10 november 2026
  • Literatuur

    Zingen tegen kogels in elkaars hart

    Over: Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje Sommige boeken lezen als een gesprek of een bekentenis. Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje neemt je mee in iets zeldzaams: het leest als een poging om een relatie overeind te houden wanneer woorden tekortschieten. Niet omdat er niets meer te ... [Lees verder]
  • Kunst en Cultuur

    Ark van Noach en de ambiguïteit van het schrift

    De ark van Noach – tevat Noach (תֵּבַת נֹחַ) – is het vaartuig waarin de zondvloed, de maboel (מַבּוּל), een vorm krijgt. De vloed zelf blijft ongrijpbaar: zij is overal en nergens, een kracht die de vertrouwde wereld uitwist. Tegelijkertijd is de ark een beeld van selectie. Wie een grens ... [Lees verder]

Opinie

Wie zijn de Joden? Ofwel de Joodse invloeden in het leven van Carole King en Gerry Goffin

Diaspora

Allereerst mijn dank aan Jonathan Gill voor zijn tweedelige artikel over het leven van Carole King.  Mijn belangstelling voor Carole King en Gerry Goffin is ook persoonlijk. Mijn oom werkte met Gerry samen in de laboratoria van Arco Chemical en was goed bevriend met zowel Gerry als Carole. Daarnaast herken ik veel in de wortels van onze familie in Brooklyn, nadat zij in de jaren negentig van de negentiende eeuw Europa hadden verlaten.  zie: Carole … [Lees verder]

boekenplank met in het midden het besproken boek

Hoe durft een jood te beweren dat Israël een sof is! 

non-fictie en biografieën

‘Nou dag kind, en Israël is een sof’ van Truus Cahen is een boek waarvan mijn vrienden zeggen dat ik het MOET lezen. Het gaat immers over Joden, holocaust, tweede generatie en Israël. Kortom, een boek waar ik doorgaans geen zin in heb, ze liggen me te zwaar op de maag. Echter: het boek van Truus Cahen had ik binnen een paar dagen uit, ik genoot ervan. De schrijfster is beeldend kunstenaar en therapeut, dat … [Lees verder]

Met knikkende knieën naar NAZA

Opinie

Al dagen voor de Nederlandse première van NAZA was ik bezig met de vraag of ik deze documentaire wel wilde zien.  In mijn hoofd zag ik bioscooppubliek met Palestijnse vlaggen. Was ik bang voor het zoveelste eenzijdige discours, waar 7 oktober er niet meer toe doet. Ik zag geschreeuw voor me tijdens en na de voorstelling en protesten (met geweld). En wat als de inhoud van de film heel schokkend en naar zou zijn? Wat … [Lees verder]

Wat past bij Nederland?

Opinie

Ter gelegenheid van Dierendag vond staatssecretaris Silvio Erkens dat hij de dieren een cadeautje moest geven. In een televisie-uitzending pleitte hij ervoor het taboe op een verbod op koosjere slacht te doorbreken. Onbedwelmd ritueel slachten hoort volgens hem niet in Nederland thuis. Dat is een stevige uitspraak. Daarom is het misschien goed om eerst de geschiedenis erbij te pakken. Want wie zegt dat iets ‘niet in Nederland thuishoort’, zou zich ook moeten afvragen hoelang het … [Lees verder]

groot bord met October 7Th met foto's van gegijzelden op plein

Drie jaar na 7 oktober: de blijvende littekens

Herdenken

Drie jaar geleden begon Simchat Tora voor mij zoals ieder ander jaar. Zoals gebruikelijk ging ik al vroeg in de ochtend naar sjoel. Het hoogtepunt van vreugde na de Hoge Feestdagen en Soekot: een lange dienst, inclusief zeven hakafot: de vreugdedansen met de Torarollen. Mijn vrouw zou later met de kids volgen. Zoals in veel wijken in Jeruzalem was onze sjoel gevestigd in een lokaal van een school. Het lokaal was tegelijkertijd de mamad van … [Lees verder]

Nieuws

Kunst en Cultuur

Ark van Noach en de ambiguïteit van het schrift

De ark van Noach – tevat Noach (תֵּבַת נֹחַ) – is het vaartuig waarin de zondvloed, de maboel (מַבּוּל), een vorm krijgt. De vloed zelf blijft ongrijpbaar: zij is overal en nergens, een kracht die de vertrouwde wereld uitwist. Tegelijkertijd is de ark een beeld van selectie. Wie een grens trekt tussen binnen en buiten, bewaart iets maar laat ook iets achter. In die zin is de ark niet alleen een schuilplaats, maar ook een … [Lees verder]

Nieuws

Je zou het in de huidige tijd bijna vergeten: Jodendom is ook leuk

Onlangs verscheen Judaism-in-a-book, Joodse traditie binnen handbereik. Een doe-het-zelfboek voor wie iets wil doen met zijn Joodse erfenis. Voor wie zich thuis voelt in een Joodse omgeving, maar aarzelt om zelf mee te doen. Of wel naar de synagoge gaat, maar ook daarbuiten meer met de Joodse traditie wil doen. Dat kan met dit boek. Het biedt een overzicht van de belangrijkste rituelen tijdens sjabbat en de Joodse feestdagen, aangevuld met teksten voor bijzondere momenten. … [Lees verder]

Nieuws

Net als mijn Portugees-Joodse voorouders zoeken kleinkinderen ook nu naar hun Joodse identiteit

‘Mijn grootvader was Joods.’ Ik vraag me af hoeveel mensen die zin tegenwoordig uitspreken. Misschien vaker dan vroeger, misschien valt het mij alleen meer op. Er duikt ergens een vergeelde foto op, een chanoekia op zolder of een grafsteen met Hebreeuwse letters. En plotseling wil een kleinkind weten wat dat allemaal met hem te maken heeft. Zou het kunnen dat sommige families na twee of drie generaties opnieuw belangstelling krijgen voor hun Joodse wortels? Dat … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Zingen tegen kogels in elkaars hart

Literatuur

Over: Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje Sommige boeken lezen als een gesprek of een bekentenis. Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje neemt je mee in iets zeldzaams: het leest als een poging om een relatie overeind te houden wanneer woorden tekortschieten. Niet omdat er niets meer te zeggen valt, maar juist omdat dat de relatie te veel op het spel zou zetten. Wat doe je met de kunst van het niet eens … [Lees verder]

Ark van Noach en de ambiguïteit van het schrift

Kunst en Cultuur

De ark van Noach – tevat Noach (תֵּבַת נֹחַ) – is het vaartuig waarin de zondvloed, de maboel (מַבּוּל), een vorm krijgt. De vloed zelf blijft ongrijpbaar: zij is overal en nergens, een kracht die de vertrouwde wereld uitwist. Tegelijkertijd is de ark een beeld van selectie. Wie een grens trekt tussen binnen en buiten, bewaart iets maar laat ook iets achter. In die zin is de ark niet alleen een schuilplaats, maar ook een … [Lees verder]

Wie zijn de Joden? Ofwel de Joodse invloeden in het leven van Carole King en Gerry Goffin

Diaspora

Allereerst mijn dank aan Jonathan Gill voor zijn tweedelige artikel over het leven van Carole King.  Mijn belangstelling voor Carole King en Gerry Goffin is ook persoonlijk. Mijn oom werkte met Gerry samen in de laboratoria van Arco Chemical en was goed bevriend met zowel Gerry als Carole. Daarnaast herken ik veel in de wortels van onze familie in Brooklyn, nadat zij in de jaren negentig van de negentiende eeuw Europa hadden verlaten.  zie: Carole … [Lees verder]

Carole King: She Made the Earth Move

Muziek

En toen? King volgde Tapestry op met een derde kind (geboren in de keuken) en een nieuw album Music dat ook op nummer één kwam. Maar in de twee dozijn soloalbums die volgden, bereikte ze nooit meer de hoogten van Tapestry. En hoewel ze regelmatig optrad, in de Verenigde Staten en daarbuiten, wilde ze geen ster zijn en kwam het podium haar niet aanwaaien. Ze gaf yogales, werd volgeling van Swami Satchidananda, kreeg nog een … [Lees verder]

Amsterdam Storytelling Festival barst los met clownerie, volksverhalen en zuurdesembrood

Kunst en Cultuur

“Storytelling is persoonlijk en intiem, en in deze tijd is de behoefte om direct en intiem met elkaar in contact te komen. Dat is het succes van storytelling.”   Aldus performer Raphael Rodan, een Israëliër die al twaalf jaar in Amsterdam woont.  Ik sprak hem omdat hij goed nieuws heeft: Het Amsterdam Storytelling Festival begint over twee weken.  Dit inspirerende en buitengewone festival is een must voor iedereen die wil genieten van en kennismaken met storytelling … [Lees verder]

uit alle tijden

Omdat ik het niemand meer kan vragen…

Nieuws

De doos stond in de berging, onder een dikke laag stof. Ik opende ‘m en wist het meteen. Dit is de doos waar het allemaal om gaat. Na het overlijden van mijn moeder Stelly afgelopen oktober zijn we snel gestart met het opruimen van haar flat. Talloze spullen, papieren en foto’s gaan door onze handen en worden verdeeld. Ik maak verhuisdozen waarop ik schrijf; familiearchief, nog uitzoeken, maar mis foto’s. Waar zijn ze? De boekjes … [Lees verder]

beeldmerk Vrijdag Vooraf met kaarsen op kleine tafel

Gezangen als een echo van heiligheid

Nieuws

Juriste Maria Cuartas bespreekt een parasja die helemaal bij haar past. Het gaat over Recht, het recht en niets anders dan het recht.  Salomon Bouman bespreekt een andere vorm van recht of beter rechtvaardigheid. In een kwestie waar niks rechtvaardigs aan is: de moord op elf Israëlische atleten in 1972. De herdenking zal plaatsvinden met de nabestaanden zoals Ankie Spitzer (weduwe van de vermoorde schermer André Spitzer) uitonderhandelde in een jarenlang gevecht met behulp van … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie met grote bril door Françoise Nick

Vernietigingsoorlog tegen Hezbollah volgens hetzelfde patroon als de Gaza-oorlog ondermijnt Israels internationale positie in hoog tempo

Midden-Oosten

Tijdens Pesach vieren we de uittocht uit Egypte naar vrijheid. Helaas is deze uitbraak naar vrijheid dit jaar in Israël een onafgebroken intocht naar veiligheidskamers geworden.  Dag en nacht, met tussenpozen, worden Israeli’s in alle uithoeken van het land door opvallend goed gerichte Iraanse en Hezbollah-raketten opgejaagd, gewond en ook gedood.  Niet deze raketregen maar de onrealistische beloften van premier Netanyahu en zijn minister van Defensie Katz hebben na vijf weken oorlog een demoraliserend effect … [Lees verder]

abstract detail uit werk Eva Elbaum

wat is er zo leuk aan oorlog?
dat we hem nooit meer kunnen vergeten?

Kunst en Cultuur

wat is er zo spannend aan oorlog?dat we er nooit meer mee ophouden? wat is er zo pijnlijk aan oorlog?dat je kinderen ermee geboren worden? wat is er zo geweldig aan oorlog?de traumas die je de rest van je leven uit je slaap houden? wat is er zo naar aan oorlog?dat we niet weten hoe die te stoppen? wat is er zo veelzijdig aan oorlog?dat iedereen de grootste verliezer wordt? ja, oorlog is echt bijzonder … [Lees verder]

herrenbekleidung still uit film uit 1944

‘We zingen voor de nazi’s wat we niet kunnen zeggen’

Kunst en Cultuur

Vanwege corona is het twee keer uitgesteld, maar nu lijkt er niets meer in de weg te staan voor de uitvoering van het Requiem van Theresienstadt. Zondag 19 juni wordt het uitgevoerd in de Beurs van Berlage in Amsterdam. Julie-Marthe Cohen, conservator van het Joods Museum, haalde dit aangrijpende concertdrama naar Nederland. Dit concertdrama vertelt het verhaal van Joodse gevangenen in het doorgangsgetto Theresienstadt. Zij voeren het Requiem van Verdi zestien keer uit als daad … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Sara en Hagar samen in de patchwork family van Avraham, vader van vele volkeren

Chajee Sara, het leven van Sara, is de enige parasja met de naam van een vrouw (Bresjiet/ Genesis 23,1-25,18). De eerste van de vier aartsmoeders is sterk – dat moet wel naast Abraham.  Kennelijk sterft Sara alleen Kirjat-arba, Hebron in het beloofde land, waar Abraham om haar rouwt, livchota (Gen 23,2). De chaf is in de Tora-rol klein geschreven. Dat gebeurt zelden, dus waarom? Voor Abraham was dit eerste rouwproces in Tora met schuldgevoelens verbonden. Want waar was hij toen zij stierf? In het vorige hoofdstuk staat dat Abraham na de Akeda (het bijna-offer van Izaak) naar het toen Filistijnse ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond