16 november 2026

Opinie

twee portretten; een van man met lange witte baard, een van man met kort donker haar

Mijn joods-zijn: een zachte verbindende kracht. Nu opgeëist door oorlog, politiek en de blik van de ander

Diaspora

Mijn joods-zijn was altijd iets wat ik in stilte met me meedroeg, in culturele en historische betekenis. Nu merk ik dat anderen het steeds vaker naar voren halen, er een politieke betekenis aan geven en mij vragen er verantwoording over af te leggen. Daarmee verandert niet alleen de blik van de ander op mij, maar ook mijn verhouding tot mijn eigen geschiedenis. Het noodzaakt mij me uit te spreken. In een tijd waarin joods-zijn in … [Lees verder]

Als je geweld tegen een bepaalde groep legitimeert, creëer je een samenleving waarin niemand meer veilig is

Opinie

‘De PvdD wil koosjer en halal slachten verbieden’, zei iemand laatst in sjoel. In Nederland wordt er nauwelijks nog koosjer geslacht. Het is duur, er zijn weinig mensen die zich aan de strikte kasjroetregels houden en zelfs in Amsterdam bleek er onvoldoende vraag om de laatste koosjere slagerij open te houden.  Halal wordt er daarentegen nog wel geslacht. Volgens menig sjoelganger was halal slachten een stuk erger voor het dier dan koosjer slachten. Dit gesprek … [Lees verder]

Wie zijn de Joden? Ofwel de Joodse invloeden in het leven van Carole King en Gerry Goffin

Diaspora

Allereerst mijn dank aan Jonathan Gill voor zijn tweedelige artikel over het leven van Carole King.  Mijn belangstelling voor Carole King en Gerry Goffin is ook persoonlijk. Mijn oom werkte met Gerry samen in de laboratoria van Arco Chemical en was goed bevriend met zowel Gerry als Carole. Daarnaast herken ik veel in de wortels van onze familie in Brooklyn, nadat zij in de jaren negentig van de negentiende eeuw Europa hadden verlaten.  zie: Carole … [Lees verder]

boekenplank met in het midden het besproken boek

Hoe durft een jood te beweren dat Israël een sof is! 

non-fictie en biografieën

‘Nou dag kind, en Israël is een sof’ van Truus Cahen is een boek waarvan mijn vrienden zeggen dat ik het MOET lezen. Het gaat immers over Joden, holocaust, tweede generatie en Israël. Kortom, een boek waar ik doorgaans geen zin in heb, ze liggen me te zwaar op de maag. Echter: het boek van Truus Cahen had ik binnen een paar dagen uit, ik genoot ervan. De schrijfster is beeldend kunstenaar en therapeut, dat … [Lees verder]

Met knikkende knieën naar NAZA

Opinie

Al dagen voor de Nederlandse première van NAZA was ik bezig met de vraag of ik deze documentaire wel wilde zien.  In mijn hoofd zag ik bioscooppubliek met Palestijnse vlaggen. Was ik bang voor het zoveelste eenzijdige discours, waar 7 oktober er niet meer toe doet. Ik zag geschreeuw voor me tijdens en na de voorstelling en protesten (met geweld). En wat als de inhoud van de film heel schokkend en naar zou zijn? Wat … [Lees verder]

Nieuws

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw
Nieuws

Europa sluit defensiedeals met Israël 

Even moest ik glimlachen toen ik een berichtje las dat het Israëlische bedrijf IWI een samenwerkingsovereenkomst heeft gesloten met het Nederlandse bedrijf AIA. Het gaat om onder licentie machinegeweren te produceren. Ik dacht even aan die 200.000 naïeve demonstranten op het Museumplein. Maar dit terzijde. Diezelfde week las ik dat ook Finland en Roemenië defensiedeals met Israël hadden gesloten. En toen kwam ik bij iets wat me nog veel vrolijker maakte: de Israëlische economie. Want … [Lees verder]

Kunst en Cultuur

Ark van Noach en de ambiguïteit van het schrift

De ark van Noach – tevat Noach (תֵּבַת נֹחַ) – is het vaartuig waarin de zondvloed, de maboel (מַבּוּל), een vorm krijgt. De vloed zelf blijft ongrijpbaar: zij is overal en nergens, een kracht die de vertrouwde wereld uitwist. Tegelijkertijd is de ark een beeld van selectie. Wie een grens trekt tussen binnen en buiten, bewaart iets maar laat ook iets achter. In die zin is de ark niet alleen een schuilplaats, maar ook een … [Lees verder]

Nieuws

Je zou het in de huidige tijd bijna vergeten: Jodendom is ook leuk

Onlangs verscheen Judaism-in-a-book, Joodse traditie binnen handbereik. Een doe-het-zelfboek voor wie iets wil doen met zijn Joodse erfenis. Voor wie zich thuis voelt in een Joodse omgeving, maar aarzelt om zelf mee te doen. Of wel naar de synagoge gaat, maar ook daarbuiten meer met de Joodse traditie wil doen. Dat kan met dit boek. Het biedt een overzicht van de belangrijkste rituelen tijdens sjabbat en de Joodse feestdagen, aangevuld met teksten voor bijzondere momenten. … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Zingen tegen kogels in elkaars hart

Literatuur

Over: Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje Sommige boeken lezen als een gesprek of een bekentenis. Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje neemt je mee in iets zeldzaams: het leest als een poging om een relatie overeind te houden wanneer woorden tekortschieten. Niet omdat er niets meer te zeggen valt, maar juist omdat dat de relatie te veel op het spel zou zetten. Wat doe je met de kunst van het niet eens … [Lees verder]

Ark van Noach en de ambiguïteit van het schrift

Kunst en Cultuur

De ark van Noach – tevat Noach (תֵּבַת נֹחַ) – is het vaartuig waarin de zondvloed, de maboel (מַבּוּל), een vorm krijgt. De vloed zelf blijft ongrijpbaar: zij is overal en nergens, een kracht die de vertrouwde wereld uitwist. Tegelijkertijd is de ark een beeld van selectie. Wie een grens trekt tussen binnen en buiten, bewaart iets maar laat ook iets achter. In die zin is de ark niet alleen een schuilplaats, maar ook een … [Lees verder]

Wie zijn de Joden? Ofwel de Joodse invloeden in het leven van Carole King en Gerry Goffin

Diaspora

Allereerst mijn dank aan Jonathan Gill voor zijn tweedelige artikel over het leven van Carole King.  Mijn belangstelling voor Carole King en Gerry Goffin is ook persoonlijk. Mijn oom werkte met Gerry samen in de laboratoria van Arco Chemical en was goed bevriend met zowel Gerry als Carole. Daarnaast herken ik veel in de wortels van onze familie in Brooklyn, nadat zij in de jaren negentig van de negentiende eeuw Europa hadden verlaten.  zie: Carole … [Lees verder]

Carole King: She Made the Earth Move

Muziek

En toen? King volgde Tapestry op met een derde kind (geboren in de keuken) en een nieuw album Music dat ook op nummer één kwam. Maar in de twee dozijn soloalbums die volgden, bereikte ze nooit meer de hoogten van Tapestry. En hoewel ze regelmatig optrad, in de Verenigde Staten en daarbuiten, wilde ze geen ster zijn en kwam het podium haar niet aanwaaien. Ze gaf yogales, werd volgeling van Swami Satchidananda, kreeg nog een … [Lees verder]

Amsterdam Storytelling Festival barst los met clownerie, volksverhalen en zuurdesembrood

Kunst en Cultuur

“Storytelling is persoonlijk en intiem, en in deze tijd is de behoefte om direct en intiem met elkaar in contact te komen. Dat is het succes van storytelling.”   Aldus performer Raphael Rodan, een Israëliër die al twaalf jaar in Amsterdam woont.  Ik sprak hem omdat hij goed nieuws heeft: Het Amsterdam Storytelling Festival begint over twee weken.  Dit inspirerende en buitengewone festival is een must voor iedereen die wil genieten van en kennismaken met storytelling … [Lees verder]

uit alle tijden

Beppie Ottenbros-Bosboom (1926-2021) – een onvermoeibare seizoenswerker

Nieuws

In de week waarin ik hier in de kolommen van De Vrijdagavond over Andries van der Hoeden schreef, overleed het laatste lid van zijn familie die hem nog zelf had meegemaakt. “De laatste der Mohikanen is niet meer,” zei één van de sprekers bij het afscheid op Westerveld in Driehuis. Of zij ook echt de laatste Nederlandse overlevende van Auschwitz was, heb ik niet kunnen fact-checken, maar het zal niet veel schelen. Beppie (Elisabeth) Bosboom … [Lees verder]

interieur sjoel Middelburg tijdens studiebijeenkomst

Nieuwe Torarol nodig, want er was ‘niet één wetrol welke mogt gebruikt worden’

Nieuws

Na mijn artikel over de inwijding van de nieuwe Torarol in Middelburg werd ik door dr. Jan Kouwen uit Zierikzee geattendeerd op het verslag van de inwijding en de voorgeschiedenis ervan van een nieuwe Torarol in Middelburg uit 1861. Het verslag is geschreven door Jonas Metz, die zijn stuk ondertekent met zijn naam en de toevoeging ‘president secretaris der Nederl. Israel. Hoofdsynagoge Middelburg’. Kouwen promoveerde aan de Faculteit voor Protestantse theologie en religiestudies in Brussel … [Lees verder]

tekening Salomon analyseert Israel

Sleutel voor Netanyahu in handen machtige kroonprins Mohammed bin Salman

Midden-Oosten

Bij het openen van mijn computer schoot de volgende tekst voorbij: ‘Netanyahu hoopt dat Saoedi-Arabië nog vóór de algemene verkiezingen op 27 oktober diplomatieke betrekkingen met Israël zal aanknopen.’ Zou dat het wondermiddel zijn dat hem, tegen de voorspellingen van de opiniepeilingen in, aan de macht houdt? Afgaande op de diplomatieke realiteit heeft de machtige kroonprins Mohammed bin Salman erkenning van Israël afhankelijk gesteld van de stichting van een Palestijnse staat. Voor Israël is dat … [Lees verder]

sjana tova 5784

Vrijdag Vooraf

Nieuws

Boven mijn bureau hangt een briefje met de tekst: “Je krijgt spijt van de dingen die je niet hebt gedaan”.  Naar dat briefje kijk ik even als Aviva Pels haar Rosj Hasjana bijdrage inlevert met de titel: Mijdt Spijt! “Een Jehoede kan charote krijgen”, schrijft ze… ofwel: iemand kan op zijn keuze terugkomen of een vergissing goedmaken. “Maar spijt hoeft men niet te hebben. Dat leidt maar tot somberheid in plaats van tot aktie.” Voor … [Lees verder]

Dror Moreh: ‘Nooit Meer’ wordt in vergaderzalen weggewoven door angst, opportunisme en abstracties

Herdenken

Er zijn momenten waarop een zaal niet zomaar volloopt, maar zich vult met iets dat zwaarder is dan mensen alleen. De ‘Nooit Meer Auschwitz’ lezing 2026 was er zo’n een.  De prachtige zaal van het KIT zat vol en ademde verwachting, misschien zelfs een beetje onrust. Linda Clewits, voorzitter van het Auschwitz Comité, zei dat in de overvolle zaal twee bezoekers van acht weken oud aanwezig zijn. Dit deed de gemiddelde leeftijd in de zaal … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Blijven of weggaan? Gebeurtenissen in Be’er Sjewa’ verbinden de verhalen tussen de generaties

Parasjat Toldot dient, zoals zijn naam suggereert, als een brug tussen generaties (de betekenis van het woord ‘Toldot’).  Tevens als een brug tussen meerdere parasjots wat betreft verhalen, thema’s en boodschappen. Het meest opvallend is hoe Yitzchak de misstappen van Avraham herhaalt: voor de derde keer zegt een van onze Aartsvaders dat zijn vrouw zijn zus is, en wordt hij betrapt.  Avraham zei dit over Sarah in Parasjat Lekh Lekha tegen Par’o tijdens hun verblijf in Egypte en in Parasjat Wajera tegen de Filistijnse koning Avimelech in het plekje Gerar, de huidige Tel Haror tusen Gaza en Be’er Sjeva*.  * ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond

MbII essays

De paradox van het zionisme

MbII-essays ‘Scheuren in de Naoorlogse Ethiek’ in samenwerking metDe VrijdagavondThema: Israël: garantie of risico?Essay van Salomon Bouman Het Israëlisch militair antwoord op de terroristische aanval van Hamas op 7 oktober 2023 heeft een verontrustende wig gedreven tussen de zionistische ... [Lees verder]