1 juli 2026
  • schilderij met hebreeuwse letters op opengeslagen Tora - fragment uit werk van Marc Chagall
    Lernen

    Plantaardig voedsel voor al dat leeft

    Genesis/ Bereshiet 1:30 Klassieke vertaling: En voor ieder dier van de aarde en voor al het gevogelte van de hemel en voor al dat beweegt/kruipt op de aarde, waarin een levende ziel is, ieder kruidgewas is om te eten; en zo was het: Hertaling En voor iedere carnivoor en voor ... [Lees verder]
  • Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
    Israël div

    Vrede tussen Israël en Libanon: historische doorbraak of fata morgana?

    Is vrede tussen Israël en Libanon werkelijk dichterbij gekomen, of gaat het om diplomatieke schijn die op de werkelijkheid vooruitloopt? Onder toezicht van de Amerikaanse president Donald Trump ondertekenden Israëlische en Libanese vertegenwoordigers in Washington een raamwerk voor beëindiging van de formele oorlogstoestand tussen beide landen. Voor premier Benjamin Netanyahu ... [Lees verder]
  • Geschiedenis

    Chacham Tsvi, de wereldberoemde Amsterdamse opperrabbijn

    Van 1710 tot 1714 was de Chacham Tsvi (de ‘Geleerde Tsvi’) opperrabbijn van Amsterdam. Hij was een van de belangrijkste rabbijnse autoriteiten van Europa. Tsvi Hirsch Asjkenazi kreeg deze eervolle bijnaam van de Geleerde Tsvi naar zijn gelijknamige en invloedrijke Responsa (rabbijnse commentaren). Aanvankelijk was rabbijn Asjkenazi zeer geliefd in ... [Lees verder]

Opinie

portret Bloeme Evers

Bloeme Evers, Gedreven Joods (2) Een drieluik over Bloeme Evers-Emden

Herdenken

Bloeme Evers heeft Amsterdam zien veranderen, zoals ook haar eigen leven drastisch zou veranderen. De tragische dood van zoon Sem werd naast haar eigen oorlogservaringen een tweede rode draad in haar leven. Zoon Raph zegt daarover in Bloeme’s raadsel (documentaire van Erga Netz, uitgezonden op 14 december 2017, anderhalf jaar na haar overlijden): het overlijden van Sem was een trigger waardoor ze eindelijk het rouwproces over de Tweede Wereldoorlog kon beginnen. Na de oorlog moest iedereen … [Lees verder]

Zijn ‘de Joden’ nog steeds de zondebok of zijn ze de ‘bad guys’ geworden? 

Opinie

Al heel jong keken wij naar cowboy- en Indianenfilms. Toen al wist ik dat we gemanipuleerd werden door te moeten denken dat er altijd ‘bad guys’ waren. In dit geval de Indianen.  Dit bleef een terugkerend thema in de Amerikaanse politiek: altijd waren er bad guys. In de jaren vijftig had je de commies (communisten) met de beruchte verhoren en rechtszaken onder senator Joe McCarthy. Later had je president Bush met zijn ‘As van het Kwaad’ … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Blitzkrieg Netanyahu en Trump mislukt

Opinie

Een interessant fenomeen doet zich voor: Israël is opvallend eensgezind. Van rechts tot links is men het erover eens dat de huidige deal met Iran slecht uitpakt voor het land. Volgens velen is er maar één schuldige: premier Netanyahu. Hij heeft gegokt en verloren. Met grote risico’s heeft hij president Trump ervan overtuigd dat een soort blitzkrieg mogelijk was. Aanvankelijk zag het er veelbelovend uit. Binnen 24 uur werd een groot deel van de Iraanse … [Lees verder]

Abram de Swaan: Eva Illouz kan zich niet ontworstelen aan de dodelijke stilte in Israël 

Opinie

Eva Illouz is een wereldberoemd sociologe die zich vooral bezig heeft gehouden met emoties zoals in het veelbesproken Why love hurts uit 2012. Ze werkt in Frankrijk en in haar thuisland Israël waar ze zich een beginselvaste tegenstandster van de regering Netanyahu heeft betoond. Vorige week gaf zij de Evelien Ganslezing voor een volle zaal. Dat werd een bedroevende presentatie.  In Israël is voor veruit de meesten de kalender gestopt op 7 oktober 2023. Behalve als … [Lees verder]

Als het woord ‘joods’ in de media wordt weggemoffeld

Opinie

Is er een trend waarin media bewust danwel onbewust ervoor kiezen het woord joods en joodse context weg te laten in artikelen waar dat wel degelijk relevant is? De herdenkingsdagen 4 en 5 mei zijn weer voorbij. Documentaires, lezingen, voorstellingen en artikelen maken elk jaar de herinnering weer bewust en geven ook verdieping, met toch weer nieuwe gezichtspunten en inzichten.  Hoewel er over de vorm van de nationale herdenkingen discussie is, lijkt er geen sprake … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Het VS-Iran pact: Trump trekt zijn handen af van het oorlogsgeweld en laat Israël zitten met een uitzichtloze erfenis

De Amerikaanse president Donald Trump heeft zich ontworsteld aan de politieke greep van premier Benjamin Netanyahu.  Met hem ging de Amerikaan de oorlog in tegen Iran. Zonder de Israelische leider erbij te betrekken maakte hij nu een einde aan de oorlog. Bezalel Smotrich, de harde minister van Financiën, begreep onmiddellijk dat het ‘akkoord slecht is voor Israël en de vrije wereld.’   Het akkoord is alsnog een bestand van zestig dagen. In die periode moeten alle … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
Nieuws

Serieus vredesoverleg tussen Jeruzalem en Beiroet ligt in het verschiet

Er waren tijden dat een bestand betekende dat vechtende partijen tijdelijk de wapens neerlegden op weg naar een vredesverdrag.  Die tijden zijn voorbij waardoor een staakt-het-vuren in het Midden-Oosten zijn betekenis zienderogen verliest. De Verenigde Staten en Iran hebben een  virtueel bestand gesloten dat dagelijks door beide partijen wordt geschonden.  Er zijn geen handtekeningen gezet, er zijn geen handen geschud. Het is een ‘lekkend bestand,’ een nieuw begrip in de diplomatieke geschiedenis. Libanon en Israël … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten
Israël div

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Etty Hillesum in spijkerbroek op omafiets, maar de oorlog dreigt met zwartgeüniformeerde gestalten 

Geschiedenis

Aanstaande zaterdagavond laat, uitgaande sjabbat, is alweer het vierde deel te zien van de serie ‘Etty’ op NPO2.  In de vorige afleveringen maakten we kennis met hoofdpersoon Etty Hillesum, schrijver Klaas Smelik (mijn vader) en psychochiroloog Julius Spier. Daarnaast zagen we de fictieve vriendin Lizzie (een combinatie van Etty’s hartsvriendinnen Liesl Levie en Leonie Snatager) en huisbaas/minnaar Pa Han.  Daarmee zijn de kaarten geschud en vragen we ons af: hoe gaat het nu aflopen tussen … [Lees verder]

Musici in 17de eeuwse kleding

Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

Kunst en Cultuur

Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. Nu bleef het opvallend stil. Pas bij de parkeerplaats keek ze omhoog. “Levie?”“Ja?” “Volgens mij heb ik vanavond heel veel over onze zwager Spinoza gehoord, … [Lees verder]

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

STOP! Lilly ontdekt familiecrisis tussen de broer van Rebecca d’Espinosa en Samuel de Casseres …

Kijk- en Luistertips

“Levie, waarom hoor ik dit nú pas?” “Wat bedoel je, Lilly?” “Dat er een musical over de zwager van onze familie speelt en niemand mij heeft uitgenodigd!”Ik kijk haar aan. “Welke zwager?” Lilly zucht diep, zoals alleen een ruwharige teckel met sefardische ambities dat kan. “Baruch Spinoza natuurlijk. De broer van Rebecca d’Espinosa. En Rebecca trouwde volgens onze familielegende met Samuel de Casseres. Dat maakt Spinoza zo ongeveer de zwager van de hele misjpoge. Ik … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

Israël div

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

Etty op de Nederlandse televisie. Serie van Hagai Levi bekend van ‘In Therapie’

Kunst en Cultuur

Wat een waagstuk! De Israëlische cineast Hagai Levi is bij ons bekend van de televisieserie ‘In therapie’ met Jacob Derwig in de hoofdrol. Levie wilde niet de zoveelste Sjoa-film maken, geen duplicaat van ‘Schindler’s List.’ Maar hij wilde wel de dagboeken van Etty Hillesum verfilmen, geschreven in de oorlogsjaren door een jonge joodse vrouw in Amsterdam. Hoe deed hij dat? Hagai Levi kwam op het idee om voor de enscenering niet het jaar 1941 of … [Lees verder]

uit alle tijden

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Nu pas kan het helen beginnen

Nieuws

Voor het eerst sinds twaalf jaar zijn er geen gijzelaars meer in Gaza, levend noch dood.  Als dat echt tot je doordringt, begrijp je niet hoe Israël zich al die jaren, vooral voor 7 oktober, zo terughoudend heeft kunnen opstellen. Volgens de Joodse traditie is een gesneuvelde of vermoorde gijzelaar net zo belangrijk als een levende. Dat bleek ook de afgelopen weken. Om fase twee van het vredesakkoord in te gaan, moest de Rafah-grens open. … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Israel zet stappen richting annexatie westelijke Jordaanoever 

Midden-Oosten

Het is hoog tijd dat Israel zijn kaarten op tafel legt en aangeeft hoe het slepende conflict met de Palestijnen te beëindigen.  De verwarring omtrent de Israëlische intenties in Gaza en op de westelijke Jordaanoever is groter dan ooit. Is er een geheim plan dat met allerlei tussenstapjes wordt uitgevoerd? Zo ja, is de Amerikaanse president Donald Trump ervan op de hoogte?  In het verleden was het samenspel van de Israelische diplomatie met steun van … [Lees verder]

Elke keer als ik een poster zie van een gegijzelde stopt mijn hart

Midden-Oosten

Hoe leven hun families verder? Hoe vinden ze de kracht om elke dag op te staan met die ondraaglijke onzekerheid?  Meer dan een jaar volgde ik Rachel, de moeder van Hersh Goldberg-Polin. Haar kijk op de wereld en haar speeches gaven ons allen een les in Tikun Olam – het streven naar een betere wereld.  De dag dat bekend werd dat Hersh was vermoord, voelde het alsof iemand uit mijn eigen omgeving was gevallen. Het … [Lees verder]

stadsgezicht, oude prentbriefkaart met laan, water en hoge gebouwen

Rapenburg en De Plantage als sprankelende joodse buurten

Kijk- en Luistertips

“Waar ik woon, is boven de vierde Eik en Linde”, aldus Paul Verberne, de huidige bewoner van de ruimte boven het roemruchte café. De vorige locaties waren in Artis en op de Plantage Middenlaan nummer 23.  Sinds begin jaren zeventig, toen Verberne het pand met een compagnon kocht, bevindt het café zich op nummer 22. Dat is direct naast de Hollandsche Schouwburg en tegenover het recent geopende Nationale Holocaust Museum.  “Toen ik hier kwam wonen … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Serieus vredesoverleg tussen Jeruzalem en Beiroet ligt in het verschiet

Nieuws

Er waren tijden dat een bestand betekende dat vechtende partijen tijdelijk de wapens neerlegden op weg naar een vredesverdrag.  Die tijden zijn voorbij waardoor een staakt-het-vuren in het Midden-Oosten zijn betekenis zienderogen verliest. De Verenigde Staten en Iran hebben een  virtueel bestand gesloten dat dagelijks door beide partijen wordt geschonden.  Er zijn geen handtekeningen gezet, er zijn geen handen geschud. Het is een ‘lekkend bestand,’ een nieuw begrip in de diplomatieke geschiedenis. Libanon en Israël … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Rode Koe als symbool van een overgangsfase 

Deze week lezen we twee parasjot: Choekat en Balak. Choekat begint met de woorden: “God sprak tot Mosje en Aharon als volgt: Dit is de rituele wet die God heeft opgedragen…” (Bemidbar 19:1-2)  De traditionele commentaren gaan in op de precieze betekenis van Choekat hatora (de rituele wet). Een chok wordt geduid als een wet die niet door mensen begrepen kan worden, die simpelweg moet worden opgevolgd zonder dat we de redenering erachter begrijpen.  Het ritueel rond de Rode Koe, direct volgend op deze verzen, wordt tot ultiem voorbeeld hiervan. Volgens mij slaat deze term echter niet alleen op de ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond