doe je met de kunst van het niet eens … [Lees verder]

Ark van Noach en de ambiguïteit van het schrift

Kunst en Cultuur

De ark van Noach – tevat Noach (תֵּבַת נֹחַ) – is het vaartuig waarin de zondvloed, de maboel (מַבּוּל), een vorm krijgt. De vloed zelf blijft ongrijpbaar: zij is overal en nergens, een kracht die de vertrouwde wereld uitwist. Tegelijkertijd is de ark een beeld van selectie. Wie een grens trekt tussen binnen en buiten, bewaart iets maar laat ook iets achter. In die zin is de ark niet alleen een schuilplaats, maar ook een … [Lees verder]

Wie zijn de Joden? Ofwel de Joodse invloeden in het leven van Carole King en Gerry Goffin

Diaspora

Allereerst mijn dank aan Jonathan Gill voor zijn tweedelige artikel over het leven van Carole King.  Mijn belangstelling voor Carole King en Gerry Goffin is ook persoonlijk. Mijn oom werkte met Gerry samen in de laboratoria van Arco Chemical en was goed bevriend met zowel Gerry als Carole. Daarnaast herken ik veel in de wortels van onze familie in Brooklyn, nadat zij in de jaren negentig van de negentiende eeuw Europa hadden verlaten.  zie: Carole … [Lees verder]

Carole King: She Made the Earth Move

Muziek

En toen? King volgde Tapestry op met een derde kind (geboren in de keuken) en een nieuw album Music dat ook op nummer één kwam. Maar in de twee dozijn soloalbums die volgden, bereikte ze nooit meer de hoogten van Tapestry. En hoewel ze regelmatig optrad, in de Verenigde Staten en daarbuiten, wilde ze geen ster zijn en kwam het podium haar niet aanwaaien. Ze gaf yogales, werd volgeling van Swami Satchidananda, kreeg nog een … [Lees verder]

uit alle tijden

Navigeren tussen Sjoa-herdenking en pro-Palestijns tentenkamp 

Nieuws

De Vrijdagavond vroeg dr. Machiel Keestra (Central Diversity Officer van de Universiteit van Amsterdam en filosoof) om zijn ervaringen in deze zeer rumoerige week te beschrijven en de dilemma’s waar de universiteit voor staat inzichtelijk te maken. De afgelopen week was waarschijnlijk voor veel lezers van De Vrijdagavond een moeilijke week. De Nationale Dodenherdenking ging gepaard met vele veiligheidsmaatregelen door de oplopende maatschappelijke spanningen en polarisatie vanwege de oorlog tussen Israël en Hamas.  Hetzelfde gold … [Lees verder]

drie mensen luisteren naar vrouw in rood jasje

Wit, maar toch niet helemaal. Joden in de koloniale context

Geschiedenis

Een week voor Pesach, op woensdag 29 maart 2023, hield de Amerikaans-joodse historica en religiewetenschapper Jessica Roitman haar inaugurele rede voor de leerstoel Joodse Studies aan de Vrije Universiteit van Amsterdam (VU). De rede was getiteld: Jews, History and Home-making: Colonial Contradictions and Contemporary Challenges. Vanachter mijn computer luisterde ik live mee. Iedere samenvatting doet onvoldoende recht aan professor Roitman’s fijnzinnige, gelaagde en persoonlijke verhaal. Toch wil ik een aantal thema’s ervan belichten die mij bijzonder … [Lees verder]

twee portretten een man en een vrouw tegen donkere en rode achtergrond

Terugblik op de Auschwitz-herdenkingen

Kijk- en Luistertips

Bart Wallet was bij de officiële herdenking in Auschwitz zelf: “De politiek zweeg dat vond ik zo sterk”, aldus de hoogleraar Joodse Studies aan de UvA.  Wallet geeft historische context bij de herdenkingen: de Internationale Holocaust Memorial Day bestaat pas sinds 2005 toen de VN besloot om de bevrijding van Auschwitz uit te roepen als internationale herinneringsdag.  In Nederland duurde het vijftig jaar na de oorlog voordat de Shoah formeel door de overheid werd herdacht. … [Lees verder]

De afgescheurde handtekening van Leo Smit en de Gouden Pauw van Shura Lipovsky

Nieuws

“Er werden liederen gezongen dat was bijna belangrijker dan brood. Omdat het een soort kracht was”, aldus Shura Lipovsky over het Jiddische lied in het vooroorlogse Amsterdam. Lipovsky: Muziek opent een venster in bepaalde delen van de ziel. De melodieën hebben me altijd ergens mee naartoe gevoerd, naar wat ik belangrijk vind. Soms tederheid, soms verdriet, diepere gevoelens die kunnen stromen wanneer je deze muziek hoort.  In de Jiddische cultuur werd alles in het leven … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip

Wonderen kunnen het ontbreken van staatsrechtelijke instituties niet goedmaken

Midden-Oosten

Wonderen zijn mooie dingen, zegt parasja Re’eh, maar geloof er niet te snel in. “Wanneer een profeet of een droomuitlegger uit uw midden een teken of een wonder voorspelt dat vervolgens uitkomt, en hij verbindt daaraan een oproep om andere, u onbekende goden te volgen en te dienen – luister dan niet naar wat hij zegt… Blijf de Eeuwige, uw God, volgen en heb alleen voor hem ontzag”.    David Ben-Goerion Kennelijk zijn er in … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Ja’akov, Laban, het schaap en de geit

In de parasja van deze week sticht Ja’akov zijn gezin.  Hij trouwt met Lea en Rachel en na de geboorte van elf zonen en een dochter vindt hij het wel welletjes bij Laban en wil terug naar Kana’an.  Er ontspint zich een curieus gesprek. Laban heeft als eerste in de wereld ontdekt dat het goed is voor je welvaart om joden in je land te hebben. Hij is dus niet al te blij als Ja’akov wil vertrekken. Laban biedt Ja’akov een beloning aan voor al het werk dat hij heeft gedaan. Dit is een slimme openingszet, want misschien kan hij ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond