27 mei 2026
  • Muziek

    Specialist in Sefardische hondenmuziek

    Bestaan er Joodse honden? Niet honden van Joodse eigenaren. Maar honden die daadwerkelijk zijn opgegroeid met eeuwenoude Portugees-Joodse synagogale muziek en melancholische herinneringen? Ik begin inmiddels serieus te vermoeden van wel. Sterker nog: ik vermoed dat mijn ruwharige teckel én vaste co-writer Lilly la Paz mogelijk de enige levende specialist ... [Lees verder]
  • Lernen

    Van opdracht naar gestalte

    Genesis/ Bereshiet  1:27Klassieke vertaling: En God schiep de mens naar zijn beeld, naar het beeld van God schiep hij hem; mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen: HertalingEn Elohiem schiep de mens in zijn voorstelling, in de voorstelling van Elohiem had hij hem geschapen: mannelijk en vrouwelijk had hij hen geschapen: ... [Lees verder]
  • Diaspora

    Sjaboenot 2026: de grote Portugese cheesecake-oorlog van Amsterdam

    “Portugezen eten helemaal geen cheesecake!” “Die hoeden zijn Asjkenazisch!” “In de Esnoga wordt niet gegeten!”  “Mijn grootmoeder zei juist van wel!” Binnen drie uur veranderde een onschuldig Facebook-stukje in een digitaal familieberaad van de Sefardische diaspora, inclusief telefoontjes, correcties, familieherinneringen en minstens drie mensen die klonken alsof zij persoonlijk in ... [Lees verder]

Opinie

Joden zeggen nee – niet genuanceerd, niet begrijpelijker

Geschiedenis

Aangekondigd onder de titel ‘Begrijpt u Israël?’ woonde ik twee avonden bij van een lezingenserie georganiseerd door Joden zeggen nee. De doelstelling om Israël begrijpelijker te maken is zeker in deze tijd zinvol, doch beide avonden hebben helaas niet tot beter inzicht geleid. Ook tussen historici blijken inzichten ernstig te verschillen. Ik ontdekte onjuistheden, gekleurde beeldvorming of onvoldoende informatie. Het vormden storende dissonanten. Aan de hand van een documentaire van Hans Fels over de moord … [Lees verder]

Als het woord ‘joods’ in de media wordt weggemoffeld

Opinie

Is er een trend waarin media bewust danwel onbewust ervoor kiezen het woord joods en joodse context weg te laten in artikelen waar dat wel degelijk relevant is? De herdenkingsdagen 4 en 5 mei zijn weer voorbij. Documentaires, lezingen, voorstellingen en artikelen maken elk jaar de herinnering weer bewust en geven ook verdieping, met toch weer nieuwe gezichtspunten en inzichten.  Hoewel er over de vorm van de nationale herdenkingen discussie is, lijkt er geen sprake … [Lees verder]

Bekladding Nationaal Monument schaadt niet alleen Joden, het tast de gedeelde ruimte van het rouwen zelf aan

Herdenken

Jessica Roitmans commentaar op 4 mei 2026 Toen ik zesentwintig jaar geleden vanuit de Verenigde Staten hierheen verhuisde, was een van de dingen die me het meest trof de Dodenherdenking.  Amerika kent Memorial Day, maar die dag heeft zijn oorspronkelijke functie — het gedenken van de gevallenen — helaas grotendeels verloren aan vrije dagen en barbecues. Op een paar verspreide ceremonies na, staan we niet samen stil. Hier wel. Om acht uur ’s avonds sissen … [Lees verder]

Verweesd wantrouwen rond nazi-roofkunst (2) 

Geschiedenis

Reactie op Advies verweesde Joodse roofkunst uit de NK-collectie van Commissie Asscher  In het eerste deel gaat het over de ontstaansgeschiedenis van het Advies van de Commissie Asscher en de vraag of het grote aantal beperkingen en de gestelde randvoorwaarden een blijk van wantrouwen is. En de sleutelvraag: is de Joodse gemeenschap geholpen met dit advies? Hieronder bespreek ik eerst onduidelijkheden in het Advies, en daarna een aantalspecifieke aspecten. Overdracht van de geroofde kunst Vragen … [Lees verder]

Hoe het compromis werd vermoord: Chaim Arlosoroff toen en nu

Opinie

‘Begrijpt u Israël?’ is de uitdagende titel van de lezingenserie van Joden Zeggen Nee. Ik moest daarbij onmiddellijk denken aan Maimonides’ Moreh Nevuchim, ‘De gids voor de verwarden.’ Het is precies deze verwarring en gêne die velen van ons voelen als we denken over het Israël van vandaag. Maimonides probeerde in de twaalde eeuw met zijn beroemde werk een brug te slaan tussen de wereld van de Tora en de rationele Aristotelische logica die in … [Lees verder]

Nieuws

Midden-Oosten

Iran dicteert de voorwaarden voor een vredesbestand aan de wispelturige Trump

Kan Israël Libanon uit de greep van Hezbollah bevrijden met vrede als nobel doel?  Heeft de Israëlische militaire invasie diep in Libanon gevolgen voor de pogingen van de Amerikaanse president Donald Trump om de oorlog tegen Iran te beëindigen?   Iran zit na de gestrande Amerikaans-Israëlische oorlog hoog te paard. Het is onvoorstelbaar maar waar: Iran dicteert de voorwaarden voor een bestand aan de wispelturige Trump. Een van de vele Iraanse eisen is dat Israël de … [Lees verder]

Nieuws

Abram de Swaan: Eva Illouz kan zich niet ontworstelen aan de dodelijke stilte in Israël 

Eva Illouz is een wereldberoemd sociologe die zich vooral bezig heeft gehouden met emoties zoals in het veelbesproken Why love hurts uit 2012. Ze werkt in Frankrijk en in haar thuisland Israël waar ze zich een beginselvaste tegenstandster van de regering Netanyahu heeft betoond. Vorige week gaf zij de Evelien Ganslezing voor een volle zaal. Dat werd een bedroevende presentatie.  In Israël is voor veruit de meesten de kalender gestopt op 7 oktober 2023. Behalve als … [Lees verder]

Israël div

Na’ama Lazini toont moed in de huidige anti-Arabisch-Palestijnse stemming in Israël

Na’ama Lazini is een Israelische politica, een naam die in Nederland niet resoneert. Ik wil graag in De Vrijdagavond licht op haar schijnen.  Ze is veertig jaar, komt uit een Marokkaans joods geslacht en is voor de Democraten lid van de 25ste Knesset.  Dat zijn de objectieve gegevens van deze vrouw die vanaf het spreekgestoelte vecht voor sociale gerechtigheid, gelijkheid en vrede. Ook voor de Israelische Arabieren en voor Palestijnse rechten op een staat naast … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Specialist in Sefardische hondenmuziek

Muziek

Bestaan er Joodse honden? Niet honden van Joodse eigenaren. Maar honden die daadwerkelijk zijn opgegroeid met eeuwenoude Portugees-Joodse synagogale muziek en melancholische herinneringen? Ik begin inmiddels serieus te vermoeden van wel. Sterker nog: ik vermoed dat mijn ruwharige teckel én vaste co-writer Lilly la Paz mogelijk de enige levende specialist is in historisch Amsterdamse Sefardische hondenmuziektradities. Dat klinkt krankzinnig.Dat dacht ik zelf aanvankelijk ook. Tot ik de laatste maanden merkte dat er iedere ochtend exact … [Lees verder]

Mirjam van Dam eert haar Joodse heldinnen in Five Stars

Kunst en Cultuur

Na Jewish Jazz en Luister Eens is het tijd voor een nieuw project: een eerbetoon aan Barbra Streisand, Bette Midler, Carole King, Janis Ian en Amy Winehouse. Eén keer raden wat de overeenkomst is tussen deze wereldberoemde zangeressen… Inderdaad, allen zijn joods. Valt het op? Voor de meeste mensen niet. Doet het er toe? Voor mij wel.  Hun joodse thema’s en spirit is onmiskenbaar aanwezig in hun werk. Ik herken het in hun scheppingsdrang, hun … [Lees verder]

Tussen nabijheid en breuk: Joods-Arabische identiteit opnieuw zichtbaar

Beeldende kunst en fotografie

De geschiedenis van Joden in Noord-Afrika en West-Azië kent diepe culturele verbondenheid met de rijkgeschakeerde Arabische omgeving.  Eeuwenlang was er sprake van intensieve relaties, uitwisseling en wederzijdse verrijking. Dit was zichtbaar in gedeelde talen, culturele tradities en economische betrokkenheid.  Tegelijkertijd is die geschiedenis getekend door breuken, uitsluiting en geweld.  In de loop van de twintigste eeuw raakte dit gelaagde verleden bovendien ideologisch vertekend, geïdealiseerd of juist onderdrukt.  Dankzij het groeiende zelfbewustzijn van de Mizrachiem, Joden … [Lees verder]

Oh boy, she could play that horn, aldus Louis Armstrong over trompettiste Clara de Vries

Muziek

Zolang als ik mij kan herinneren is jazz mijn favoriete muziek. Ik ben er dan ook heel trots op dat ik een handshake away opgroeide van de iconische tenorsaxofonist Coleman Hawkins. Dat heb ik te danken aan mijn vader zl”. Als jonge Amsterdammer ging hij in de jaren dertig naar een Amsterdams café waar de toen wereldberoemde Amerikaanse saxofonist Coleman Hawkins zou spelen. Mijn vader bleek de enige bezoeker waardoor ‘de Hawk’ en hij met … [Lees verder]

Nog niet afgelast toont een proces dat vastloopt in onze gepolariseerde samenleving

Herdenken

Het toneel van Carré was leeg op deze 4e mei. Stoelen en lessenaars staan klaar voor musici die niet zullen komen. De voorstelling is afgelast – en gaat toch door zonder de uitvoerenden.  In Nog niet afgelast staat Thea Kapteijn (Maria Kraakman) als uitvoerend producent nu alleen op het podium en reconstrueert wat er misging, waarom de voorstelling moest worden afgelast.  Ze speelt de repetities na, de gesprekken, noemt de momenten waarop de samenwerking begon … [Lees verder]

uit alle tijden

Transformatie van het ‘oude Israel’ in een ‘ander Israel’

Midden-Oosten

Het Israel van de Asjkenazische seculiere en socialistische pioniers botst over de constitutionele crisis met de demografische doorbraak van Mizrachiem (joden uit de Arabische landen en Noord Afrika). Ook botst het met orthodoxe joden en fanatieke religieuze zionisten. Het is een machtsstrijd die zich verschuilt achter de vraag of de juridische hervormingen die de ultra rechtse regering onder Netanyahoe wil doordrukken de democratie castreert. Vlijmscherp mes De voorgestelde juridische revolutie ontzegt het Hooggerechtshof als waakhond … [Lees verder]

Zwei Seelen

Nieuws

‘Katholiek worden is een koud kunstje’, meende zijn moeder. ‘Je hoeft enkel die idiote katechismus in je kop te stampen.’ En dus ging ze overstag, ook uit angst alleen te blijven, nu ze deze ooit roomse jongen stevig beet had.  ‘Wat antwoorden onthouden. Iets met Jezus.’ Geen jarenlange talmoed-thorales, maar een pater die na elke geslaagde overhoring zijn vieze zweethanden op het hoofd van de bekeerling legde en die daarna afveegde aan zijn steeds minder … [Lees verder]

In de voetsporen van Mordechai weigeren Romeinse Joden in 1772 te knielen voor Vaticaanse autoriteiten

Geschiedenis

Mordechai en Haman “Alle dienaren van de koning die zich in de poort van de koning bevonden, knielden en bogen voor Haman want zo had de koning bevolen. Maar Mordechai knielde niet en boog niet”. (Esther; 3, 2) In het Estherverhaal dat tijdens het Poerimfeest wordt gelezen zien we hoe Mordechai het aandurfde om Haman, de topminister van koning Achasjwerosj, te trotseren. Haman ontstak in grote woede en besloot – nadat hij kennis had genomen … [Lees verder]

Israëlisch vredesfront heeft na de gruwelijke Hamas moordpartij geen been meer om op te staan  

Midden-Oosten

De Hamas-moordenaars die op Simchat Tora het zuiden van Israël overvielen, vermorzelden niet alleen Joden ook het uitzicht op een Palestijnse staat. Ik ben al ruim twee weken in Israël, een land dat ik van onder tot boven ken, maar nooit, nooit heb ik hier zoveel verachting voor Palestijnen gehoord.  Het pogrom dat de moordenaars van Hamas in de kibboetsen hebben aangericht komt als een boemerang op de Palestijnse zaak terug. Het is de Hamas … [Lees verder]

New York Times roept Hamas op: “it’s time to surrender” 

Midden-Oosten

Maandag 15 juni verscheen een diepgravend artikel in de New York Times en sindsdien kun je met je gezond verstand maar één optie bepleiten: Hamas moet zich direct overgeven. Dat en niets anders moet de inzet zijn van de internationale gemeenschap. Deze oorlog gaat Hamas nooit winnen, terwijl de bevolking van Gaza steeds meer lijdt. En dat komt op het conto van slechts één partij: Hamas. Het klopt, ik ben een zionist. En omdat ik … [Lees verder]

Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Sjawoe’ot, een feestdag zonder datum

In tegenstelling tot alle andere Joodse feestdagen in de Tenach heeft Sjawoe’ot merkwaardig genoeg geen vaste datum.  Pesach, Rosj Hasjana, Jom Kippoer, Soekot en Sjemini Atseret hebben allemaal specifieke data. Maar Sjawoe’ot wordt berekend in relatie tot de weken die volgen op Pesach: “Zeven weken zult gij tellen… daarna zult gij het feest van Sjawoe’ot vieren.” (Devariem 16:9; Wajikra 23:15) Dit is betekenisvol omdat het de bevrijding uit de slavernij, die begon met Pesach, tot voltooiing brengt.  Daarom wordt Sjawoe’ot in de Talmoed ook Chag Ha’Atseret genoemd, het Afsluitende Feest. (Talmoed, Rosj Hasjana 16a)  Het centrale thema van Sjawoe’ot is ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond