13 oktober 2026
  • schilderij met hebreeuwse letters op opengeslagen Tora - fragment uit werk van Marc Chagall
    Lernen

    Vier rivieren, één oorsprong

    Genesis / Bereshiet 2:14 Klassieke vertalingDe naam van de derde rivier is Chiedèkèl, de ene die stroomt ten oosten van Assyrië; en de vierde rivier, het is de Euphraat. HertalingNaam van de derde rivier is Chiedèkèl; lopende ten oosten van Assyrië; en de vierde rivier – het is Eufraat: De ... [Lees verder]
  • Herdenken

    Rechtsherstel en namenmonument Universiteit van Amsterdam

    Meer dan tachtig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog heeft de Universiteit van Amsterdam een namenmonument onthuld voor de omgekomen medewerkers en studenten. Woensdag 30 september opende de voorzitter van het College van Bestuur prof. dr. Vinod Subramaniam in de binnentuin van de Oudemanhuispoort een monument wegens vervolging ... [Lees verder]
  • tekening Salomon analyseert Israel
    Nieuws

    Trump als spelbreker: van Oekraïne tot Israël

    De onberekenbare Amerikaanse president Donald Trump heeft zijn woede over de stijgende prijs van diesel afgereageerd op de in de verdrukking verkerende Oekraïense president Zelenski. Dat is netjes geformuleerd. In wezen heeft de Amerikaan, met een mogelijke verkiezingsnederlaag van zijn Republikeinse partij in november in het vooruitzicht, Zelenski een mes ... [Lees verder]
  • Opinie

    Wat past bij Nederland?

    Ter gelegenheid van Dierendag vond staatssecretaris Silvio Erkens dat hij de dieren een cadeautje moest geven. In een televisie-uitzending pleitte hij ervoor het taboe op een verbod op koosjere slacht te doorbreken. Onbedwelmd ritueel slachten hoort volgens hem niet in Nederland thuis. Dat is een stevige uitspraak. Daarom is het ... [Lees verder]

Opinie

tekening Salomon analyseert Israel

Trump als spelbreker: van Oekraïne tot Israël

Nieuws

De onberekenbare Amerikaanse president Donald Trump heeft zijn woede over de stijgende prijs van diesel afgereageerd op de in de verdrukking verkerende Oekraïense president Zelenski. Dat is netjes geformuleerd. In wezen heeft de Amerikaan, met een mogelijke verkiezingsnederlaag van zijn Republikeinse partij in november in het vooruitzicht, Zelenski een mes in de rug gestoken. Om de prijs aan de pomp te drukken, heeft hij over het hoofd van Zelenski heen Vladimir Poetin sterkere kaarten in … [Lees verder]

Wat past bij Nederland?

Opinie

Ter gelegenheid van Dierendag vond staatssecretaris Silvio Erkens dat hij de dieren een cadeautje moest geven. In een televisie-uitzending pleitte hij ervoor het taboe op een verbod op koosjere slacht te doorbreken. Onbedwelmd ritueel slachten hoort volgens hem niet in Nederland thuis. Dat is een stevige uitspraak. Daarom is het misschien goed om eerst de geschiedenis erbij te pakken. Want wie zegt dat iets ‘niet in Nederland thuishoort’, zou zich ook moeten afvragen hoelang het … [Lees verder]

groot bord met October 7Th met foto's van gegijzelden op plein

Drie jaar na 7 oktober: de blijvende littekens

Herdenken

Drie jaar geleden begon Simchat Tora voor mij zoals ieder ander jaar. Zoals gebruikelijk ging ik al vroeg in de ochtend naar sjoel. Het hoogtepunt van vreugde na de Hoge Feestdagen en Soekot: een lange dienst, inclusief zeven hakafot: de vreugdedansen met de Torarollen. Mijn vrouw zou later met de kids volgen. Zoals in veel wijken in Jeruzalem was onze sjoel gevestigd in een lokaal van een school. Het lokaal was tegelijkertijd de mamad van … [Lees verder]

bovenzijde rond raam met de hebreeuwse letters jod heh wav heh

Politiek hoort niet bij een Kol Nidre-dienst

Opinie

Ik ben er klaar mee. Vorige week woonde ik de Kol Nidre-dienst bij in het kleine universiteitsstadje aan de oostkust van de VS, waar ik woon met mijn Israëlische man. Het was een dienst van onze lokale joodse gemeenschap samen met de studentenvereniging Hillel. Midden in de Kol Nidre-dienst, op een feestdag die bedoeld is voor spirituele bezinning, nederigheid en vergeving, nam de rabbijn van Hillel het woord voor een politieke toespraak van twintig minuten. … [Lees verder]

Heidenau, een Duits stadje, weigert struikelstenen: teken aan de wand? 

Opinie

Alle internationale media van televisie, kranten tot sociale media berichten er de laatste week over: Heidenau, een klein Oost-Duits stadje van 16.000 inwoners bij de grens met Tsjechië. Dit stadje besloot dat het leggen van struikelstenen op de openbare weg niet langer is toegestaan. Er zijn er zeven aangevraagd, waarvan er al vijf liggen. Het initiatief van het verbod komt van de officieel als rechts-radicale partij bestempelde AfD (Alternative für Deutschland), samen met de christelijk-democratische … [Lees verder]

Nieuws

Herdenken

Rechtsherstel en namenmonument Universiteit van Amsterdam

Meer dan tachtig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog heeft de Universiteit van Amsterdam een namenmonument onthuld voor de omgekomen medewerkers en studenten. Woensdag 30 september opende de voorzitter van het College van Bestuur prof. dr. Vinod Subramaniam in de binnentuin van de Oudemanhuispoort een monument wegens vervolging omdat zij Joods waren, in het verzet zaten of beide. 282 namen in totaal, 254 van studenten en 28 van medewerkers, ongeveer een tiende van … [Lees verder]

tekening Salomon analyseert Israel
Nieuws

Trump als spelbreker: van Oekraïne tot Israël

De onberekenbare Amerikaanse president Donald Trump heeft zijn woede over de stijgende prijs van diesel afgereageerd op de in de verdrukking verkerende Oekraïense president Zelenski. Dat is netjes geformuleerd. In wezen heeft de Amerikaan, met een mogelijke verkiezingsnederlaag van zijn Republikeinse partij in november in het vooruitzicht, Zelenski een mes in de rug gestoken. Om de prijs aan de pomp te drukken, heeft hij over het hoofd van Zelenski heen Vladimir Poetin sterkere kaarten in … [Lees verder]

zaal met twee sprekers en de stelling: Ik voel me altijd thuis in Amsterdam
Nieuws

Deel de Duif, tegengif voor wat er nu in ons leven speelt

Op sociale media zag ik een uitnodiging voor een dialoogavond met Deel de Duif. Het woord vrede in het logo trok direct mijn aandacht. “Dit zou iets voor mijn zoon kunnen zijn”, dacht ik. Het was in deze tijd niet makkelijk om een joodse student te zijn. Misschien zou het goed voor hem zijn om moslims te ontmoeten en met hen te praten in een setting waarin je je veilig voelt en waarin de wens … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Safe Room van Dara Bazelet, voor wie liever geen toneel over toneel ziet

Kunst en Cultuur

Theater vind ik een tikje intimiderend. Het jargon, de aanname dat alles betekenisvol is, de theater-incrowd die lijkt neer te kijken op de rest van ons.  Ik geef het grif toe. Ik ben een oppervlakkige kunstkenner. Eens per jaar ga ik naar het ballet, voor het afgezaagde stuk waar de snobistische danswereld haar neus voor ophaalt, De Notenkraker. Ga ik vaker, zoals dit jaar naar Het Zwanenmeer, dan is het een klassieker met de te … [Lees verder]

Verzonken in contemplatie op het beroemde Jom Kipoer-schilderij van Maurycy Gottlieb

Geschiedenis

Joden bidden in de synagoge op Jom Kipoer (Grote Verzoendag) het schilderij van Maurycy Gottlieb (1856-1879) is misschien wel het beroemdste en meest gereproduceerde Joodse schilderij ooit.  Het toont een sfeervolle Joodse gebedsdienst in Oost-Europa op de heiligste dag van het Joodse jaar en verbeeldt het Europese Joodse leven van de negentiende eeuw. Gottlieb verwerkte er bovendien autobiografische elementen in. Sinds 1939 hangt dit iconische werk in het Tel Aviv Museum of Art. Geboren in … [Lees verder]

foto van Arnold Schönberg en de tekst Kol Nidrei

Vromen en afvalligen tesamen: het Kol Nidrei van de ‘teruggekeerde jood’ Arnold Schönberg 

Muziek

Arnold Schönberg emigreerde in 1933 naar de VS. In 1938 componeerde hij zijn Kol Nidrei. Ik denk dat daarin motieven uit zijn persoonlijke en maatschappelijke leven verwerkt zijn.* Over de tekst van het Kol Nidrei is veel te doen geweest, wel is bekend dat in joodse kring de uitleg luidt dat die woorden alleen betrekking hebben op de verplichtingen van iemand jegens God.  *zie ook het inleidende verhaal: Eigenzinnige en verrassende versie van Kol Nidrei … [Lees verder]

Van Verlichting naar de ‘Engel van de Geschiedenis’

Geschiedenis

Wat als de geschiedenis niet vooruitgaat, maar ons achterwaarts de toekomst in blaast?  En wat als juist de herinnering aan wat Europa heeft verwoest de enige voorwaarde is om die toekomst te kunnen denken? In het werk van Walter Benjamin komen die twee vragen samen.  Zijn ‘Engel van de Geschiedenis’ is niet simpelweg een symbool voor het verleden of voor de catastrofe. Het is een joods-messiaans beeld dat het Europese vooruitgangsgeloof op zijn kop zet: … [Lees verder]

foto van Arnold Schönberg en de tekst Kol Nidrei

Eigenzinnige en verrassende versie van Kol Nidrei van de ‘teruggekeerde jood’ Arnold Schönberg 

Muziek

De Hoge Feestdagen staan voor de deur met daarin een speciale plek voor het Kol Nidrei.  De versie met de Asjkenazische melodie van Max Bruch staat in de wereld van de klassieke muziek hoog aangeschreven. Bruch gebruikte de melodie daarvan in het eerste deel van zijn Kol Nidrei.  Het ís ook prachtige muziek, heerlijk om naar te luisteren en heerlijk om te spelen.* Hoe geliefd de melodie ook is, de joodse componist Arnold Schönberg (Wenen, … [Lees verder]

uit alle tijden

foto van Dina-Perla

Een volwassen gemeenschap durft zelfreflectie aan

Nieuws

Interview met Dina-Perla Dina-Perla is small business owner: schrijfster / spreker / trainer, consultant marketing & communicatie en eigenaar van een shared home hotel. En joods, op haar eigen manier. Na haar breuk met de orthodoxie vond zij haar eigen jodendom/spiritualiteit. Een reden voor mij om haar te benaderen voor een interview. Dina-Perla gefeliciteerd met de nieuwe editie van je boek Exodus uit de vuurtoren. Vertel. Bedankt voor de uitnodiging en jullie gefeliciteerd met dit … [Lees verder]

tekening van gele wieken met daarnaast foto van meisje dat met Israelische vlag zwaait.

Schuld en onschuld

Midden-Oosten

De wereld loopt te hoop om te protesteren tegen de dood van onschuldige Gazanen. Door Israël om het leven gebracht, natuurlijk. Ik laat even buiten beschouwing hoeveel het er zijn, de door Hamas opgegeven aantallen zijn absoluut onbetrouwbaar.  De gewelddadige dood van één onschuldige is al een vreselijke zaak en moet zo mogelijk vermeden worden. Maar wat is onschuld?  Het staat buiten kijf dat kinderen onschuldig zijn. Maar tot welke leeftijd kun je een kind een … [Lees verder]

Selma Leydesdorff: spraakmakende historica die stond voor sociale rechtvaardigheid en erkenning van leed

Geschiedenis

In het laatste gesprek dat ik met Selma Leydesdorff voerde, zei ze iets waar ik nog lang over na moest denken.  Zoals altijd, was het raak wat ze zei, ter zake, oprecht, direct, maar ook radicaal, kort door de bocht, een beetje pijnlijk, misschien zelfs met een licht verwijt. Ik vertelde over de vorderingen in een onderzoek naar de Shoah in de Mediene waar ik bij betrokken ben.  ‘Ik heb het wel gehad met al … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Herverkiezing Trump blokkeert voor langere tijd oplossing Israëlisch-Palestijns conflict 

Midden-Oosten

Het is goed nieuws voor Benjamin Netanyahu dat oud-president Donald Trump de aanslag op zijn leven heeft overleefd. Nu Trump met bloedend oor en gebalde vuist aan de dood is ontsnapt lijkt zijn herverkiezing tot Republikeinse president een gelopen race. Netanyahu is president Joe Biden kilo’s dankbaarheid verschuldigd. Biden kwam na 7 oktober zelfs naar Jeruzalem om het zichtbare bewijs te leveren van zijn diepe vriendschap voor Israël en het Joodse volk. Van hem kreeg … [Lees verder]

kleurrijk beeld van twee stripfiguren waarvan een uit een doos klimt

‘Uitstappen’ schreeuwde de chauffeur

Midden-Oosten

Een man met een klein keppeltje liep zichtbaar zenuwachtig in de bus naar Tel Aviv naar de chauffeur. ‘Ramadan’ hoorde ik hem zeggen. De chauffeur van de grote bus keek om en op aanwijzing van de man zag hij de tas die een passagier op de stoel had laten liggen.  In een oogwenk had hij gevaar door. ‘Een bom?’  Met piepende remmen stopte de bus. ‘Uitstappen’ schreeuwde de chauffeur. ‘Gauw er uit.’  In oorlogstijd gedragen … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Bereesjiet toont Jisra’èl – ‘die worstelt met G’d’ 

Aanstaande sjabbat begint het sjoelseizoen met letterlijk een nieuw begin.  Het vorige boekjaar wordt mentaal afgesloten. Bij het opbergen van onze ervaringen denk ik terug aan wat mij opviel.  Een van die dingen is het aantal mensen dat worstelt met het geloof en het taboe dat daar soms omheen hangt. Dat ‘taboe’ gaat dan om het geloven in G’d, en in alle gebeurtenissen in de Torah of de geschiedenis van het Joodse volk.  Waarom vind ik dit opvallend? Ik ben niet verbaasd dat veel Joden niet (alles) geloven en ook niet dat geloof zich niet gemakkelijk laat voorschrijven. Wat mij ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond