23 juli 2026

Opinie

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Midden-Oosten

Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in politiek. Eerst in Nederland. Ik probeerde altijd dicht tegen de politiek aan te schuren, al wist ik goed dat ik nooit de tijd zou hebben om zelf professioneel politicus te worden. Hoewel ik inmiddels al meer dan vijf jaar in Israël woon, heb ik nog steeds contacten in de Nederlandse politiek. Die belangstelling is nooit verdwenen. Als een vlieg op de muur Ik moest daaraan denken toen ik … [Lees verder]

Tijd. Ruimte. Aandacht.

Opinie

Met de tennisrackets in de achterbak reed ik over de Amstelveenseweg. Vlak voor de oprit naar de A10 rijd ik op de tweede baan rechts zodat ik rechtdoor kan richting Amstelveen. Nog geen vijftig meter voor het viaduct blijken die twee rijbanen afgesloten en wijst een verlichte pijl de oprit op. Ik schrik me rot. Er is geen andere optie. De auto’s voor me maken de bocht al richting oprit. Ik weet dat ik de … [Lees verder]

schilderij met links opengeslagen Torarol en rechts Jezus die dew rol vasthoudt, schilderij van Marc Chagall

‘Joods-christelijke traditie’ een onbruikbare term?

Opinie

Het begrip ‘Joods-christelijke traditie’ is in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog met oprecht goede bedoelingen omkranst. Het staat voor veelsoortige ontmoetingen tussen Joden en christenen, vooral in zogeheten ‘leerhuizen’, in een poging elkaar na eeuwen Jodenvervolging en discriminatie beter te leren kennen. Daarbij ging (en gaat) het vooral om de kennismaking met de door christenen vergeten Joodse wortels van het christendom en om het zoeken naar wat de beide tradities gemeenschappelijk hebben. Er is … [Lees verder]

portret Bloeme Evers

Bloeme Evers, Gedreven Joods (2) Een drieluik over Bloeme Evers-Emden

Herdenken

Bloeme Evers heeft Amsterdam zien veranderen, zoals ook haar eigen leven drastisch zou veranderen. De tragische dood van zoon Sem werd naast haar eigen oorlogservaringen een tweede rode draad in haar leven. Zoon Raph zegt daarover in Bloeme’s raadsel (documentaire van Erga Netz, uitgezonden op 14 december 2017, anderhalf jaar na haar overlijden): het overlijden van Sem was een trigger waardoor ze eindelijk het rouwproces over de Tweede Wereldoorlog kon beginnen. Na de oorlog moest iedereen … [Lees verder]

Zijn ‘de Joden’ nog steeds de zondebok of zijn ze de ‘bad guys’ geworden? 

Opinie

Al heel jong keken wij naar cowboy- en Indianenfilms. Toen al wist ik dat we gemanipuleerd werden door te moeten denken dat er altijd ‘bad guys’ waren. In dit geval de Indianen.  Dit bleef een terugkerend thema in de Amerikaanse politiek: altijd waren er bad guys. In de jaren vijftig had je de commies (communisten) met de beruchte verhoren en rechtszaken onder senator Joe McCarthy. Later had je president Bush met zijn ‘As van het Kwaad’ … [Lees verder]

Nieuws

een jonge vrouw met een microsfoon
Nieuws

Sophie Straat en de zichtversperders

‘Alle witte mannen naar achteren’, schreeuwde Sophie Straat vanaf het podium tijdens het Best Kept Secret-festival.  De video met haar welgemeende verzoek om de moshpit, de ruimte dicht bij het podium, vrij te houden voor vrouwen, queers en mensen van kleur gaat breed rond. Met boze reacties tot gevolg, zoals: “Vette muziek. Maar waarom die labeltjes opdringen? Dacht dat muziek juist voor iedereen was.” Veel reageerders roepen: ‘discriminatie’. Zoals Johan Derksen verontwaardigd bij Vandaag Inside: … [Lees verder]

tekening van tempel in vuur
Nieuws

Rouwen om een verwoeste stad of om sinat chinam: ongegronde haat tussen Joden onderling

We zitten midden in de Negen Dagen, de periode die uitmondt in Tisja be’Av. Dit jaar begint de vastendag woensdagavond en eindigt hij donderdagavond. In Israël is dat rond kwart voor acht ’s avonds. In Nederland, dat veel noordelijker ligt, kunnen mensen pas rond kwart voor elf weer aan tafel. Verwoesting Eerste en Tweede Tempel Op Tisja be’Av herdenken we de verwoesting van zowel de Eerste als de Tweede Tempel en de val van Jeruzalem, … [Lees verder]

Beeldende kunst en fotografie

Achter de monumentale muren van de Snoge wordt nog dagelijks gebeden 

“Bestaat hier eigenlijk nog wel een Joodse gemeenschap?” Het is een vraag die ik de afgelopen jaren verrassend vaak heb gehoord van bezoekers aan de Portugese Synagoge in Amsterdam. Mensen komen voor het monument, voor de geschiedenis, voor de beroemde kaarsenkronen en het zand op de vloer. Telkens weer merk ik hun verbazing wanneer ik vertel dat de Snoge niet alleen een gebouw uit de zeventiende eeuw is, maar ook een levende gemeenschap waar nog … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

Het geheime conservatorium van de Jodenbreestraat – deel II

Muziek

“Ze zegt dat je volgende week vooral het geluid hard moet zetten.” Op dit spannende moment lieten we je vorige week achter.   We beloofden een video waarin Bar Vingerling op het terras van Tony’s Coffee enkele karakteristieke Portugese melodieën a capella voordraagt.*  Maar Bar kwam met een beter idee. Hij wil die opname samen met David Nunes Nabarro maken, zodat niet alleen de muziek, maar ook het verhaal achter deze eeuwenoude Portugese traditie verteld … [Lees verder]

Etty Hillesum in spijkerbroek op omafiets, maar de oorlog dreigt met zwartgeüniformeerde gestalten 

Geschiedenis

Aanstaande zaterdagavond laat, uitgaande sjabbat, is alweer het vierde deel te zien van de serie ‘Etty’ op NPO2.  In de vorige afleveringen maakten we kennis met hoofdpersoon Etty Hillesum, schrijver Klaas Smelik (mijn vader) en psychochiroloog Julius Spier. Daarnaast zagen we de fictieve vriendin Lizzie (een combinatie van Etty’s hartsvriendinnen Liesl Levie en Leonie Snatager) en huisbaas/minnaar Pa Han.  Daarmee zijn de kaarten geschud en vragen we ons af: hoe gaat het nu aflopen tussen … [Lees verder]

Musici in 17de eeuwse kleding

Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

Kunst en Cultuur

Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. Nu bleef het opvallend stil. Pas bij de parkeerplaats keek ze omhoog. “Levie?”“Ja?” “Volgens mij heb ik vanavond heel veel over onze zwager Spinoza gehoord, … [Lees verder]

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

STOP! Lilly ontdekt familiecrisis tussen de broer van Rebecca d’Espinosa en Samuel de Casseres …

Kijk- en Luistertips

“Levie, waarom hoor ik dit nú pas?” “Wat bedoel je, Lilly?” “Dat er een musical over de zwager van onze familie speelt en niemand mij heeft uitgenodigd!”Ik kijk haar aan. “Welke zwager?” Lilly zucht diep, zoals alleen een ruwharige teckel met sefardische ambities dat kan. “Baruch Spinoza natuurlijk. De broer van Rebecca d’Espinosa. En Rebecca trouwde volgens onze familielegende met Samuel de Casseres. Dat maakt Spinoza zo ongeveer de zwager van de hele misjpoge. Ik … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

Israël div

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

uit alle tijden

raket vliegt tussen sterren met zwarte achtergrond

Pesach dit jaar: Feest van de ontsnapping

Midden-Oosten

Pesach is door de eeuwen heen het feest van de vrijheid. Zelfs onder de moeilijkste omstandigheden werd, ook in het geheim, overal ter wereld door Joden dit bijzondere feest gevierd. Dit jaar heeft Pesach voor mij bijzondere betekenis. Het is meer dan het feest van de vrijheid, het is ook het feest van de ontsnapping. Een massale Iraanse drone- en raketaanval werd in de nacht van 14 en 15 april door Israël afgeslagen. Op enkele … [Lees verder]

vier mannen kijken vanaf balkon

Onbereikbaar in zwijgzaamheid. ‘In plaats van woede, het leven van Guus Belinfante’

Literatuur

In deze boeiende biografie beschrijft Geke van der Wal het leven van Guus Belinfante, een telg uit een belangrijke Portugees-Joodse familie die al generaties in Nederland woonde. Een familie die er trots op was in Den Haag geworteld te zijn en gerespecteerd te worden. Van der Wal schetst Belinfante als een intelligente, erudiete, maar tegelijkertijd introverte man die ook voor zijn kinderen lastig te lezen was. ‘Hij was onbereikbaar in zijn zwijgzaamheid’, aldus de biograaf. Belinfante … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Samen. Oorlogsmodus in Jeruzalem 

Midden-Oosten

Eens in de zoveel tijd wil ik iets delen dat de Israëlische maatschappij typeert. Niet altijd positief. Wel altijd opmerkelijk. Iets dat laat zien waarin dit land zich onderscheidt. Ik had een ander onderwerp in gedachten. Maar sinds een nieuwe oorlog uitbrak hebben we andere prioriteiten. Ik was me aan het aankleden om naar sjoel te gaan, toen het alarm van het Home Front Command afging: noodtoestand.Blijf dicht bij een schuilkelder.Blijf in de buurt.Bereid je … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Complotdenkers Kees en Karel in vergif spuitend anti-Israël blad

Nieuws

Ik weet niet of het u is opgevallen maar zowel op de TV als op de radio wordt intensief reclame gemaakt voor ‘De Andere Krant.’ Wie er achter zit, wie dit vergif spuitende blad financiert, weet ik ook niet maar ik weet wel dat het rabiaat anti-Israël is. Het derde nummer van deze krant wijdt pagina na pagina aan 9/11 en het Israëlische belang bij het ineenstorten van de Twin-torens in New York. Een zekere … [Lees verder]

Mijn opa Levy Hartog: ‘je deed je best en daarmee uit!’

Nieuws

Levy Hartog (1885-1974) was een buitengewoon lieve, bescheiden man en een belangrijke verzetsstrijder, al heeft hij zichzelf daar nooit op laten voorstaan.  Toen kort na de oorlog een aantal vrienden uit het verzet hem thuis kwamen vertellen dat ze hem hadden voorgedragen voor een hoge onderscheiding, heeft hij hen zonder pardon uiterst gekwetst de deur gewezen. “Ze hebben er helemaal niets van begrepen,” was zijn commentaar, en voegde er onder tranen aan toe: “Al die … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Soms moeten we bereid zijn voor de ander opzij te gaan 

De parasjiot van deze week spelen zich af vlak voor het moment dat het Joodse volk Erets Jisraeel binnentrekt.  Maar er dreigt onrust: een deel van het Joodse volk, de stammen Re’oewen, Gad en een deel van de stam Menashe, wil geen deel aan de intocht nemen. In plaats daarvan vragen ze Moshe of ze hun erfdeel kunnen krijgen op de plek waar ze dan zijn, aan de overzijde van de Jordaan.  Dit verzoek valt niet goed bij Moshe. Hij zegt, in woorden die ook in deze dagen nog maar al te bekend klinken: “Is het denkbaar dat jullie broeders ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond