26 oktober 2026

Opinie

Met knikkende knieën naar NAZA

Opinie

Al dagen voor de Nederlandse première van NAZA was ik bezig met de vraag of ik deze documentaire wel wilde zien.  In mijn hoofd zag ik bioscooppubliek met Palestijnse vlaggen. Was ik bang voor het zoveelste eenzijdige discours, waar 7 oktober er niet meer toe doet. Ik zag geschreeuw voor me tijdens en na de voorstelling en protesten (met geweld). En wat als de inhoud van de film heel schokkend en naar zou zijn? Wat … [Lees verder]

Wat past bij Nederland?

Opinie

Ter gelegenheid van Dierendag vond staatssecretaris Silvio Erkens dat hij de dieren een cadeautje moest geven. In een televisie-uitzending pleitte hij ervoor het taboe op een verbod op koosjere slacht te doorbreken. Onbedwelmd ritueel slachten hoort volgens hem niet in Nederland thuis. Dat is een stevige uitspraak. Daarom is het misschien goed om eerst de geschiedenis erbij te pakken. Want wie zegt dat iets ‘niet in Nederland thuishoort’, zou zich ook moeten afvragen hoelang het … [Lees verder]

groot bord met October 7Th met foto's van gegijzelden op plein

Drie jaar na 7 oktober: de blijvende littekens

Herdenken

Drie jaar geleden begon Simchat Tora voor mij zoals ieder ander jaar. Zoals gebruikelijk ging ik al vroeg in de ochtend naar sjoel. Het hoogtepunt van vreugde na de Hoge Feestdagen en Soekot: een lange dienst, inclusief zeven hakafot: de vreugdedansen met de Torarollen. Mijn vrouw zou later met de kids volgen. Zoals in veel wijken in Jeruzalem was onze sjoel gevestigd in een lokaal van een school. Het lokaal was tegelijkertijd de mamad van … [Lees verder]

bovenzijde rond raam met de hebreeuwse letters jod heh wav heh

Politiek hoort niet bij een Kol Nidre-dienst

Opinie

Ik ben er klaar mee. Vorige week woonde ik de Kol Nidre-dienst bij in het kleine universiteitsstadje aan de oostkust van de VS, waar ik woon met mijn Israëlische man. Het was een dienst van onze lokale joodse gemeenschap samen met de studentenvereniging Hillel. Midden in de Kol Nidre-dienst, op een feestdag die bedoeld is voor spirituele bezinning, nederigheid en vergeving, nam de rabbijn van Hillel het woord voor een politieke toespraak van twintig minuten. … [Lees verder]

Heidenau, een Duits stadje, weigert struikelstenen: teken aan de wand? 

Opinie

Alle internationale media van televisie, kranten tot sociale media berichten er de laatste week over: Heidenau, een klein Oost-Duits stadje van 16.000 inwoners bij de grens met Tsjechië. Dit stadje besloot dat het leggen van struikelstenen op de openbare weg niet langer is toegestaan. Er zijn er zeven aangevraagd, waarvan er al vijf liggen. Het initiatief van het verbod komt van de officieel als rechts-radicale partij bestempelde AfD (Alternative für Deutschland), samen met de christelijk-democratische … [Lees verder]

Nieuws

portret Gilad Perze bij de rubriek Israel Stemt
Nieuws

Links blijft verrassend overeind na 7 oktober, hoe komt dat?

Israël schuift op naar rechts, klinkt het vaak. Zeker het ultrarechtse kamp kan na 7 oktober rekenen op meer stemmen, stelt het Jewish People Policy Institute. Maar wat blijft er dan over van zionistisch links?  In aantal partijen stelt het niet veel voor. Alleen de zogeheten Democraten van oud-legerman Yair Golan behoort tot het vredesgezinde linkse kamp, terwijl zionistische rechtse kiezers hun stem op zeker zeven partijen kunnen uitbrengen. Het aanbod zegt hier dus alles … [Lees verder]

logo Ephraim vertelt, met twee diamantjes op de i
Nieuws

Vlucht FZ1073 van Dubai naar Tel Aviv

Bina deed de deur open en zei meteen dat ze niet in de beste stemming was. Ik verwachtte een pijnlijk medisch verhaal.  Ik was met mijn vrouw Tamara in Israël voor Soekot. Een paar dagen na mijn telefoontje zaten we bij Bina in haar woonkamer. Na een warme, maar toch wat gedempte begroeting gingen we zitten. “In het vliegtuig dat bijna is neergestort, zat mijn dochter,” zei ze. “Met haar man en hun twee kinderen.” … [Lees verder]

Nieuws

Besa: de ziel van de Albanese identiteit 

Tot de jaren negentig was Albanië een arm en voor de buitenwereld onbekend land, op het kruispunt van Europa en het Midden-Oosten.  Uniek als Europees land met een islamitische meerderheid, maar tegelijkertijd ook als het land dat, onder het communisme, religie compleet bij wet verbood. Tegenwoordig kennen we Albanië als een snel opkomende vakantiebestemming, waar toeristen kunnen genieten van parelwitte stranden en adembenemende bergen tegen relatief schappelijke prijzen.  Albanië als land wordt dus vooral gekenmerkt … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Daniël Belinfante herontdekt als componist

Muziek

“Het is aanlokkelijk om je voor te stellen hoe de muziek zich had ontwikkeld als ze waren blijven leven. Ze waren zo vrij, zo bevlogen, zulke gepassioneerde musici en componisten.” In muziekcentrum Splendor, midden in de oude Jodenbuurt van Amsterdam, vond maandag 5 oktober jl. een pianorecital plaats met muziek van de ‘vergeten’ componist Daniël Belinfante. Belinfante werd in 1893 in Amsterdam geboren in een muzikaal gezin. Hij studeerde viool en piano, vermoedelijk bij zijn … [Lees verder]

Safe Room van Dara Bazelet, voor wie liever geen toneel over toneel ziet

Kunst en Cultuur

Theater vind ik een tikje intimiderend. Het jargon, de aanname dat alles betekenisvol is, de theater-incrowd die lijkt neer te kijken op de rest van ons.  Ik geef het grif toe. Ik ben een oppervlakkige kunstkenner. Eens per jaar ga ik naar het ballet, voor het afgezaagde stuk waar de snobistische danswereld haar neus voor ophaalt, De Notenkraker. Ga ik vaker, zoals dit jaar naar Het Zwanenmeer, dan is het een klassieker met de te … [Lees verder]

Verzonken in contemplatie op het beroemde Jom Kipoer-schilderij van Maurycy Gottlieb

Geschiedenis

Joden bidden in de synagoge op Jom Kipoer (Grote Verzoendag) het schilderij van Maurycy Gottlieb (1856-1879) is misschien wel het beroemdste en meest gereproduceerde Joodse schilderij ooit.  Het toont een sfeervolle Joodse gebedsdienst in Oost-Europa op de heiligste dag van het Joodse jaar en verbeeldt het Europese Joodse leven van de negentiende eeuw. Gottlieb verwerkte er bovendien autobiografische elementen in. Sinds 1939 hangt dit iconische werk in het Tel Aviv Museum of Art. Geboren in … [Lees verder]

foto van Arnold Schönberg en de tekst Kol Nidrei

Vromen en afvalligen tesamen: het Kol Nidrei van de ‘teruggekeerde jood’ Arnold Schönberg 

Muziek

Arnold Schönberg emigreerde in 1933 naar de VS. In 1938 componeerde hij zijn Kol Nidrei. Ik denk dat daarin motieven uit zijn persoonlijke en maatschappelijke leven verwerkt zijn.* Over de tekst van het Kol Nidrei is veel te doen geweest, wel is bekend dat in joodse kring de uitleg luidt dat die woorden alleen betrekking hebben op de verplichtingen van iemand jegens God.  *zie ook het inleidende verhaal: Eigenzinnige en verrassende versie van Kol Nidrei … [Lees verder]

Van Verlichting naar de ‘Engel van de Geschiedenis’

Geschiedenis

Wat als de geschiedenis niet vooruitgaat, maar ons achterwaarts de toekomst in blaast?  En wat als juist de herinnering aan wat Europa heeft verwoest de enige voorwaarde is om die toekomst te kunnen denken? In het werk van Walter Benjamin komen die twee vragen samen.  Zijn ‘Engel van de Geschiedenis’ is niet simpelweg een symbool voor het verleden of voor de catastrofe. Het is een joods-messiaans beeld dat het Europese vooruitgangsgeloof op zijn kop zet: … [Lees verder]

uit alle tijden

zeven cartoons over Assad nav zijn val 8 dec 2024

Zal het nieuwe Syrië een bedreiging vormen voor Israël?

Midden-Oosten

Opvallend snel en krachtdadig nadat juichende Syriërs in Damascus en elders in de wereld de val van de Syrische dictator vierden bombardeerden Israëlische straaljagers strategische doelen in Syrië.  Munitie opslagplaatsen, waar wellicht ook chemische wapens zijn opgeslagen en raketsystemen, waren het doelwit van de Israëlische aanvallen. Ook bezette Tsahal (het leger) de gedemilitariseerde bufferzone op de Golan hoogvlakte die sedert het Israëlisch-Syrische bestand van 1974 Israël beschermde tegen terroristische aanvallen vanuit Syrië. Israël deed er meteen … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Onder Netanyahu is Israël niet meer het land van de Tien Geboden 

Midden-Oosten

Meer dan een half miljoen Israëli’s hebben begrepen dat Netanyahu’s belofte de gegijzelden met militaire macht te bevrijden, een doodlopende weg is.  Hamas-terroristen vermoorden eind vorige week zes Israeli’s in een tunnel in Gaza toen een elite commando-eenheid hen naderde. Wist Netanyahu niet dat er een staande Hamas-order is dat gegijzelden onder die omstandigheden moeten worden geëxecuteerd?  Waarom houdt hij vast aan het waanidee dat de jacht op Hamasleider Yahua Sinwar in de tunnels uiteindelijk … [Lees verder]

tekening van gele wieken met daarnaast foto van meisje dat met Israelische vlag zwaait.

Fake news speelt lugubere rol 

Midden-Oosten

Een van de grote problemen van deze tijd is fake news. Feitenvervalsing is van alle tijden, maar door de social media is de schaal dermate enorm dat heel grote delen van het publiek eraan worden blootgesteld. Waardoor de vervalsingen onvergelijkelijk veel meer effect hebben dan vroeger.  In de vreselijke oorlog tussen de Palestijnse terreurorganisaties en Israël speelt fake een rol van betekenis. Vaak een lugubere rol. Zo maakt het Palestijns Ministerie van Gezondheid in Gaza … [Lees verder]

Stolpersteine voor het Joods Weeshuis in Leiden

Nieuws

Het grote belang van de Stolpersteine is dat de vermoorde kinderen niet alleen een naam, geboorte- en sterfdatum hebben, maar ook een ‘leven’ krijgen. Dat levensverhaal krijgen zij dankzij het onderzoek dat voorafgaat aan het leggen van de stenen. Voor sommige nabestaanden neemt de Stolpersteine of struikelsteen de plaats in van een graf. In Leiden leggen we ieder jaar Stolpersteine of struikelstenen voor de vermoorde kinderen en medewerkers van het vroegere Joods Weeshuis Machseh Lajesoumim … [Lees verder]

tekening Salomon analyseert Israel

Een vriend verliezen doet pijn

Nieuws

‘De opdracht is nog niet volbracht, maar het zal gebeuren.’ Premier Benjamin Netanyahu doelde tijdens zijn herdenkingsrede maandag op de totale vernietiging van Hamas in Gaza of op het elimineren van alle Hamas-terroristen die op 7 oktober een massaslachting aanrichtten in het zuiden van Israël. Hij sprak in Jeruzalem bij een van de vele herdenkingen van die weerzinwekkende misdaad. Het zal wel geen toeval zijn dat de legerwoordvoerder maandag voor het eerst cijfers vrijgaf over … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Als we naar de sterren kijken, herinneren we ons dat we niet alleen zijn

In parashat Lech Lecha lezen we over het ברית בין הבתרים, het verbond tussen de stukken.  Gd belooft Awraham hierin twee zaken: nageslacht dat zijn nalatenschap zal voortzetten en het land Erets Jisraeel. De passage begint met de woorden אחר הדברים האלה, ‘na deze dingen’, wat een verband suggereert met de oorlog tussen de lokale clans waarin Awraham kort daarvoor had ingegrepen.  Mogelijk confronteerde die oorlog Awraham met zijn eigen sterfelijkheid en de vraag waar hij werkelijk thuis zou zijn. Het verbond lijkt hem gerust te stellen: hij zal zowel een familie als een land nalaten. Die belofte wordt echter ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond