De Vrijdagavond
30 april 2026

Opinie

Hoe het compromis werd vermoord: Chaim Arlosoroff toen en nu

Opinie
16 april 2026 3

‘Begrijpt u Israël?’ is de uitdagende titel van de lezingenserie van Joden Zeggen Nee. Ik moest daarbij onmiddellijk denken aan Maimonides’ Moreh Nevuchim, ‘De gids voor de verwarden.’ Het is precies deze verwarring en gêne die velen van ons voelen als we denken over het Israël van vandaag. Maimonides probeerde in de twaalde eeuw met zijn beroemde werk een brug te slaan tussen de wereld van de Tora en de rationele Aristotelische logica die in … [Lees verder]

mensen rond een tafel waarop ook wordt gekookt

Dialoog hoeft niet met woorden 

Opinie
26 februari 2026 4

‘Bekend maakt bemind’: Amsterdamse stadsdelen krijgen middelen voor dialoog en verbinding.  Deze kop las ik in het Parool van vrijdag 20 februari 2026. De raadsleden Sheher Khan van Denk en Itay Garmy van Volt werken al enkele jaren samen om de dialoog in de stad te bevorderen. Daar gaat nu een schepje bovenop dankzij een ruimhartige subsidie. Dialoog, een nobel streven waar niemand op tegen kan zijn. Alleen, zo vroeg ik me af, is dialoog … [Lees verder]

Gaza is overal 

Opinie
19 februari 2026 2

Of toch niet?  In de multireligieuze havenstad Kochi in Zuid-India moet ik er met een loep naar zoeken.  De stad is vervuld met kunst, dankzij de vermaarde Kochi Muziris Biennale (de reden waarom ik hier ben) en met streetart. Muren zijn vrolijk beschilderd, zeker bij scholen, maar ook op vervallen gebouwen staan ware kunstwerken.  Kochi is een toeristenplek, zeker in dit seizoen als het weer nog net te behappen is en met de Biennale als … [Lees verder]

Ook het Rotterdamse openbaar vervoer transporteerde Joden

Opinie
29 januari 2026 2

Met hun film en boek De verdwenen stad documenteerden Willy Lindwer en wijlen Guus Luijters in 2024 de rol van het Amsterdamse gemeentelijk openbaar vervoer.  Door het inzichtelijk maken van de deportatie met gewone trams is door de auteurs duidelijk gemaakt dat de gemeentelijke Amsterdamse overheid meewerkte aan de vervolging van haar eigen, Joodse, bevolking. Ook in Rotterdam reden die trams. Ook in Rotterdam kon de Joodse bevolking worden gesegregeerd, geconcentreerd in een gemeentelijke loods … [Lees verder]

Voor een open boycot van Israël 

Opinie
28 januari 2026 13

Israël is de verstoteling onder de volkeren. Er zijn schurkenstaten en roversnesten waar geen mens ooit aanstoot aan neemt. Maar die landen zijn niet onontkoombaar interessant. Israël wel. En dat zal het weten ook. De redactie van De Vrijdagavond vroeg twee hoogleraren die zich in het publieke domein uitspreken over het beleid van Israël hoe zij staan tegenover een academische / culturele boycot van Israël.Hier het pleidooi van emeritus-hoogleraar sociale wetenschappen Abram de Swaan, lid … [Lees verder]

Nieuws
Midden-Oosten

Palestijnse Nakba 1948: bewuste etnische zuivering of onvoorzien bijproduct van Israëls geboorte?

29 april 2026 0

Nakba, een Arabische term voor ‘ramp’ betekent tegenwoordig specifiek de Palestijnse catastrofe die plaatsvond tijdens Israëls onafhankelijkheidsoorlog van 1948.  Het woord Nakba staat sindsdien voor de nederlaag, ontwrichting en massale uittocht van ruim zevenhonderdduizend Palestijnse Arabieren uit wat toen de Staat Israël werd.  Ongeveer de helft van de Arabische bevolking van het Britse mandaatgebied van Palestina, en meer dan tweederde van de Palestijnen in de geplande Joodse staat, werd vluchteling. De meesten belanden in vluchtelingenkampen … [Lees verder]

schilderij met hebreeuwse letters op opengeslagen Tora - fragment uit werk van Marc Chagall
Nieuws

Elohiem zegende hen: een stille, krachtige  overdracht van energie en gevoel

29 april 2026 0

Genesis/ Bereshiet 1:22Klassieke vertaling: En God zegende hen, zeggende: ‘Weest vruchtbaar en vermenigvuldigt u en vul de wateren in de zeeën; en het gevogelte zal vermenigvuldigen op de aarde: HertalingEn Elohiem zegende hen als volgt: ‘Weest vruchtbaar en vermenigvuldigt en vult de watermassa in de zeeën; en het gevogelte zal talrijk zijn op het land: Wanneer leven wordt gezegend om leven voort te brengen Voor het eerst in de schepping klinkt er een woord dat … [Lees verder]

De man met de glimlach als titel met oudere man lachend op een lichtblauwe achtergrond
Nieuws

Muziek als laatste strohalm, over De Man met de Glimlach 

22 april 2026 2

Mijn boek De Man met de Glimlach is gedrukt, maar het schrijfproces kachelt nog door in mijn hoofd.  Met een optimistisch oog op een tweede druk voeg ik soms nog iets toe aan het manuscript. Dit is op zich een groot verschil met film. Wanneer in de filmmontage ‘het beeld op slot gaat’, verandert er inhoudelijk niets meer.  Dit boek was een persoonlijk gedreven zoektocht. Het tragische verhaal van Aäron Cohen, de opa die ik nooit heb … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

‘Mensen werden dus een nummer,’ zegt Sophie. Opnames voor NPO Zapp 4 mei

Herdenken
29 april 2026 0

Samen met mijn kleindochters Sophie en Isa (tien en twaalf jaar) ben ik  gevraagd of we mee willen werken aan NPO Zapp, direct na het Jeugdjournaal van 4 mei. De special zal gaan over vlucht, verzet en verraad. Wij zijn gevraagd voor het onderdeel vlucht.  Mijn vader, hun overgrootvader, vluchtte van Oostenrijk naar Nederland na de Anschluss in 1938. Hij was in het voorlaatste jaar van zijn gymnasium. Er worden thuis, samen met de meisjes, … [Lees verder]

Joodse muziek klinkt weer in de Koningszaal waaronder de Artis Suite van Hans Lachman

Herdenken
29 april 2026 0

Lang voordat Amsterdam het statige Concertgebouw kreeg, vormde de Koningszaal in Natura Artis Magistra een bruisend muzikaal middelpunt.  Die geschiedenis is de afgelopen jaren nieuw leven ingeblazen: na een zorgvuldige restauratie is de zaal weer toegankelijk — en blijkt zij niet alleen visueel indrukwekkend, maar ook akoestisch uitzonderlijk. Het was buurtbewoner en topcellist Roeland Duijne die dat ontdekte. Samen ontwikkelden wij een kamermuziekserie die zowel ambitieus als toegankelijk is: Kamukoza — Kamermuziek in de Koningszaal.  … [Lees verder]

Schilder Moos Cohen overwoog rabbijn te worden

Herdenken
27 april 2026 2

Slagerszoon Moos Cohen (Tiel, 1901 – 1942 Auschwitz) volgde de Rijksacademie in Amsterdam in plaats van de opleiding tot rabbijn. Cohens eerste adres in Mokum was van 1921-22 de Karel du Jardinstraat 48, aan de zuidzijde van De Pijp. Moos had rabbinaal onderricht ontvangen en had zelfs overwogen rabbijn te worden, maar ging in 1921 toch naar de Rijksakademie, om die pas zeven jaar later te verlaten. Studerend aan de Rijksacademie op de Stadhouderskade 86 tekende hij … [Lees verder]

De Brief, ofwel: lukt het Tom Egbers om een foto te vinden van Jettie van Thijn? 

Geschiedenis
22 april 2026 1

Een ingelijste brief aan Jettie van Thijn was de aanleiding voor een zoektocht door journalist Tom Egbers naar deze onbekende Rotterdams-joodse vrouw die op 25-jarige leeftijd werd vermoord in Auschwitz.  Die brief uit 1935 hangt in het kantoor van theatermaker Ruud de Graaf, wiens moeder de brief aan haar hartsvriendin Jettie schreef.  Ruuds moeder bleef haar hele leven over Jettie spreken, maar er is niets tastbaars van haar vriendin overgebleven, zelfs geen foto.  Wie was … [Lees verder]

De propagandamars maakte componist Gerrit van Weezel beroemd

Kunst en Cultuur
13 april 2026 0

Pianist en dirigent Gerrit van Weezel kwam in 1906 op Gerard Doustraat 162 wonen, rechtstreeks uit Bath en Münster, met zijn vrouw Liesje Schrijver en hun kinderen Rosalie en Jacob.  Gerrit van Weezel (Amsterdam 1882-1942 Auschwitz) ontving zijn eerste muziekonderwijs van zijn oom Andries de Rosa. Gerrit was de oudste zoon van Rachel de Rosa en diamantslijper Jacob van Weezel uit de ‘Jodenkerkstraat’ (Nieuwe Kerkstraat). In 1889 trad hij voor het eerst met een orkest … [Lees verder]

uit alle tijden

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Emoties lopen hoog op. In de Knesset noemen ze elkaar ‘racisten en verraders’ 

Midden-Oosten
28 mei 2025 1

Niet alleen de zon brandt in Israël, ook de binnenlandse politiek is bezig met het verbranden van zijn democratische waarden. Benjamin Netanyahu voert niet alleen een oorlog zonder een overwinning in zicht, maar tart de democratische pijlers waarop de in 1948 geboren staat Israël rust.  Beide ontwikkelingen leiden tot grote spanningen in de samenleving. Politici van links en rechts maken elkaar in de Knesset en daarbuiten uit voor racisten en verraders. Het doet me denken … [Lees verder]

Yoseph Haddad

Yoseph Haddad: “Ik ben Israëli en vind het een eer mijn land te verdedigen.”

Midden-Oosten
23 maart 2023 2

Zaterdagavond 18 maart was ik aanwezig op een door CIDI en StandWithUs Nederland georganiseerde avond met Yoseph Haddad, een Israëlische Arabier met christelijke achtergrond. De lezing vond plaats in het Joods Cultureel Centrum in Buitenveldert. Naomi Mestrum, directeur van CIDI, opende de lezing getiteld ‘Bridging the Conflict’ met de sombere constatering dat er in Nederland steeds vaker wordt gedacht dat Israël een apartheidsstaat is, en dat voornamelijk jongeren een heel vertekend beeld hebben van Israël … [Lees verder]

Schijnbaar seculiere politiek. Hoe een religieus-cultureel archief doorwerkt in het Israël-debat

Nieuws
3 december 2025 0

Debatten over Gaza en Israël raken aan een religieus-cultureel archief dat het Westen diepgaand heeft gevormd.* Jodendom fungeert daarin als lakmoesproef voor politieke en morele idealen.  Al sinds het begin van het christendom is jodendom zowel de voortbrenger van politieke en morele waarden als het zichtbare bewijs voor ieder politiek verbond met G’d dat zich beroept op die waarden.  De historicus Jeremy Cohen (Living Letters of the Law: Ideas of the Jew in Medieval Christianity, … [Lees verder]

zes mensen met een oorkonde in de Wintersnoge

Deel de Duif van Boaz en Selma wint prestigieuze prijs

Nieuws
9 april 2024 3

Op 8 april werd in de sfeervolle setting van de Wintersnoge van de Portugese Synagoge in Amsterdam de Nettie van Zwanenbergprijs 2024 uitgereikt, een prijs van tienduizend euro die eens in de vijf jaar wordt toegekend.  Deze prestigieuze prijs wordt toegekend aan een nieuw kleinschalig, sociaal of cultureel project of initiatief dat de joodse identiteit en cultuur versterkt in relatie tot de Nederlandse samenleving. Drie projecten Dit jaar werden uit twintig inzendingen drie genomineerden gekozen. … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Angstreflex en wantrouwen richting Israelische Arabieren

Midden-Oosten
31 maart 2022 1

De integratie van de grote Israelische Arabische gemeenschap in Israel loopt weer op tegen Arabisch-Palestijnse terreur. Na drie aanslagen in steden in het hart van Israel waarbij elf mensen werden gedood, steekt het anti-Arabische sentiment weer de kop op. Alsof de meer dan een miljoen Israelische Arabieren het kruis van de schuld dragen, worden ze door de Joodse meerderheid op tal van plaatsen en instellingen op een ‘veilige’ afstand gehouden. oplopende spanning Premier Naftali Bennett … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Een land van mogelijkheden (en verantwoordelijkheden)

De Parasjot Acharee Mot en Kedoshiem bevinden zich op een kantelpunt van het boek Wajikra. De eerste 17 hoofdstukken van Wajikra waren vooral gewijd aan regels over de offers en de daarmee verband houdende regels rondom rituele reinheid en onreinheid. Het eerste stuk van Acharee Mot beschrijft ook een offerdienst – de bijzondere dienst van Jom Kipoer. Maar vanaf halverwege de parasja gaat het over kedoesja – regels die het Joodse volk moeten verheffen.  Deze regels worden voorafgegaan door een aantal inleidende pesoekiem: “Gd zei tegen Moshe: Zeg tegen het Joodse volk: ‘Ik ben Gd, uw Gd. Doe niet zoals ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond

7 oktober 2023 antisemitisme beeldende kunst chanoeka cine mediene Cultuuratlas De Joodse Stad feuilleton frieda belinfante Gaza Gaza-oorlog gijzelaars Hamas aanval Hertaling hertaling Bereishiet Hertog Nadler Hezbollah Iran israel Israel oorlog Israel politiek Jacob Israel de Haan Jeruzalem Joachimsthal Joodse kinderen jaren dertig joods verzet Kamala Harris Leiderschap Leo Mock limmoed Lody van de Kamp MbII essays Mijn Eigen Weg mokum op de gracht Naftoli netanyahu NHM Obrechtsjoel Pesach podcast rosh hashana Soeka soekot Spinoza theater na de dam Trump Uittocht vrijdag vooraf Waterlooplein zionisme

Copyright © 2023 - De Vrijdagavond - Alle rechten voorbehouden | Logo-ontwerp: Françoise Nick