23 oktober 2026

Opinie

Met knikkende knieën naar NAZA

Opinie

Al dagen voor de Nederlandse première van NAZA was ik bezig met de vraag of ik deze documentaire wel wilde zien.  In mijn hoofd zag ik bioscooppubliek met Palestijnse vlaggen. Was ik bang voor het zoveelste eenzijdige discours, waar 7 oktober er niet meer toe doet. Ik zag geschreeuw voor me tijdens en na de voorstelling en protesten (met geweld). En wat als de inhoud van de film heel schokkend en naar zou zijn? Wat … [Lees verder]

Wat past bij Nederland?

Opinie

Ter gelegenheid van Dierendag vond staatssecretaris Silvio Erkens dat hij de dieren een cadeautje moest geven. In een televisie-uitzending pleitte hij ervoor het taboe op een verbod op koosjere slacht te doorbreken. Onbedwelmd ritueel slachten hoort volgens hem niet in Nederland thuis. Dat is een stevige uitspraak. Daarom is het misschien goed om eerst de geschiedenis erbij te pakken. Want wie zegt dat iets ‘niet in Nederland thuishoort’, zou zich ook moeten afvragen hoelang het … [Lees verder]

groot bord met October 7Th met foto's van gegijzelden op plein

Drie jaar na 7 oktober: de blijvende littekens

Herdenken

Drie jaar geleden begon Simchat Tora voor mij zoals ieder ander jaar. Zoals gebruikelijk ging ik al vroeg in de ochtend naar sjoel. Het hoogtepunt van vreugde na de Hoge Feestdagen en Soekot: een lange dienst, inclusief zeven hakafot: de vreugdedansen met de Torarollen. Mijn vrouw zou later met de kids volgen. Zoals in veel wijken in Jeruzalem was onze sjoel gevestigd in een lokaal van een school. Het lokaal was tegelijkertijd de mamad van … [Lees verder]

bovenzijde rond raam met de hebreeuwse letters jod heh wav heh

Politiek hoort niet bij een Kol Nidre-dienst

Opinie

Ik ben er klaar mee. Vorige week woonde ik de Kol Nidre-dienst bij in het kleine universiteitsstadje aan de oostkust van de VS, waar ik woon met mijn Israëlische man. Het was een dienst van onze lokale joodse gemeenschap samen met de studentenvereniging Hillel. Midden in de Kol Nidre-dienst, op een feestdag die bedoeld is voor spirituele bezinning, nederigheid en vergeving, nam de rabbijn van Hillel het woord voor een politieke toespraak van twintig minuten. … [Lees verder]

Heidenau, een Duits stadje, weigert struikelstenen: teken aan de wand? 

Opinie

Alle internationale media van televisie, kranten tot sociale media berichten er de laatste week over: Heidenau, een klein Oost-Duits stadje van 16.000 inwoners bij de grens met Tsjechië. Dit stadje besloot dat het leggen van struikelstenen op de openbare weg niet langer is toegestaan. Er zijn er zeven aangevraagd, waarvan er al vijf liggen. Het initiatief van het verbod komt van de officieel als rechts-radicale partij bestempelde AfD (Alternative für Deutschland), samen met de christelijk-democratische … [Lees verder]

Nieuws

portret Gilad Perze bij de rubriek Israel Stemt
Nieuws

Links blijft verrassend overeind na 7 oktober, hoe komt dat?

Israël schuift op naar rechts, klinkt het vaak. Zeker het ultrarechtse kamp kan na 7 oktober rekenen op meer stemmen, stelt het Jewish People Policy Institute. Maar wat blijft er dan over van zionistisch links?  In aantal partijen stelt het niet veel voor. Alleen de zogeheten Democraten van oud-legerman Yair Golan behoort tot het vredesgezinde linkse kamp, terwijl zionistische rechtse kiezers hun stem op zeker zeven partijen kunnen uitbrengen. Het aanbod zegt hier dus alles … [Lees verder]

logo Ephraim vertelt, met twee diamantjes op de i
Nieuws

Vlucht FZ1073 van Dubai naar Tel Aviv

Bina deed de deur open en zei meteen dat ze niet in de beste stemming was. Ik verwachtte een pijnlijk medisch verhaal.  Ik was met mijn vrouw Tamara in Israël voor Soekot. Een paar dagen na mijn telefoontje zaten we bij Bina in haar woonkamer. Na een warme, maar toch wat gedempte begroeting gingen we zitten. “In het vliegtuig dat bijna is neergestort, zat mijn dochter,” zei ze. “Met haar man en hun twee kinderen.” … [Lees verder]

Nieuws

Besa: de ziel van de Albanese identiteit 

Tot de jaren negentig was Albanië een arm en voor de buitenwereld onbekend land, op het kruispunt van Europa en het Midden-Oosten.  Uniek als Europees land met een islamitische meerderheid, maar tegelijkertijd ook als het land dat, onder het communisme, religie compleet bij wet verbood. Tegenwoordig kennen we Albanië als een snel opkomende vakantiebestemming, waar toeristen kunnen genieten van parelwitte stranden en adembenemende bergen tegen relatief schappelijke prijzen.  Albanië als land wordt dus vooral gekenmerkt … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Daniël Belinfante herontdekt als componist

Muziek

“Het is aanlokkelijk om je voor te stellen hoe de muziek zich had ontwikkeld als ze waren blijven leven. Ze waren zo vrij, zo bevlogen, zulke gepassioneerde musici en componisten.” In muziekcentrum Splendor, midden in de oude Jodenbuurt van Amsterdam, vond maandag 5 oktober jl. een pianorecital plaats met muziek van de ‘vergeten’ componist Daniël Belinfante. Belinfante werd in 1893 in Amsterdam geboren in een muzikaal gezin. Hij studeerde viool en piano, vermoedelijk bij zijn … [Lees verder]

Safe Room van Dara Bazelet, voor wie liever geen toneel over toneel ziet

Kunst en Cultuur

Theater vind ik een tikje intimiderend. Het jargon, de aanname dat alles betekenisvol is, de theater-incrowd die lijkt neer te kijken op de rest van ons.  Ik geef het grif toe. Ik ben een oppervlakkige kunstkenner. Eens per jaar ga ik naar het ballet, voor het afgezaagde stuk waar de snobistische danswereld haar neus voor ophaalt, De Notenkraker. Ga ik vaker, zoals dit jaar naar Het Zwanenmeer, dan is het een klassieker met de te … [Lees verder]

Verzonken in contemplatie op het beroemde Jom Kipoer-schilderij van Maurycy Gottlieb

Geschiedenis

Joden bidden in de synagoge op Jom Kipoer (Grote Verzoendag) het schilderij van Maurycy Gottlieb (1856-1879) is misschien wel het beroemdste en meest gereproduceerde Joodse schilderij ooit.  Het toont een sfeervolle Joodse gebedsdienst in Oost-Europa op de heiligste dag van het Joodse jaar en verbeeldt het Europese Joodse leven van de negentiende eeuw. Gottlieb verwerkte er bovendien autobiografische elementen in. Sinds 1939 hangt dit iconische werk in het Tel Aviv Museum of Art. Geboren in … [Lees verder]

foto van Arnold Schönberg en de tekst Kol Nidrei

Vromen en afvalligen tesamen: het Kol Nidrei van de ‘teruggekeerde jood’ Arnold Schönberg 

Muziek

Arnold Schönberg emigreerde in 1933 naar de VS. In 1938 componeerde hij zijn Kol Nidrei. Ik denk dat daarin motieven uit zijn persoonlijke en maatschappelijke leven verwerkt zijn.* Over de tekst van het Kol Nidrei is veel te doen geweest, wel is bekend dat in joodse kring de uitleg luidt dat die woorden alleen betrekking hebben op de verplichtingen van iemand jegens God.  *zie ook het inleidende verhaal: Eigenzinnige en verrassende versie van Kol Nidrei … [Lees verder]

Van Verlichting naar de ‘Engel van de Geschiedenis’

Geschiedenis

Wat als de geschiedenis niet vooruitgaat, maar ons achterwaarts de toekomst in blaast?  En wat als juist de herinnering aan wat Europa heeft verwoest de enige voorwaarde is om die toekomst te kunnen denken? In het werk van Walter Benjamin komen die twee vragen samen.  Zijn ‘Engel van de Geschiedenis’ is niet simpelweg een symbool voor het verleden of voor de catastrofe. Het is een joods-messiaans beeld dat het Europese vooruitgangsgeloof op zijn kop zet: … [Lees verder]

uit alle tijden

chanoekia in zwarte wolk

Post-zeven-oktober-wereld heeft bijzonder licht nodig 

Nieuws

Een wolk van duisternis ontketende zich de afgelopen twee maanden over de wereld. In Israëlische dorpen en wijken werden meer dan twaalfhonderd mannen, vrouwen en kinderen in koelen bloede afgeslacht. Al die dorpen en buurten liggen nog in puin. Duizenden gewonden herstellen nog en honderdzesendertig gijzelaars worden nog steeds door een meedogenloze, genocidale vijand vastgehouden. Oorverdovend zwijgen  In de rest van de wereld viert antisemitisme en Jodenhaat hoogtij en het zwijgen van gezaghebbende mensen en … [Lees verder]

Rijksmuseum met mensen tjidens vredesdemo

Wandelen voor de vrede: ik wil compassie zien, maar ben ook op mijn hoede

Nieuws

Zondag 29 oktober verzamelen zich een paar honderd mensen op de Dam in Amsterdam voor de Vredeswandeling. Een stille oproep voor verbinding en compassie die vermorzeld dreigen te worden onder de beelden van geweld. Eerst beelden van 7 oktober toen Israëli’s in kibboetsiem en bij een muziekfestival bij de grens met Gaza slachtoffer werden van een de 21ste-eeuwse versie van een pogrom. En daarna na de slachtoffers die vallen als Israël terugslaat.  Meedoen Ik ben … [Lees verder]

tekstbeeld Salomon analyseert Israel

Vijfde verkiezingsronde?

Midden-Oosten

Naftali Bennett zal zijn droom om Netanjahoe te vervangen op moeten geven Ik ga ervan uit dat de dodelijke details van de oorlog tussen Israël en Hamas bekend zijn. Ik wil slechts bij een belangrijk neveneffect van deze uitbarsting van geweld stil staan.  Dit is geen oorlog volgens het bekende patroon. Voor het eerst heeft deze uitbarsting van geweld symptomen gekregen van een godsdienstoorlog. Wat de achtergrond ook is, het was een strategische fout/blunder de … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Wie zijn in Israel de beste soldaten?

Midden-Oosten

Chef-staf generaal Avi Kochavi weet het: ‘De besten soldaten zijn bereid het land te dienen en zien er niet tegen op hun leven te offeren om anderen te beschermen.’ Wat bracht deze generaal ertoe het woord ‘offeren’ uit het militaire lexicon zo nadrukkelijk uit te spreken? Zou het niet verstandiger zijn het te houden op ‘het land dienen.’  In de tempel in Jeruzalem werd geofferd. Geen mensen maar dieren. Mijn kinderen hebben in Tsahal gediend, … [Lees verder]

lezing opening academische jaar 4 september 2024

Michael Ignatieff over academische vrijheid: We moeten in gesprek blijven

Nieuws

“We moeten de banden met Israël niet verbreken; op Israëlische universiteiten is een grote academische vrijheid; academici en studenten zijn juist actief tegen de regering. We moeten die banden juist versterken, ook met de Palestijnse universiteiten die er nog zijn. Wij moeten in gesprek blijven.” De Canadese historicus en schrijver Michael Ignatieff (Toronto, 1947), tevens oud-politicus en voormalig universiteitsbestuurder, gaf onlangs een gepassioneerde keynote speech over de toenemende druk op academische vrijheid wereldwijd tijdens een … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Als we naar de sterren kijken, herinneren we ons dat we niet alleen zijn

In parashat Lech Lecha lezen we over het ברית בין הבתרים, het verbond tussen de stukken.  Gd belooft Awraham hierin twee zaken: nageslacht dat zijn nalatenschap zal voortzetten en het land Erets Jisraeel. De passage begint met de woorden אחר הדברים האלה, ‘na deze dingen’, wat een verband suggereert met de oorlog tussen de lokale clans waarin Awraham kort daarvoor had ingegrepen.  Mogelijk confronteerde die oorlog Awraham met zijn eigen sterfelijkheid en de vraag waar hij werkelijk thuis zou zijn. Het verbond lijkt hem gerust te stellen: hij zal zowel een familie als een land nalaten. Die belofte wordt echter ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond