29 oktober 2026

Opinie

Met knikkende knieën naar NAZA

Opinie

Al dagen voor de Nederlandse première van NAZA was ik bezig met de vraag of ik deze documentaire wel wilde zien.  In mijn hoofd zag ik bioscooppubliek met Palestijnse vlaggen. Was ik bang voor het zoveelste eenzijdige discours, waar 7 oktober er niet meer toe doet. Ik zag geschreeuw voor me tijdens en na de voorstelling en protesten (met geweld). En wat als de inhoud van de film heel schokkend en naar zou zijn? Wat … [Lees verder]

Wat past bij Nederland?

Opinie

Ter gelegenheid van Dierendag vond staatssecretaris Silvio Erkens dat hij de dieren een cadeautje moest geven. In een televisie-uitzending pleitte hij ervoor het taboe op een verbod op koosjere slacht te doorbreken. Onbedwelmd ritueel slachten hoort volgens hem niet in Nederland thuis. Dat is een stevige uitspraak. Daarom is het misschien goed om eerst de geschiedenis erbij te pakken. Want wie zegt dat iets ‘niet in Nederland thuishoort’, zou zich ook moeten afvragen hoelang het … [Lees verder]

groot bord met October 7Th met foto's van gegijzelden op plein

Drie jaar na 7 oktober: de blijvende littekens

Herdenken

Drie jaar geleden begon Simchat Tora voor mij zoals ieder ander jaar. Zoals gebruikelijk ging ik al vroeg in de ochtend naar sjoel. Het hoogtepunt van vreugde na de Hoge Feestdagen en Soekot: een lange dienst, inclusief zeven hakafot: de vreugdedansen met de Torarollen. Mijn vrouw zou later met de kids volgen. Zoals in veel wijken in Jeruzalem was onze sjoel gevestigd in een lokaal van een school. Het lokaal was tegelijkertijd de mamad van … [Lees verder]

bovenzijde rond raam met de hebreeuwse letters jod heh wav heh

Politiek hoort niet bij een Kol Nidre-dienst

Opinie

Ik ben er klaar mee. Vorige week woonde ik de Kol Nidre-dienst bij in het kleine universiteitsstadje aan de oostkust van de VS, waar ik woon met mijn Israëlische man. Het was een dienst van onze lokale joodse gemeenschap samen met de studentenvereniging Hillel. Midden in de Kol Nidre-dienst, op een feestdag die bedoeld is voor spirituele bezinning, nederigheid en vergeving, nam de rabbijn van Hillel het woord voor een politieke toespraak van twintig minuten. … [Lees verder]

Heidenau, een Duits stadje, weigert struikelstenen: teken aan de wand? 

Opinie

Alle internationale media van televisie, kranten tot sociale media berichten er de laatste week over: Heidenau, een klein Oost-Duits stadje van 16.000 inwoners bij de grens met Tsjechië. Dit stadje besloot dat het leggen van struikelstenen op de openbare weg niet langer is toegestaan. Er zijn er zeven aangevraagd, waarvan er al vijf liggen. Het initiatief van het verbod komt van de officieel als rechts-radicale partij bestempelde AfD (Alternative für Deutschland), samen met de christelijk-democratische … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Opa van Amos en Tamar wilde niet vertrekken uit joods Thessaloniki

In 1938 kon de liefde in Palestina behoorlijk ingewikkeld zijn.  Vooral wanneer een jonge Asjkenazische socialist uit een kibboets verliefd werd op de dochter van een welgestelde Sefardische koopman uit Tel Aviv.  De een geloofde in gemeenschappelijk bezit, de ander was opgegroeid in een wereld waarin bezit juist de basis van een fatsoenlijk bestaan vormde. Dat leverde interessante gesprekken op. Vooral wanneer beide vaders aan tafel zaten. Amos woonde in Degania, aan het Meer van … [Lees verder]

boekenplank met in het midden het besproken boek
Nieuws

Hoe durft een jood te beweren dat Israël een sof is! 

‘Nou dag kind, en Israël is een sof’ van Truus Cahen is een boek waarvan mijn vrienden zeggen dat ik het MOET lezen. Het gaat immers over Joden, holocaust, tweede generatie en Israël. Kortom, een boek waar ik doorgaans geen zin in heb, ze liggen me te zwaar op de maag. Echter: het boek van Truus Cahen had ik binnen een paar dagen uit, ik genoot ervan. De schrijfster is beeldend kunstenaar en therapeut, dat … [Lees verder]

portret Gilad Perze bij de rubriek Israel Stemt
Nieuws

Links blijft verrassend overeind na 7 oktober, hoe komt dat?

Israël schuift op naar rechts, klinkt het vaak. Zeker het ultrarechtse kamp kan na 7 oktober rekenen op meer stemmen, stelt het Jewish People Policy Institute. Maar wat blijft er dan over van zionistisch links?  In aantal partijen stelt het niet veel voor. Alleen de zogeheten Democraten van oud-legerman Yair Golan behoort tot het vredesgezinde linkse kamp, terwijl zionistische rechtse kiezers hun stem op zeker zeven partijen kunnen uitbrengen. Het aanbod zegt hier dus alles … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Amsterdam Storytelling Festival barst los met clownerie, volksverhalen en zuurdesembrood

Kunst en Cultuur

“Storytelling is persoonlijk en intiem, en in deze tijd is de behoefte om direct en intiem met elkaar in contact te komen. Dat is het succes van storytelling.”   Aldus performer Raphael Rodan, een Israëliër die al twaalf jaar in Amsterdam woont.  Ik sprak hem omdat hij goed nieuws heeft: Het Amsterdam Storytelling Festival begint over twee weken.  Dit inspirerende en buitengewone festival is een must voor iedereen die wil genieten van en kennismaken met storytelling … [Lees verder]

danseres tegen donkere achtergrond

Zoektocht naar een nieuw begin, van dichtbij

Kunst en Cultuur

“Ik weet hoe ik eraan begin, maar ik heb geen idee hoe ik eruit kom.”  Zo beschrijft danser Ariel Gelbart zijn solo First Things van choreograaf Michael Getman. Hij danst het stuk al sinds 2021 en toch voelt het elke keer anders.  Dat het werk daardoor levend blijft, geldt ook voor zijn leven sinds februari 2026. Toen verhuisde hij met zijn vrouw en zoontje van Tel Aviv naar Nederland op zoek naar rust en een … [Lees verder]

Carole King schreef het songboek van de tweede feministische golf 

Muziek

She Made the Earth Move De dichteres Muriel Rukeyser opperde ooit dat de wereld zou openbarsten als ook maar één vrouw de waarheid over haar leven zou vertellen.  Het eerste deel van die gedachte lijkt uit te zijn gekomen toen een tienermoeder uit Brooklyn, studieverlater Carol Klein, haar naam veranderde in Carole King en begon muziek te schrijven.  Aan de andere kant: de teksten schreef Gerry Goffin, haar echtgenoot. Een nieuw boek in de voortreffelijke … [Lees verder]

Daniël Belinfante herontdekt als componist

Muziek

“Het is aanlokkelijk om je voor te stellen hoe de muziek zich had ontwikkeld als ze waren blijven leven. Ze waren zo vrij, zo bevlogen, zulke gepassioneerde musici en componisten.” In muziekcentrum Splendor, midden in de oude Jodenbuurt van Amsterdam, vond maandag 5 oktober jl. een pianorecital plaats met muziek van de ‘vergeten’ componist Daniël Belinfante. Belinfante werd in 1893 in Amsterdam geboren in een muzikaal gezin. Hij studeerde viool en piano, vermoedelijk bij zijn … [Lees verder]

Safe Room van Dara Bazelet, voor wie liever geen toneel over toneel ziet

Kunst en Cultuur

Theater vind ik een tikje intimiderend. Het jargon, de aanname dat alles betekenisvol is, de theater-incrowd die lijkt neer te kijken op de rest van ons.  Ik geef het grif toe. Ik ben een oppervlakkige kunstkenner. Eens per jaar ga ik naar het ballet, voor het afgezaagde stuk waar de snobistische danswereld haar neus voor ophaalt, De Notenkraker. Ga ik vaker, zoals dit jaar naar Het Zwanenmeer, dan is het een klassieker met de te … [Lees verder]

uit alle tijden

Tinder zwendelaar alias Shimon Leviev nu op Netflix

Kijk- en Luistertips

De zwendelaar beheerst het nieuws, nu ook in Nederland. Sinds een grote Noorse krant in 2019 over hem begon te schrijven is het niet meer opgehouden: de lawine van nieuws in de media over Shimon Hayut alias Simon Leviev alias… Nu uitgemond in een Netflix hit. Hij zou verwijderd zijn van Tinder. Hij verklaart zijn Instagram-account te verwijderen om later met zijn Versie van Het Verhaal te komen… Much ado about nothing? Nee, als jonge … [Lees verder]

De vijfde zoon

Nieuws

In een oude Oost-Groningse traditie is er ook sprake van een vijfde zoon: de Betweter. In de vertaling van de Haggada volgens de Bellingwolder ritus luidt de tekst: En wat zegt de Betweter? De Betweter zegt: jullie doen het allemaal fout. Het moet strikter! Jullie houden je niet alleen zelf niet aan mijn interpretatie van de halacha; jullie zorgen er ook nog eens voor dat anderen die strike interpretatie niet volgen! Zeg tegen hem: “Ga … [Lees verder]

De goede kant van de geschiedenis

Nieuws

Er vallen al ruim een week geen bommen meer in Israël en in Gaza, maar een vonkenregen waait nog over de wereld en doet her en der kruitvaatjes vol meningen ontploffen. Meningen van mensen die progressief en (dus?) “pro-Palestina” zijn. (“From the river to the sea?” – “Ach, dat zal toch zo’n vaart niet lopen?”) Meningen van mensen die vinden dat je toch wel “kritiek op Israël mag hebben”. (Het valt niet mee om daartussen … [Lees verder]

vrolijk beeld van grote giraffe op een kleine kiosk

Jeruzalem en Amstelveen eren verzetsheld Jan van Hulst

Nieuws

Tijdens een van mijn wandelingen door de Jeruzalemse wijk Rechawja liep ik langs een kiosk in de Rambanstraat waar ik een espresso to go kocht. Op het dak van deze kiosk bevindt zich een beeld van een giraffe gemaakt van stukjes gekleurd glas. Nadere observatie leerde dat het hier een kunstwerk betreft gemaakt door Abraham Yachin (1924-2020), een bekende Israëlische schilder en beeldhouwer. In 1959 besloot Abraham Yachin dit kunstwerk te construeren ter ere van … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Bezalel Smotrich beging een zionistische zonde

Midden-Oosten

Een Israëlische vrouw die de holocaust in Nederland overleefde, zei deze week dat ze niet meer naar de radio luistert en ook de tv uitzet. Ze heeft zich afgesloten van zowel de pijn van het oplopende aantal gesneuvelde en gewonden soldaten als van het bittere lot van de Palestijnse bevolking in Gaza. Maar ze had wel gehoord dat de extreem religieuze zionistische minister Bezalel Smotrich in mijn woorden ‘een zionistische zonde’ heeft begaan: ‘Het terugbrengen … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Als we naar de sterren kijken, herinneren we ons dat we niet alleen zijn

In parashat Lech Lecha lezen we over het ברית בין הבתרים, het verbond tussen de stukken.  Gd belooft Awraham hierin twee zaken: nageslacht dat zijn nalatenschap zal voortzetten en het land Erets Jisraeel. De passage begint met de woorden אחר הדברים האלה, ‘na deze dingen’, wat een verband suggereert met de oorlog tussen de lokale clans waarin Awraham kort daarvoor had ingegrepen.  Mogelijk confronteerde die oorlog Awraham met zijn eigen sterfelijkheid en de vraag waar hij werkelijk thuis zou zijn. Het verbond lijkt hem gerust te stellen: hij zal zowel een familie als een land nalaten. Die belofte wordt echter ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond