9 juni 2026

Opinie

Abram de Swaan: Eva Illouz kan zich niet ontworstelen aan de dodelijke stilte in Israël 

Opinie

Eva Illouz is een wereldberoemd sociologe die zich vooral bezig heeft gehouden met emoties zoals in het veelbesproken Why love hurts uit 2012. Ze werkt in Frankrijk en in haar thuisland Israël waar ze zich een beginselvaste tegenstandster van de regering Netanyahu heeft betoond. Vorige week gaf zij de Evelien Ganslezing voor een volle zaal. Dat werd een bedroevende presentatie.  In Israël is voor veruit de meesten de kalender gestopt op 7 oktober 2023. Behalve als … [Lees verder]

Als het woord ‘joods’ in de media wordt weggemoffeld

Opinie

Is er een trend waarin media bewust danwel onbewust ervoor kiezen het woord joods en joodse context weg te laten in artikelen waar dat wel degelijk relevant is? De herdenkingsdagen 4 en 5 mei zijn weer voorbij. Documentaires, lezingen, voorstellingen en artikelen maken elk jaar de herinnering weer bewust en geven ook verdieping, met toch weer nieuwe gezichtspunten en inzichten.  Hoewel er over de vorm van de nationale herdenkingen discussie is, lijkt er geen sprake … [Lees verder]

Bekladding Nationaal Monument schaadt niet alleen Joden, het tast de gedeelde ruimte van het rouwen zelf aan

Herdenken

Jessica Roitmans commentaar op 4 mei 2026 Toen ik zesentwintig jaar geleden vanuit de Verenigde Staten hierheen verhuisde, was een van de dingen die me het meest trof de Dodenherdenking.  Amerika kent Memorial Day, maar die dag heeft zijn oorspronkelijke functie — het gedenken van de gevallenen — helaas grotendeels verloren aan vrije dagen en barbecues. Op een paar verspreide ceremonies na, staan we niet samen stil. Hier wel. Om acht uur ’s avonds sissen … [Lees verder]

Verweesd wantrouwen rond nazi-roofkunst (2) 

Geschiedenis

Reactie op Advies verweesde Joodse roofkunst uit de NK-collectie van Commissie Asscher  In het eerste deel gaat het over de ontstaansgeschiedenis van het Advies van de Commissie Asscher en de vraag of het grote aantal beperkingen en de gestelde randvoorwaarden een blijk van wantrouwen is. En de sleutelvraag: is de Joodse gemeenschap geholpen met dit advies? Hieronder bespreek ik eerst onduidelijkheden in het Advies, en daarna een aantalspecifieke aspecten. Overdracht van de geroofde kunst Vragen … [Lees verder]

Hoe het compromis werd vermoord: Chaim Arlosoroff toen en nu

Opinie

‘Begrijpt u Israël?’ is de uitdagende titel van de lezingenserie van Joden Zeggen Nee. Ik moest daarbij onmiddellijk denken aan Maimonides’ Moreh Nevuchim, ‘De gids voor de verwarden.’ Het is precies deze verwarring en gêne die velen van ons voelen als we denken over het Israël van vandaag. Maimonides probeerde in de twaalde eeuw met zijn beroemde werk een brug te slaan tussen de wereld van de Tora en de rationele Aristotelische logica die in … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Leo Levie: Kille Leiden mag zich verheugen in doorlopende belangstelling

Als jongeman verhuisde ik van Rotterdam naar Leiden en werd lid van de Kille Leiden.  Al snel vroeg de toenmalige voorzitter Heinz Speijer me om secretaris te worden. Ik reageerde direct met: “Ik moet nog wennen aan mijn huwelijk.” Waarop de voorzitter reageerde: “Nou, dan word je maar tweede secretaris…!” Daar had ik geen antwoord op en zo werd ik in 1978 secretaris van de Kille Leiden, een functie die ik tot 2009 met veel … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
Midden-Oosten

Iran dicteert de voorwaarden voor een vredesbestand aan de wispelturige Trump

Kan Israël Libanon uit de greep van Hezbollah bevrijden met vrede als nobel doel?  Heeft de Israëlische militaire invasie diep in Libanon gevolgen voor de pogingen van de Amerikaanse president Donald Trump om de oorlog tegen Iran te beëindigen?   Iran zit na de gestrande Amerikaans-Israëlische oorlog hoog te paard. Het is onvoorstelbaar maar waar: Iran dicteert de voorwaarden voor een bestand aan de wispelturige Trump. Een van de vele Iraanse eisen is dat Israël de … [Lees verder]

Israël div

Na’ama Lazini toont moed in de huidige anti-Arabisch-Palestijnse stemming in Israël

Na’ama Lazini is een Israelische politica, een naam die in Nederland niet resoneert. Ik wil graag in De Vrijdagavond licht op haar schijnen.  Ze is veertig jaar, komt uit een Marokkaans joods geslacht en is voor de Democraten lid van de 25ste Knesset.  Dat zijn de objectieve gegevens van deze vrouw die vanaf het spreekgestoelte vecht voor sociale gerechtigheid, gelijkheid en vrede. Ook voor de Israelische Arabieren en voor Palestijnse rechten op een staat naast … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Etty op de Nederlandse televisie. Serie van Hagai Levi bekend van ‘In Therapie’

Kunst en Cultuur

Wat een waagstuk! De Israëlische cineast Hagai Levi is bij ons bekend van de televisieserie ‘In therapie’ met Jacob Derwig in de hoofdrol. Levie wilde niet de zoveelste Sjoa-film maken, geen duplicaat van ‘Schindler’s List.’ Maar hij wilde wel de dagboeken van Etty Hillesum verfilmen, geschreven in de oorlogsjaren door een jonge joodse vrouw in Amsterdam. Hoe deed hij dat? Hagai Levi kwam op het idee om voor de enscenering niet het jaar 1941 of … [Lees verder]

Feministisch engagement van de socialistische schilderes Marie de Roode-Heijermans

Kunst en Cultuur

Marie de Roode-Heijermans (Rotterdam, 1859–1937, Amsterdam) was de oudere zus van toneelschrijver Herman Heijermans.  De kunstenares Marie was lid van de Cercle des Femmes Peintres, een Brusselse vereniging van beeldend kunstenaressen die actief was tussen 1888 en 1893. In 1903 richtte ze met een aantal gelijkgestemden, zoals haar broer Herman, P.L. Tak en Floor Wibaut, de vereniging Kunst aan het Volk op.  In 1899 trouwde ze met de journalist Justus Jan de Roode, die later … [Lees verder]

Clairy Polak, documentaire van Coen Verbraak onderzoekt laatste keuze

Kijk- en Luistertips

Clairy Polak was een gerespecteerde journalist in Nederland, bekend om haar compromisloze interviewstijl. De documentaire “Clairy Polak: autonoom tot aan het einde” verkent haar journalistieke carrière en persoonlijke leven, waaronder haar invloedrijke familiegeschiedenis, haar liefde voor Nico Commijs, en haar besluit om alleen en op eigen voorwaarden te sterven na het krijgen van kanker. … [Lees verder]

Specialist in Sefardische hondenmuziek

Muziek

Bestaan er Joodse honden? Niet honden van Joodse eigenaren. Maar honden die daadwerkelijk zijn opgegroeid met eeuwenoude Portugees-Joodse synagogale muziek en melancholische herinneringen? Ik begin inmiddels serieus te vermoeden van wel. Sterker nog: ik vermoed dat mijn ruwharige teckel én vaste co-writer Lilly la Paz mogelijk de enige levende specialist is in historisch Amsterdamse Sefardische hondenmuziektradities. Dat klinkt krankzinnig.Dat dacht ik zelf aanvankelijk ook. Tot ik de laatste maanden merkte dat er iedere ochtend exact … [Lees verder]

Mirjam van Dam zingend met fel blauw licht op de achtergrond

Mirjam van Dam eert haar Joodse heldinnen in Five Stars

Kunst en Cultuur

Na Jewish Jazz en Luister Eens is het tijd voor een nieuw project: een eerbetoon aan Barbra Streisand, Bette Midler, Carole King, Janis Ian en Amy Winehouse. Eén keer raden wat de overeenkomst is tussen deze wereldberoemde zangeressen… Inderdaad, allen zijn joods. Valt het op? Voor de meeste mensen niet. Doet het er toe? Voor mij wel.  Hun joodse thema’s en spirit is onmiskenbaar aanwezig in hun werk. Ik herken het in hun scheppingsdrang, hun … [Lees verder]

uit alle tijden

man met keppel leest speech voor bij struikelsteen onthulling

Jaap was 24 toen hij werd vermoord 

Nieuws

Bij de onthulling van een struikelsteen voor mijn oom Jaap, 30 september 2022 in Dieren  ‘Fijn als jullie bij de onthulling iets over jullie oom Jacob (Jaap) willen zeggen’, stond er in de mail van Kuny Bouma, voorzitster van de Stichting Struikelstenen Gemeente Rheden. Zeker zouden wij dat ook fijn vinden, maar zelfs de twee woorden ‘oom Jaap’ suggereren al een nabijheid die er eigenlijk niet is. We hebben hem niet gekend en weten zo goed … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Gijzelaars omgekomen als gevolg van Israelisch bombardement op Khan Yunis

Nieuws

In zijn afscheidsrede tijdens de nationale conventie van de Democraten balde Joe Biden de hand van zijn rechterarm en schreeuwde het uit: er moet een bestand in Gaza komen, de Palestijnen lijden en de gegijzelden moeten naar huis.’ Het was voor hem, voor de Democraten en Israël een moment van de waarheid. Nooit in Israëls geschiedenis heeft een Amerikaanse president zich zo ingezet voor Israëls veiligheid.  Kort na 7 oktober kwam hij naar Israël. Hij … [Lees verder]

twee portretten een man en een vrouw tegen donkere en rode achtergrond

Bart Wallet en Natascha van Weezel blikken terug op 2024 met speciale gasten 

Kijk- en Luistertips

Oudkerk, Van Praag en Schrijver In deze aflevering zijn de liberale rabbijn Marianne van Praag, Emile Schrijver, directeur van het Joods Cultureel Kwartier en Rob Oudkerk te gast bij deze speciale oudejaarsbijeenkomst van de podcast Wallet & Van Weezel, gepresenteerd in het Nationale Holocaust Museum in Amsterdam. Oudkerk is oud-politicus, publicist, kleinzoon van David Cohen en zoon van Virrie Cohen, de hoofdpersonen in de historische dramaserie De Joodse Raad die dit jaar zoveel publiek trok … [Lees verder]

Zeeburger berichten

Armoede en eerbetoon

Nieuws

Als er één mitswe is die ik de bewoners van het Huis der Levenden “Zeeburg” graag zou willen doen, dan is het hun eeuwige rustplaats te ontdoen van het treurige predikaat “armenbegraafplaats”. Niet door argumenten aan te dragen die het tegendeel moeten bewijzen, maar door het te overschilderen met de kleuren van hun rijkgeschakeerde levensgeschiedenissen. Dat heb ik hier al meermalen geprobeerd. Dit keer vraag ik uw aandacht voor een bijzonder geval van eerbetoon, waarbij … [Lees verder]

Na’ama Lazini toont moed in de huidige anti-Arabisch-Palestijnse stemming in Israël

Israël div

Na’ama Lazini is een Israelische politica, een naam die in Nederland niet resoneert. Ik wil graag in De Vrijdagavond licht op haar schijnen.  Ze is veertig jaar, komt uit een Marokkaans joods geslacht en is voor de Democraten lid van de 25ste Knesset.  Dat zijn de objectieve gegevens van deze vrouw die vanaf het spreekgestoelte vecht voor sociale gerechtigheid, gelijkheid en vrede. Ook voor de Israelische Arabieren en voor Palestijnse rechten op een staat naast … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Behaalotecha: Het Geheim van het Vuur

Het was nog geen acht uur ‘s ochtends en ik stond met m’n handen voor m’n mond geslagen van de schrik.  Kosher Kingdom, de grootste Koosjere supermarkt van Europa en een centraal punt van de Londense Joodse gemeenschap, stond in vuur en vlam.  Geen klein fikkie, geen amateurswerk, maar een heuse, echte, verwoestende brand.  Vermoedelijk veroorzaakt door elektrische apparaten in het magazijn. Dit betekende het einde van een tijdperk. Als een missende tand in een anders compleet gebit is de winkel nu een zwart gat.  Maar het was niet alleen de hitte van die brand die me bezig hield. De ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond