16 juli 2026

Opinie

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Midden-Oosten

Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in politiek. Eerst in Nederland. Ik probeerde altijd dicht tegen de politiek aan te schuren, al wist ik goed dat ik nooit de tijd zou hebben om zelf professioneel politicus te worden. Hoewel ik inmiddels al meer dan vijf jaar in Israël woon, heb ik nog steeds contacten in de Nederlandse politiek. Die belangstelling is nooit verdwenen. Als een vlieg op de muur Ik moest daaraan denken toen ik … [Lees verder]

Tijd. Ruimte. Aandacht.

Opinie

Met de tennisrackets in de achterbak reed ik over de Amstelveenseweg. Vlak voor de oprit naar de A10 rijd ik op de tweede baan rechts zodat ik rechtdoor kan richting Amstelveen. Nog geen vijftig meter voor het viaduct blijken die twee rijbanen afgesloten en wijst een verlichte pijl de oprit op. Ik schrik me rot. Er is geen andere optie. De auto’s voor me maken de bocht al richting oprit. Ik weet dat ik de … [Lees verder]

schilderij met links opengeslagen Torarol en rechts Jezus die dew rol vasthoudt, schilderij van Marc Chagall

‘Joods-christelijke traditie’ een onbruikbare term?

Opinie

Het begrip ‘Joods-christelijke traditie’ is in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog met oprecht goede bedoelingen omkranst. Het staat voor veelsoortige ontmoetingen tussen Joden en christenen, vooral in zogeheten ‘leerhuizen’, in een poging elkaar na eeuwen Jodenvervolging en discriminatie beter te leren kennen. Daarbij ging (en gaat) het vooral om de kennismaking met de door christenen vergeten Joodse wortels van het christendom en om het zoeken naar wat de beide tradities gemeenschappelijk hebben. Er is … [Lees verder]

portret Bloeme Evers

Bloeme Evers, Gedreven Joods (2) Een drieluik over Bloeme Evers-Emden

Herdenken

Bloeme Evers heeft Amsterdam zien veranderen, zoals ook haar eigen leven drastisch zou veranderen. De tragische dood van zoon Sem werd naast haar eigen oorlogservaringen een tweede rode draad in haar leven. Zoon Raph zegt daarover in Bloeme’s raadsel (documentaire van Erga Netz, uitgezonden op 14 december 2017, anderhalf jaar na haar overlijden): het overlijden van Sem was een trigger waardoor ze eindelijk het rouwproces over de Tweede Wereldoorlog kon beginnen. Na de oorlog moest iedereen … [Lees verder]

Zijn ‘de Joden’ nog steeds de zondebok of zijn ze de ‘bad guys’ geworden? 

Opinie

Al heel jong keken wij naar cowboy- en Indianenfilms. Toen al wist ik dat we gemanipuleerd werden door te moeten denken dat er altijd ‘bad guys’ waren. In dit geval de Indianen.  Dit bleef een terugkerend thema in de Amerikaanse politiek: altijd waren er bad guys. In de jaren vijftig had je de commies (communisten) met de beruchte verhoren en rechtszaken onder senator Joe McCarthy. Later had je president Bush met zijn ‘As van het Kwaad’ … [Lees verder]

Nieuws

Beeldende kunst en fotografie

Achter de monumentale muren van de Snoge wordt nog dagelijks gebeden 

“Bestaat hier eigenlijk nog wel een Joodse gemeenschap?” Het is een vraag die ik de afgelopen jaren verrassend vaak heb gehoord van bezoekers aan de Portugese Synagoge in Amsterdam. Mensen komen voor het monument, voor de geschiedenis, voor de beroemde kaarsenkronen en het zand op de vloer. Telkens weer merk ik hun verbazing wanneer ik vertel dat de Snoge niet alleen een gebouw uit de zeventiende eeuw is, maar ook een levende gemeenschap waar nog … [Lees verder]

Blauwe tekst in het Hebreeuws
Herdenken

Wat er mis ging in het fameuze toeristenstadje aan de Geul

Over ‘Toen het toch gebeurde’ van Gabriel Smeets ‘Toen het toch gebeurde’ ging het inderdaad gruwelijk mis. Want meer dan de helft van de toch al zo kleine joodse gemeenschap van het Zuid-Limburgse Valkenburg overleefde niet de jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog.  Van de 72 leden die de Kille in 1941 telde, zijn er veertig weggevoerd naar de vernietigingskampen. Hun namen staan op de herdenkingsplaat voor joodse oorlogsslachtoffers in Valkenburg. Maar wat er indertijd precies … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw
Midden-Oosten

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in politiek. Eerst in Nederland. Ik probeerde altijd dicht tegen de politiek aan te schuren, al wist ik goed dat ik nooit de tijd zou hebben om zelf professioneel politicus te worden. Hoewel ik inmiddels al meer dan vijf jaar in Israël woon, heb ik nog steeds contacten in de Nederlandse politiek. Die belangstelling is nooit verdwenen. Als een vlieg op de muur Ik moest daaraan denken toen ik … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

Het geheime conservatorium van de Jodenbreestraat – deel II

Muziek

“Ze zegt dat je volgende week vooral het geluid hard moet zetten.” Op dit spannende moment lieten we je vorige week achter.   We beloofden een video waarin Bar Vingerling op het terras van Tony’s Coffee enkele karakteristieke Portugese melodieën a capella voordraagt.*  Maar Bar kwam met een beter idee. Hij wil die opname samen met David Nunes Nabarro maken, zodat niet alleen de muziek, maar ook het verhaal achter deze eeuwenoude Portugese traditie verteld … [Lees verder]

Etty Hillesum in spijkerbroek op omafiets, maar de oorlog dreigt met zwartgeüniformeerde gestalten 

Geschiedenis

Aanstaande zaterdagavond laat, uitgaande sjabbat, is alweer het vierde deel te zien van de serie ‘Etty’ op NPO2.  In de vorige afleveringen maakten we kennis met hoofdpersoon Etty Hillesum, schrijver Klaas Smelik (mijn vader) en psychochiroloog Julius Spier. Daarnaast zagen we de fictieve vriendin Lizzie (een combinatie van Etty’s hartsvriendinnen Liesl Levie en Leonie Snatager) en huisbaas/minnaar Pa Han.  Daarmee zijn de kaarten geschud en vragen we ons af: hoe gaat het nu aflopen tussen … [Lees verder]

Musici in 17de eeuwse kleding

Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

Kunst en Cultuur

Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. Nu bleef het opvallend stil. Pas bij de parkeerplaats keek ze omhoog. “Levie?”“Ja?” “Volgens mij heb ik vanavond heel veel over onze zwager Spinoza gehoord, … [Lees verder]

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

STOP! Lilly ontdekt familiecrisis tussen de broer van Rebecca d’Espinosa en Samuel de Casseres …

Kijk- en Luistertips

“Levie, waarom hoor ik dit nú pas?” “Wat bedoel je, Lilly?” “Dat er een musical over de zwager van onze familie speelt en niemand mij heeft uitgenodigd!”Ik kijk haar aan. “Welke zwager?” Lilly zucht diep, zoals alleen een ruwharige teckel met sefardische ambities dat kan. “Baruch Spinoza natuurlijk. De broer van Rebecca d’Espinosa. En Rebecca trouwde volgens onze familielegende met Samuel de Casseres. Dat maakt Spinoza zo ongeveer de zwager van de hele misjpoge. Ik … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

Israël div

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

uit alle tijden

Moord in het Mikwe en andere thrillers op de lezers-en auteursdag van De Vrijdagavond 

Nieuws

In de fraai gerestaureerde Gerard Dousjoel in de Amsterdamse Pijp hield De Vrijdagavond haar derde lezers- en auteursbijeenkomst. De aanwezigen kregen een vol programma voorgeschoteld, en moesten zelf ook aan de slag met een schrijfopdracht die alle gemoederen in beweging bracht. Maar eerst was het tijd voor het jaarverslag van De Vrijdagavond van 5785 (najaar 2024 – najaar 2025). “Het gaat goed met De Vrijdagavond”, zo opende eindredacteur en samensteller van De Vrijdagavond Wanda Bloemgarten … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

China slaagt erin aartsvijanden Saoedi-Arabië en Iran te bewegen tot diplomatieke betrekkingen

Midden-Oosten

David Ben Gurion verraste mij toen hij in een interview zei: ’Vrede in het Midden-Oosten hangt van China af.’ Dat was in 1965. De stichter van Israel was tot dat inzicht gekomen doordat hij nauwe vriendschapsbanden onderhield met U Nu, de leider van Birma (1907 – 1995). Deze vertelde Ben Gurion dat China een slapende reus is die gaat ontwaken en een rol gaat spelen op het wereldtoneel, dus ook in het Midden-Oosten. Op economisch gebied … [Lees verder]

vrijdag vooraf ILLUSTRATIE MET tafel en kandelaars

Herontdekking helden in een woelige week 

Nieuws

“Geweld is een reëel en grimmig gevaar, maar het is onjuist om elke aanval tegen Joden als een herhaling van de donkere dagen van het verleden te bestempelen.” Zo schreef Robbert Baruch daags na de heftige rellen in Amsterdam afgelopen week. Zijn analyse is klip en klaar: “De rellen waren verschrikkelijk en verwerpelijk, en we zijn opgelucht dat er niemand bij omgekomen is. Maar het was geen ‘pogrom’ en ze waren zeker niet te vergelijken … [Lees verder]

Netanyahu spreekt

Zware taak voor Netanyahu

Midden-Oosten

Is premier Benjamin Netanyahu een zeewering tegen de ultra-rechtse religieus geïnspireerde nationalistische golven die de verkiezingsuitslag hebben opgewekt? Ik hoop het voor Israel en de diaspora dat Netanyahu inderdaad de leider is die ‘Israel van zichzelf kan redden’ en niet toegeeft aan de meest extreme ideeën van zijn potentiële rechtse coalitiegenoten. Jarenlang heb ik hem gevolgd. Ik weet dat hij verbaal ook extreem kan zijn, maar ik weet ook dat hij aanzienlijk bedachtzamer is dan … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Exodus naar het mooiste plekje op aarde?

Midden-Oosten

Israëlische advocaten maken overuren om aanvragen van verontruste Israëli’s voor buitenlandse paspoorten te verwerken.  De aanvragers weigeren in een messiaanse religieuze staat te leven en te dienen in een bezettingsleger. Hoeveel Israëli’s de koffers zullen pakken, kan afgeleid worden uit een recente opiniepeiling. Volgens deze peiling denkt 28 procent van de Israëli’s het land te verlaten. Braindrain De Israëlische rechtsgeleerde Barak Medina waarschuwde tijdens een voordracht in de Uilenburgersjoel voor de brain drain. Als dokters, … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Soms moeten we bereid zijn voor de ander opzij te gaan 

De parasjiot van deze week spelen zich af vlak voor het moment dat het Joodse volk Erets Jisraeel binnentrekt.  Maar er dreigt onrust: een deel van het Joodse volk, de stammen Re’oewen, Gad en een deel van de stam Menashe, wil geen deel aan de intocht nemen. In plaats daarvan vragen ze Moshe of ze hun erfdeel kunnen krijgen op de plek waar ze dan zijn, aan de overzijde van de Jordaan.  Dit verzoek valt niet goed bij Moshe. Hij zegt, in woorden die ook in deze dagen nog maar al te bekend klinken: “Is het denkbaar dat jullie broeders ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond

MbII essays

Israël neemt diaspora in een wurggreep

Een pleidooi voor bevrijding MbII-essays ‘Scheuren in de Naoorlogse Ethiek‘ in samenwerking metDe VrijdagavondThema: Israël: garantie of risico? Essay van Hella Rottenberg Een groep Nederlandse joden richtte onlangs een oproep aan Nederlandse en Europese politici die begint met ... [Lees verder]