14 juni 2026

Opinie

Abram de Swaan: Eva Illouz kan zich niet ontworstelen aan de dodelijke stilte in Israël 

Opinie

Eva Illouz is een wereldberoemd sociologe die zich vooral bezig heeft gehouden met emoties zoals in het veelbesproken Why love hurts uit 2012. Ze werkt in Frankrijk en in haar thuisland Israël waar ze zich een beginselvaste tegenstandster van de regering Netanyahu heeft betoond. Vorige week gaf zij de Evelien Ganslezing voor een volle zaal. Dat werd een bedroevende presentatie.  In Israël is voor veruit de meesten de kalender gestopt op 7 oktober 2023. Behalve als … [Lees verder]

Als het woord ‘joods’ in de media wordt weggemoffeld

Opinie

Is er een trend waarin media bewust danwel onbewust ervoor kiezen het woord joods en joodse context weg te laten in artikelen waar dat wel degelijk relevant is? De herdenkingsdagen 4 en 5 mei zijn weer voorbij. Documentaires, lezingen, voorstellingen en artikelen maken elk jaar de herinnering weer bewust en geven ook verdieping, met toch weer nieuwe gezichtspunten en inzichten.  Hoewel er over de vorm van de nationale herdenkingen discussie is, lijkt er geen sprake … [Lees verder]

Bekladding Nationaal Monument schaadt niet alleen Joden, het tast de gedeelde ruimte van het rouwen zelf aan

Herdenken

Jessica Roitmans commentaar op 4 mei 2026 Toen ik zesentwintig jaar geleden vanuit de Verenigde Staten hierheen verhuisde, was een van de dingen die me het meest trof de Dodenherdenking.  Amerika kent Memorial Day, maar die dag heeft zijn oorspronkelijke functie — het gedenken van de gevallenen — helaas grotendeels verloren aan vrije dagen en barbecues. Op een paar verspreide ceremonies na, staan we niet samen stil. Hier wel. Om acht uur ’s avonds sissen … [Lees verder]

Verweesd wantrouwen rond nazi-roofkunst (2) 

Geschiedenis

Reactie op Advies verweesde Joodse roofkunst uit de NK-collectie van Commissie Asscher  In het eerste deel gaat het over de ontstaansgeschiedenis van het Advies van de Commissie Asscher en de vraag of het grote aantal beperkingen en de gestelde randvoorwaarden een blijk van wantrouwen is. En de sleutelvraag: is de Joodse gemeenschap geholpen met dit advies? Hieronder bespreek ik eerst onduidelijkheden in het Advies, en daarna een aantalspecifieke aspecten. Overdracht van de geroofde kunst Vragen … [Lees verder]

Hoe het compromis werd vermoord: Chaim Arlosoroff toen en nu

Opinie

‘Begrijpt u Israël?’ is de uitdagende titel van de lezingenserie van Joden Zeggen Nee. Ik moest daarbij onmiddellijk denken aan Maimonides’ Moreh Nevuchim, ‘De gids voor de verwarden.’ Het is precies deze verwarring en gêne die velen van ons voelen als we denken over het Israël van vandaag. Maimonides probeerde in de twaalde eeuw met zijn beroemde werk een brug te slaan tussen de wereld van de Tora en de rationele Aristotelische logica die in … [Lees verder]

Nieuws

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
Nieuws

Serieus vredesoverleg tussen Jeruzalem en Beiroet ligt in het verschiet

Er waren tijden dat een bestand betekende dat vechtende partijen tijdelijk de wapens neerlegden op weg naar een vredesverdrag.  Die tijden zijn voorbij waardoor een staakt-het-vuren in het Midden-Oosten zijn betekenis zienderogen verliest. De Verenigde Staten en Iran hebben een  virtueel bestand gesloten dat dagelijks door beide partijen wordt geschonden.  Er zijn geen handtekeningen gezet, er zijn geen handen geschud. Het is een ‘lekkend bestand,’ een nieuw begrip in de diplomatieke geschiedenis. Libanon en Israël … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten
Israël div

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

Nieuws

Leo Levie: Kille Leiden mag zich verheugen in doorlopende belangstelling

Als jongeman verhuisde ik van Rotterdam naar Leiden en werd lid van de Kille Leiden.  Al snel vroeg de toenmalige voorzitter Heinz Speijer me om secretaris te worden. Ik reageerde direct met: “Ik moet nog wennen aan mijn huwelijk.” Waarop de voorzitter reageerde: “Nou, dan word je maar tweede secretaris…!” Daar had ik geen antwoord op en zo werd ik in 1978 secretaris van de Kille Leiden, een functie die ik tot 2009 met veel … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

Israël div

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

Etty op de Nederlandse televisie. Serie van Hagai Levi bekend van ‘In Therapie’

Kunst en Cultuur

Wat een waagstuk! De Israëlische cineast Hagai Levi is bij ons bekend van de televisieserie ‘In therapie’ met Jacob Derwig in de hoofdrol. Levie wilde niet de zoveelste Sjoa-film maken, geen duplicaat van ‘Schindler’s List.’ Maar hij wilde wel de dagboeken van Etty Hillesum verfilmen, geschreven in de oorlogsjaren door een jonge joodse vrouw in Amsterdam. Hoe deed hij dat? Hagai Levi kwam op het idee om voor de enscenering niet het jaar 1941 of … [Lees verder]

Feministisch engagement van de socialistische schilderes Marie de Roode-Heijermans

Kunst en Cultuur

Marie de Roode-Heijermans (Rotterdam, 1859–1937, Amsterdam) was de oudere zus van toneelschrijver Herman Heijermans.  De kunstenares Marie was lid van de Cercle des Femmes Peintres, een Brusselse vereniging van beeldend kunstenaressen die actief was tussen 1888 en 1893. In 1903 richtte ze met een aantal gelijkgestemden, zoals haar broer Herman, P.L. Tak en Floor Wibaut, de vereniging Kunst aan het Volk op.  In 1899 trouwde ze met de journalist Justus Jan de Roode, die later … [Lees verder]

Clairy Polak, documentaire van Coen Verbraak onderzoekt laatste keuze

Kijk- en Luistertips

Clairy Polak was een gerespecteerde journalist in Nederland, bekend om haar compromisloze interviewstijl. De documentaire “Clairy Polak: autonoom tot aan het einde” verkent haar journalistieke carrière en persoonlijke leven, waaronder haar invloedrijke familiegeschiedenis, haar liefde voor Nico Commijs, en haar besluit om alleen en op eigen voorwaarden te sterven na het krijgen van kanker. … [Lees verder]

Specialist in Sefardische hondenmuziek

Muziek

Bestaan er Joodse honden? Niet honden van Joodse eigenaren. Maar honden die daadwerkelijk zijn opgegroeid met eeuwenoude Portugees-Joodse synagogale muziek en melancholische herinneringen? Ik begin inmiddels serieus te vermoeden van wel. Sterker nog: ik vermoed dat mijn ruwharige teckel én vaste co-writer Lilly la Paz mogelijk de enige levende specialist is in historisch Amsterdamse Sefardische hondenmuziektradities. Dat klinkt krankzinnig.Dat dacht ik zelf aanvankelijk ook. Tot ik de laatste maanden merkte dat er iedere ochtend exact … [Lees verder]

uit alle tijden

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Internationale legermacht als verdovend middel tegen de haat-roulette

Midden-Oosten

De haat–roulette draaide deze week weer op volle toeren. De grote Israelische militaire overval op de infrastructuur van de Islamitische Jihad in Jenin is slechts een fase in het Israelisch-Palestijns conflict. Zonder politiek uitzicht op een oplossing van dit langdurige drama zullen er Palestijnse en Israelische doden blijven vallen. De legering van een internationale legermacht op de westelijke Jordaanoever zou als een verdovend middel kunnen werken op de wederzijdse agressie. Voor wie het niet door … [Lees verder]

Joodse jongvolwassenen: Waar moet dat heen? 

Nieuws

In 1937 schreef mijn oudtante Clara Joachimsthal twee ‘brieven uit Weenen’ over het moeilijke bestaan van Joodse jongeren in een verdeeld Europa. Wat zegt haar stem uit het verleden over de vragen van nu? Op 14 januari 1937 vertrok Clara op 29-jarige leeftijd van Amsterdam naar Wenen. Ze was psychologisch pedagoge en zou gaan werken met Joodse jongeren in een stad die op het punt stond het donker in te glijden. Wat ze daar meemaakte, … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Kan het bezettingsleger de terreur beteugelen?

Midden-Oosten

‘Ik ben er zeker van dat de Israeli’s er op uit zijn de Palestijnen uit de westelijke oever van de Jordaan te verdrijven en dat gebied te annexeren.’ In 1969 tekende ik deze woorden op uit de mond van de zeventig jarige Aref-el-Aref, een aristocratisch aandoende historicus en oud-burgemeester van Jeruzalem ten tijde van de Jordaans bezetting van de westelijke Jordaan-oever. Op zijn bureau in zijn woning in Ramallah lag het boek Israel’s fight for … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Spoorlijn van Eilat naar Mekka en Riyad, het begin van vredesgeluk?

Midden-Oosten

De Amerikaanse president Joe Biden weet wat ik ook weet. De huidige extreem nationalistische en anti-Palestijnse regering zal nooit kunnen instemmen met belangrijke territoriale, economische en politieke concessies aan de Palestijnen. En toch is het denkbaar dat het ondenkbare gebeurt als Joe Biden zijn zin krijgt. De Amerikaanse president heeft zijn presidentiële gewicht in de schaal gelegd om Saoedi-Arabië te bewegen diplomatieke betrekkingen met Israël aan te gaan. Een ware shock-therapie voor het Midden-Oosten. Wat … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Exodus naar het mooiste plekje op aarde?

Midden-Oosten

Israëlische advocaten maken overuren om aanvragen van verontruste Israëli’s voor buitenlandse paspoorten te verwerken.  De aanvragers weigeren in een messiaanse religieuze staat te leven en te dienen in een bezettingsleger. Hoeveel Israëli’s de koffers zullen pakken, kan afgeleid worden uit een recente opiniepeiling. Volgens deze peiling denkt 28 procent van de Israëli’s het land te verlaten. Braindrain De Israëlische rechtsgeleerde Barak Medina waarschuwde tijdens een voordracht in de Uilenburgersjoel voor de brain drain. Als dokters, … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Feiten dienen om te informeren, niet om te overtuigen

Heeft u wel eens medelijden gehad met de verspieders uit parasjat Sjelach Lecha?  Op het eerste gezicht lijkt hun straf buitenproportioneel: zij deden immers precies wat hun was opgedragen. En toch werden zij door de Eeuwige veroordeeld. De vraag die zich dan opdringt, is niet óf zij fout zaten, maar waarmee precies. In de parasja van deze week lezen we over de mannen die door Mosjee worden gestuurd om Kanaän te verkennen, een van elke stam. Mosjee draagt hen op om verslag uit te brengen over de situatie daar: “Kijk hoe het land is, of de bevolking sterk is of ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond