20 mei 2026

Opinie

Als het woord ‘joods’ in de media wordt weggemoffeld

Opinie

Is er een trend waarin media bewust danwel onbewust ervoor kiezen het woord joods en joodse context weg te laten in artikelen waar dat wel degelijk relevant is? De herdenkingsdagen 4 en 5 mei zijn weer voorbij. Documentaires, lezingen, voorstellingen en artikelen maken elk jaar de herinnering weer bewust en geven ook verdieping, met toch weer nieuwe gezichtspunten en inzichten.  Hoewel er over de vorm van de nationale herdenkingen discussie is, lijkt er geen sprake … [Lees verder]

Bekladding Nationaal Monument schaadt niet alleen Joden, het tast de gedeelde ruimte van het rouwen zelf aan

Herdenken

Jessica Roitmans commentaar op 4 mei 2026 Toen ik zesentwintig jaar geleden vanuit de Verenigde Staten hierheen verhuisde, was een van de dingen die me het meest trof de Dodenherdenking.  Amerika kent Memorial Day, maar die dag heeft zijn oorspronkelijke functie — het gedenken van de gevallenen — helaas grotendeels verloren aan vrije dagen en barbecues. Op een paar verspreide ceremonies na, staan we niet samen stil. Hier wel. Om acht uur ’s avonds sissen … [Lees verder]

Verweesd wantrouwen rond nazi-roofkunst (2) 

Geschiedenis

Reactie op Advies verweesde Joodse roofkunst uit de NK-collectie van Commissie Asscher  In het eerste deel gaat het over de ontstaansgeschiedenis van het Advies van de Commissie Asscher en de vraag of het grote aantal beperkingen en de gestelde randvoorwaarden een blijk van wantrouwen is. En de sleutelvraag: is de Joodse gemeenschap geholpen met dit advies? Hieronder bespreek ik eerst onduidelijkheden in het Advies, en daarna een aantalspecifieke aspecten. Overdracht van de geroofde kunst Vragen … [Lees verder]

Hoe het compromis werd vermoord: Chaim Arlosoroff toen en nu

Opinie

‘Begrijpt u Israël?’ is de uitdagende titel van de lezingenserie van Joden Zeggen Nee. Ik moest daarbij onmiddellijk denken aan Maimonides’ Moreh Nevuchim, ‘De gids voor de verwarden.’ Het is precies deze verwarring en gêne die velen van ons voelen als we denken over het Israël van vandaag. Maimonides probeerde in de twaalde eeuw met zijn beroemde werk een brug te slaan tussen de wereld van de Tora en de rationele Aristotelische logica die in … [Lees verder]

Dialoog hoeft niet met woorden 

Opinie

‘Bekend maakt bemind’: Amsterdamse stadsdelen krijgen middelen voor dialoog en verbinding.  Deze kop las ik in het Parool van vrijdag 20 februari 2026. De raadsleden Sheher Khan van Denk en Itay Garmy van Volt werken al enkele jaren samen om de dialoog in de stad te bevorderen. Daar gaat nu een schepje bovenop dankzij een ruimhartige subsidie. Dialoog, een nobel streven waar niemand op tegen kan zijn. Alleen, zo vroeg ik me af, is dialoog … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Micha Voor Iedereen: die Holocaust is van de hele samenleving

Zwaar onder de indruk en licht als een veertje verliet ik Carré na enorm genoten te hebben van de voorstelling ‘Micha Wertheim voor iedereen.’  Ik was niet de enige die betoverd was. Uit de staande ovatie aan het eind van de voorstelling klonk dankbaarheid en het grote enthousiasme van het hele publiek.  Micha Wertheim vertelt in zijn nieuwsbrief over zijn motief voor deze voorstelling:‘Iedere avond vertel ik in het theater over de schaduw die wij … [Lees verder]

Israël div

Na’ama Lazini toont moed in de huidige anti-Arabisch-Palestijnse stemming in Israël

Na’ama Lazini is een Israelische politica, een naam die in Nederland niet resoneert. Ik wil graag in De Vrijdagavond licht op haar schijnen.  Ze is veertig jaar, komt uit een Marokkaans joods geslacht en is voor de Democraten lid van de 25ste Knesset.  Dat zijn de objectieve gegevens van deze vrouw die vanaf het spreekgestoelte vecht voor sociale gerechtigheid, gelijkheid en vrede. Ook voor de Israelische Arabieren en voor Palestijnse rechten op een staat naast … [Lees verder]

Nieuws

Eurovisie, Franse Joden en oude Sefardische routes 

Ineens staat een Israëlische zanger op het Eurovisiepodium die vloeiend Frans zingt. En onmiddellijk begint ergens diep in mijn hoofd een kleine Sefardische archivaris nerveus met oude scheepslijsten, genealogieën en havenschema’s te gooien richting Bayonne, Bordeaux, Amsterdam en Curaçao.  De Israëlische deelnemer dit jaar heet Noam Bettan. Hij vertegenwoordigt Israël met het nummer Michelle — gezongen in het Hebreeuws, Engels én Frans. En nee, ik zeg niet dat hij bewezen Sefardische roots heeft. Dat weten … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Mirjam van Dam eert haar Joodse heldinnen in Five Stars

Kunst en Cultuur

Na Jewish Jazz en Luister Eens is het tijd voor een nieuw project: een eerbetoon aan Barbra Streisand, Bette Midler, Carole King, Janis Ian en Amy Winehouse. Eén keer raden wat de overeenkomst is tussen deze wereldberoemde zangeressen… Inderdaad, allen zijn joods. Valt het op? Voor de meeste mensen niet. Doet het er toe? Voor mij wel.  Hun joodse thema’s en spirit is onmiskenbaar aanwezig in hun werk. Ik herken het in hun scheppingsdrang, hun … [Lees verder]

Tussen nabijheid en breuk: Joods-Arabische identiteit opnieuw zichtbaar

Beeldende kunst en fotografie

De geschiedenis van Joden in Noord-Afrika en West-Azië kent diepe culturele verbondenheid met de rijkgeschakeerde Arabische omgeving.  Eeuwenlang was er sprake van intensieve relaties, uitwisseling en wederzijdse verrijking. Dit was zichtbaar in gedeelde talen, culturele tradities en economische betrokkenheid.  Tegelijkertijd is die geschiedenis getekend door breuken, uitsluiting en geweld.  In de loop van de twintigste eeuw raakte dit gelaagde verleden bovendien ideologisch vertekend, geïdealiseerd of juist onderdrukt.  Dankzij het groeiende zelfbewustzijn van de Mizrachiem, Joden … [Lees verder]

Oh boy, she could play that horn, aldus Louis Armstrong over trompettiste Clara de Vries

Muziek

Zolang als ik mij kan herinneren is jazz mijn favoriete muziek. Ik ben er dan ook heel trots op dat ik een handshake away opgroeide van de iconische tenorsaxofonist Coleman Hawkins. Dat heb ik te danken aan mijn vader zl”. Als jonge Amsterdammer ging hij in de jaren dertig naar een Amsterdams café waar de toen wereldberoemde Amerikaanse saxofonist Coleman Hawkins zou spelen. Mijn vader bleek de enige bezoeker waardoor ‘de Hawk’ en hij met … [Lees verder]

Nog niet afgelast toont een proces dat vastloopt in onze gepolariseerde samenleving

Herdenken

Het toneel van Carré was leeg op deze 4e mei. Stoelen en lessenaars staan klaar voor musici die niet zullen komen. De voorstelling is afgelast – en gaat toch door zonder de uitvoerenden.  In Nog niet afgelast staat Thea Kapteijn (Maria Kraakman) als uitvoerend producent nu alleen op het podium en reconstrueert wat er misging, waarom de voorstelling moest worden afgelast.  Ze speelt de repetities na, de gesprekken, noemt de momenten waarop de samenwerking begon … [Lees verder]

‘Mensen werden dus een nummer,’ zegt Sophie. Opnames voor NPO Zapp 4 mei

Herdenken

Samen met mijn kleindochters Sophie en Isa (tien en twaalf jaar) ben ik  gevraagd of we mee willen werken aan NPO Zapp, direct na het Jeugdjournaal van 4 mei. De special zal gaan over vlucht, verzet en verraad. Wij zijn gevraagd voor het onderdeel vlucht.  Mijn vader, hun overgrootvader, vluchtte van Oostenrijk naar Nederland na de Anschluss in 1938. Hij was in het voorlaatste jaar van zijn gymnasium. Er worden thuis, samen met de meisjes, … [Lees verder]

uit alle tijden

Is Netanyahu bereid Gaza op te geven in ruil voor annexatie van Judea en Samaria?

Midden-Oosten

De Israëlische legerwoordvoerder heeft bevestigd dat Hamas twee gegijzelde jonge kinderen heeft vermoord, evenals de moeder.  Er waren geruchten, ook in de Israëlische media dat de kinderen Ariel en Kfir tijdens een Israëlisch bombardement op Gaza werden gedood.  De legerwoordvoerder ontkende dat met klem. De kinderen, zei hij, werden gewurgd en op onbeschrijfelijke wijze ook mishandeld om ‘die misdaad te verduisteren’. In de hypergevoelige en getraumatiseerde Israëlische samenleving kwam de moord op de kinderen en … [Lees verder]

Hoe je het ook wendt of keert, het is gewoon Simchat Thora

Nieuws

Zoals verwacht was Simchat Thora erg emotioneel. Wat niet vreemd is, aangezien bijna iedereen in Israël door de oorlog is geraakt.  Bij ons in de sjoel deden we mee aan het Simchat Thora-project van Mizrachi. Er werden Thora-manteltjes gemaakt die we konden bestellen met aan de voorkant een speciale opdruk en een quote. De zin was uit Kohelet: “Er is een tijd van rouwen en een tijd van dansen,” gepaster kon het niet. Meer dan … [Lees verder]

Poerim begint, vreugdevol of vooral vasten voor de gijzelaars 

Midden-Oosten

Rosj Chodesj Adar II (het begin van de maand Adar) begon maandag 11 maart. Over deze maand wordt gezegd dat het een hele vreugdevolle periode moet zijn. Dit komt omdat in het midden van de maand Poerim (joods carnaval) wordt gevierd. In het algemeen een heel leuk en mooi feest, maar laat ik eerlijk zijn, ik heb er geen zin in. Dit jaar ben ik niet in de mood om lollig te doen. Het hele … [Lees verder]

Concerten Irene Maessen en Eleonore Pameijer in Synagoge Groningen

Nieuws

Zondag 10 september verzorgen zangeres Irene Maessen en fluitiste Eleonore Pameijer tijdens de Europese Dag van het Joods Cultureel Erfgoed twee concerten in Synagoge Groningen.  Het duo brengt werk van onder andere Leo Smit, Mordechai Gebirtig, Ilse Weber en Maurice Ravel ten gehore. Werk van joodse componisten vertolkt in het Hebreeuws, Nederlands en Jiddisch.  Aanstekelijk programma Maessen en Pameijer hebben voor de Europese Dag van het Joods Cultureel Erfgoed een aanstekelijk programma Joodse muziek samengesteld. … [Lees verder]

Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Investeer in de Joodse jeugd, dat is voor mij herdenken

Op 4 mei nam ik mijn kinderen mee naar de middag-herdenking op het Rabbijn Maarsenplein. Het was geen bewuste keuze om zulke jonge kinderen naar de herdenking mee te nemen, maar simpelweg vanwege praktische redenen. Terwijl de kinderen op het plein aan het spelen waren, volgde ik de herdenking op afstand. Dat bracht mij aan het denken: waarom staan wij hier stil? Wat is eigenlijk het doel van herdenken? Wanneer ik Joodse kinderen op een speelplaats zie spelen, is dat voor mij misschien wel de krachtigste vorm van herdenken. Niet alleen stilstaan bij wat verloren is gegaan, maar vooral koesteren ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond

MbII essays

De paradox van het zionisme

MbII-essays ‘Scheuren in de Naoorlogse Ethiek’ in samenwerking metDe VrijdagavondThema: Israël: garantie of risico?Essay van Salomon Bouman Het Israëlisch militair antwoord op de terroristische aanval van Hamas op 7 oktober 2023 heeft een verontrustende wig gedreven tussen de zionistische ... [Lees verder]