20 augustus 2026
  • Nieuws

    Sigrid Kaag over diplomatie, het Midden-Oosten en de uitdagingen van deze tijd in vierde Harry van den Bergh-lezing

    Hoe voer je een betekenisvolle dialoog over een van de meest complexe en beladen vraagstukken van onze tijd? En welke rol kunnen diplomatie, internationale samenwerking en humanitaire inspanningen spelen wanneer de verhoudingen in het Midden-Oosten zo onder druk staan? Zondagmiddag 6 september organiseert de Stichting Nederlandse Vrienden van de Hebreeuwse ... [Lees verder]
  • zwart veld met klein tweemaal de eclips van augustus 2026
    Nieuws

    Zonsverduistering: exact voorspeld, toch onverklaard

    Er circuleert een anekdote over de Chafetz Chaim, een van de belangrijkste rabbijnen uit het begin van de twintigste eeuw.  Hij leefde van 1838 tot 1933 en woonde het grootste deel van zijn leven in Radin, tegenwoordig Belarus, vlakbij de grens met Litouwen. Hij is vooral bekend onder de naam ... [Lees verder]
  • een rabbijn zit achter een laptop met zijn gebedskleed in de buurt
    Nieuws

    Amerikaanse joden worstelen met Gaza en de gevolgen voor Israël

    Politiek analist Mitchell Plitnick interviewt rabbijn Shaul Magid over antisemitisme, zionisme en Gaza.  Magid is hoogleraar Modern Joodse Studies aan Harvard, kenner van middeleeuwse kabbala, het chassidisme en hedendaagse joodse stromingen.* Binnenkort verschijnt zijn boek over het joodse antizionisme van rabbijn Joel Teitelbaum, de grondlegger van het Satmar-chassidisme. *zie het ... [Lees verder]
  • Nieuws

    Jacques Wallage, herinneringen aan een vriend

    Vorige week, op 12 augustus, overleed mijn goede vriend Jacques Wallage. Ik kende hem ruim 65 jaar. We groeiden beiden op in de kleine Groninger Joodse gemeenschap van na de oorlog. Onze ouders waren bevriend. Ik kan me nog goed herinneren dat Jacques weleens bij ons kwam lunchen toen hij ... [Lees verder]
  • kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw
    Verhalen

    We hebben een klik met een blik

    Drie weken hebben we in de buurt van New York genoten van onze kleinzoon.  Ik weet niet of dit voor iedere grootouder geldt, maar iedere keer als we weggaan, heb ik het gevoel dat je hem nog meer mist dan de keer daarvoor. Gelukkig kunnen we weer aftellen tot de ... [Lees verder]

Opinie

David Grossman: kracht alleen garandeert geen overwinning 

Israël div

Twintig jaar geleden, op 12 augustus 2006, kwam Uri Grossman om bij een operatie van het Israëlische leger in Zuid-Libanon. Dat gaf aanleiding om aandacht te vragen voor zijn vader David Grossman, een van mijn favoriete schrijvers.  Grossman is een uitgesproken criticus van het beleid van de Israëlische regering. Hij heeft, na lang geweigerd te hebben het woord genocide in de mond te nemen, vorig jaar zomer dat woord voor het eerst gebruikt. Zoals hij stelde: … [Lees verder]

Rabbijn Tzvi Marx: de huidige Chillul Hashem-misdaden moeten juist door religieuze Joden en rabbijnen krachtig worden veroordeeld

Opinie

Rabbinaal protest tegen het geweld van heetgebakerde jonge Joodse kolonisten tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse boeren en bewoners op de Westelijke Jordaanoever in Israël. Als liberaal-orthodoxe rabbijn, 84 jaar oud, en al jarenlang lid van de Rabbinical Council of America (een organisatie van meer dan duizend orthodoxe rabbijnen in Noord-Amerika), protesteer ik met klem tegen en veroordeel ik het geweld dat soms zelfs tot moord leidt, dat door messiaans-gedreven jonge Joodse kolonisten wordt gepleegd tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Midden-Oosten

Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in politiek. Eerst in Nederland. Ik probeerde altijd dicht tegen de politiek aan te schuren, al wist ik goed dat ik nooit de tijd zou hebben om zelf professioneel politicus te worden. Hoewel ik inmiddels al meer dan vijf jaar in Israël woon, heb ik nog steeds contacten in de Nederlandse politiek. Die belangstelling is nooit verdwenen. Als een vlieg op de muur Ik moest daaraan denken toen ik … [Lees verder]

Tijd. Ruimte. Aandacht.

Opinie

Met de tennisrackets in de achterbak reed ik over de Amstelveenseweg. Vlak voor de oprit naar de A10 rijd ik op de tweede baan rechts zodat ik rechtdoor kan richting Amstelveen. Nog geen vijftig meter voor het viaduct blijken die twee rijbanen afgesloten en wijst een verlichte pijl de oprit op. Ik schrik me rot. Er is geen andere optie. De auto’s voor me maken de bocht al richting oprit. Ik weet dat ik de … [Lees verder]

schilderij met links opengeslagen Torarol en rechts Jezus die dew rol vasthoudt, schilderij van Marc Chagall

‘Joods-christelijke traditie’ een onbruikbare term?

Opinie

Het begrip ‘Joods-christelijke traditie’ is in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog met oprecht goede bedoelingen omkranst. Het staat voor veelsoortige ontmoetingen tussen Joden en christenen, vooral in zogeheten ‘leerhuizen’, in een poging elkaar na eeuwen Jodenvervolging en discriminatie beter te leren kennen. Daarbij ging (en gaat) het vooral om de kennismaking met de door christenen vergeten Joodse wortels van het christendom en om het zoeken naar wat de beide tradities gemeenschappelijk hebben. Er is … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Sigrid Kaag over diplomatie, het Midden-Oosten en de uitdagingen van deze tijd in vierde Harry van den Bergh-lezing

Hoe voer je een betekenisvolle dialoog over een van de meest complexe en beladen vraagstukken van onze tijd? En welke rol kunnen diplomatie, internationale samenwerking en humanitaire inspanningen spelen wanneer de verhoudingen in het Midden-Oosten zo onder druk staan? Zondagmiddag 6 september organiseert de Stichting Nederlandse Vrienden van de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem (NVHU) de vierde Harry van den Bergh-lezing. Dit jaar is voormalig vicepremier, minister en topdiplomaat Sigrid Kaag te gast. Zij gaat in gesprek met onderzoeksjournaliste Or … [Lees verder]

zwart veld met klein tweemaal de eclips van augustus 2026
Nieuws

Zonsverduistering: exact voorspeld, toch onverklaard

Er circuleert een anekdote over de Chafetz Chaim, een van de belangrijkste rabbijnen uit het begin van de twintigste eeuw.  Hij leefde van 1838 tot 1933 en woonde het grootste deel van zijn leven in Radin, tegenwoordig Belarus, vlakbij de grens met Litouwen. Hij is vooral bekend onder de naam van zijn boek over lasjon hara (kwaadspreken), maar zijn andere belangrijke werk is de Misjna Beroera, een van de gezaghebbendste verklaringen op de Sjoelchan Aroech, … [Lees verder]

een rabbijn zit achter een laptop met zijn gebedskleed in de buurt
Nieuws

Amerikaanse joden worstelen met Gaza en de gevolgen voor Israël

Politiek analist Mitchell Plitnick interviewt rabbijn Shaul Magid over antisemitisme, zionisme en Gaza.  Magid is hoogleraar Modern Joodse Studies aan Harvard, kenner van middeleeuwse kabbala, het chassidisme en hedendaagse joodse stromingen.* Binnenkort verschijnt zijn boek over het joodse antizionisme van rabbijn Joel Teitelbaum, de grondlegger van het Satmar-chassidisme. *zie het vijfdelige interview met Magid door Judith Hertog in De VrijdagavondShaul Magid: Met ballingschap bedoel ik een manier van denken, niet geografische diaspora. De eerste tien … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

rijk gekleurde museumzaal Henriette Polak museum, Zutphen

Leo Samama: Thuis stond een Chanoekaboom, maar het moderne humanisme is geen joodse zaak

Geschiedenis

In de jaren zestig waren wij als kinderen benieuwd of we bij een kerkgenootschap waren aangesloten zoals heel wat vriendjes en vriendinnetjes.  Het antwoord was duidelijk: nee. Maar als jullie dat zouden willen, gaan jullie zelf maar op onderzoek uit en uitvinden wat bij jullie past. Zo leerden we al vroeg zelfstandig na te denken over dergelijke zaken. Dit is geheel in lijn met de filosofische ideeën van onze grootvader Leo Polak: autonoom nadenken, dat … [Lees verder]

Biënnale 2026: Een zwevende synagoge boven Venetië

Kunst en Cultuur

De 61e Biënnale van Venetië staat dit jaar niet alleen in het teken van kunst, maar evenzeer van politieke frictie. Al maanden vóór de opening laaiden discussies op over de deelname van Israël, vergezeld van boycotoproepen en acties van de Art Not Genocide Alliance (ANGA). Ook de aanwezigheid van Russische kunstenaars bleef niet zonder gevolgen: in mei 2026 trad de centrale jury af na onenigheid over zowel de prijsuitreiking als de betrokkenheid van Israël en … [Lees verder]

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

Het geheime conservatorium van de Jodenbreestraat – deel II

Muziek

“Ze zegt dat je volgende week vooral het geluid hard moet zetten.” Op dit spannende moment lieten we je vorige week achter.   We beloofden een video waarin Bar Vingerling op het terras van Tony’s Coffee enkele karakteristieke Portugese melodieën a capella voordraagt.*  Maar Bar kwam met een beter idee. Hij wil die opname samen met David Nunes Nabarro maken, zodat niet alleen de muziek, maar ook het verhaal achter deze eeuwenoude Portugese traditie verteld … [Lees verder]

Etty Hillesum in spijkerbroek op omafiets, maar de oorlog dreigt met zwartgeüniformeerde gestalten 

Geschiedenis

Aanstaande zaterdagavond laat, uitgaande sjabbat, is alweer het vierde deel te zien van de serie ‘Etty’ op NPO2.  In de vorige afleveringen maakten we kennis met hoofdpersoon Etty Hillesum, schrijver Klaas Smelik (mijn vader) en psychochiroloog Julius Spier. Daarnaast zagen we de fictieve vriendin Lizzie (een combinatie van Etty’s hartsvriendinnen Liesl Levie en Leonie Snatager) en huisbaas/minnaar Pa Han.  Daarmee zijn de kaarten geschud en vragen we ons af: hoe gaat het nu aflopen tussen … [Lees verder]

Musici in 17de eeuwse kleding

Zoals een golf deel uitmaakt van de zee: Lilly bezoekt familie

Kunst en Cultuur

Lilly liep een tijdje zwijgend naast mij na het verlaten van het Amsterdamse Bostheater. Dat gebeurt zelden. Normaal gesproken heeft zij na een voorstelling onmiddellijk een oordeel klaar. Over het decor. Over de muziek. Over de acteurs. Over de kwaliteit van de catering. Vooral over de kwaliteit van de catering. Nu bleef het opvallend stil. Pas bij de parkeerplaats keek ze omhoog. “Levie?”“Ja?” “Volgens mij heb ik vanavond heel veel over onze zwager Spinoza gehoord, … [Lees verder]

uit alle tijden

wintersport

Roemeense lekkernijen en een neuroloog in de sneeuw

Nieuws

Winter 2017-2018 Ik kwam net van de piste af in de Schistall om mijn ski’s op te bergen en mijn skischoenen uit te trekken in de VIP-afdeling van de hut. Daar zit een man op een houten bank. Hij probeert zijn skischoenen uit te trekken. Ik zie dat hij crepeert van de pijn. Het is geen Duitser of  Oostenrijker, ik spreek hem aan in het Engels Can I help you? Nee, ik moet het zelf doen, … [Lees verder]

Gewoon door: Jongeren maken theater met ooggetuigen Tweede Wereldoorlog  

Nieuws

Het klinkt zo eenvoudig: ‘gewoon doorgaan’. Bijna vanzelfsprekend.  Je gaat naar school,  je speelt met vrienden, je maakt plannen voor morgen. Maar wat als die vanzelfsprekendheid verdwijnt? Wat als je meesters worden opgepakt, je vrienden  verdwijnen en je dagelijkse leven zich afspeelt in gevangenschap?  En nu, hoe ‘gewoon’ is doorgaan nu als je weet dat het elders in de wereld zo erg is?  Deze vragen vormen het hart van een bijzondere multidisciplinaire theaterproductie Gewoon door … [Lees verder]

Opening atelier voor het maken van Stolpersteine in Amsterdam

Nieuws

“Een mens is pas vergeten wanneer zijn naam is vergeten.” In de tuin van het Goethe-Instituut aan de Herengracht werd op donderdag 27 mei een atelier geopend voor het maken van Stolpersteine. In Amsterdam – waar zo ontzettend veel joodse mensen werden gedeporteerd en vervolgens vermoord. Ook hier willen nabestaanden hun familieleden herdenken met een Stolperstein voor de deur van de laatste door hun zelfgekozen woonplaats. Door deze derde werkplaats, de eerste buiten Duitsland, zullen … [Lees verder]

tekening met acht kaarsjes en magen david in het midden

Hoe irritant is het?

Nieuws

Je zit zelf in oorlog en dan beginnen je buren ook herrie te schoppen.  Dat is precies wat er nu gebeurt in Syrië waar het leger van president Assad vecht tegen opstandelingen. Assad staat ongetwijfeld in de top drie ter wereld van de wreedste moordenaars van eigen volk. Vooral Soennieten zijn de afgelopen jaren massaal afgeslacht. Assad wordt gesteund door Iran (lees: Sjiieten en Hezbollah) en Rusland. Beide landen hebben daar militairen. Rusland wil hiermee … [Lees verder]

Halsema: zonder Joods leven is er geen Amsterdam

Nieuws

Donderdag 24 april 2025 sprak burgemeester Femke Halsema bij de Jom HaSjoa-herdenking in Amsterdam.De Vrijdagavond biedt haar lezers de complete toespraak van Halsema, kort nadat zij die uitsprak op de binnenplaats van wat voor de oorlog een centrum was van joods vermaak: de Hollandsche Schouwburg aan de Plantage Middenlaan. Burgemeester Halsema: Op 13 december 1940 – twee weken nadat Joodse raadsleden door de bezetter uit hun ambt zijn ontheven – vergadert het Amsterdamse college van … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Verantwoordelijkheid, zelfs tegenover een vijand

Het terugbrengen van een verloren voorwerp naar de rechtmatige eigenaar is een gebod dat berust op fundamentele menselijke fatsoensnormen.  Vertrouwen dat burgers in een beschaafde samenleving in elkaar moeten kunnen hebben: dat men elkaars eigendom respecteert. In Deuteronomium 21:1-3 gaat het om de os of de ezel van ‘uw broeder’. Dit herhaalt een verplichting die eerder al in Exodus 23:8 werd uitgesproken. Daar betreft het echter de os of ezel van ‘uw vijand’. Het is interessant om te zien dat het idee van ‘uw vijand liefhebben’ niet oorspronkelijk uit het Nieuwe Testament afkomstig is (Matteüs 5:44). Het is duidelijk een ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond