18 juni 2026

Opinie

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Blitzkrieg Netanyahu en Trump mislukt

Opinie

Een interessant fenomeen doet zich voor: Israël is opvallend eensgezind. Van rechts tot links is men het erover eens dat de huidige deal met Iran slecht uitpakt voor het land. Volgens velen is er maar één schuldige: premier Netanyahu. Hij heeft gegokt en verloren. Met grote risico’s heeft hij president Trump ervan overtuigd dat een soort blitzkrieg mogelijk was. Aanvankelijk zag het er veelbelovend uit. Binnen 24 uur werd een groot deel van de Iraanse … [Lees verder]

Abram de Swaan: Eva Illouz kan zich niet ontworstelen aan de dodelijke stilte in Israël 

Opinie

Eva Illouz is een wereldberoemd sociologe die zich vooral bezig heeft gehouden met emoties zoals in het veelbesproken Why love hurts uit 2012. Ze werkt in Frankrijk en in haar thuisland Israël waar ze zich een beginselvaste tegenstandster van de regering Netanyahu heeft betoond. Vorige week gaf zij de Evelien Ganslezing voor een volle zaal. Dat werd een bedroevende presentatie.  In Israël is voor veruit de meesten de kalender gestopt op 7 oktober 2023. Behalve als … [Lees verder]

Als het woord ‘joods’ in de media wordt weggemoffeld

Opinie

Is er een trend waarin media bewust danwel onbewust ervoor kiezen het woord joods en joodse context weg te laten in artikelen waar dat wel degelijk relevant is? De herdenkingsdagen 4 en 5 mei zijn weer voorbij. Documentaires, lezingen, voorstellingen en artikelen maken elk jaar de herinnering weer bewust en geven ook verdieping, met toch weer nieuwe gezichtspunten en inzichten.  Hoewel er over de vorm van de nationale herdenkingen discussie is, lijkt er geen sprake … [Lees verder]

Bekladding Nationaal Monument schaadt niet alleen Joden, het tast de gedeelde ruimte van het rouwen zelf aan

Herdenken

Jessica Roitmans commentaar op 4 mei 2026 Toen ik zesentwintig jaar geleden vanuit de Verenigde Staten hierheen verhuisde, was een van de dingen die me het meest trof de Dodenherdenking.  Amerika kent Memorial Day, maar die dag heeft zijn oorspronkelijke functie — het gedenken van de gevallenen — helaas grotendeels verloren aan vrije dagen en barbecues. Op een paar verspreide ceremonies na, staan we niet samen stil. Hier wel. Om acht uur ’s avonds sissen … [Lees verder]

Verweesd wantrouwen rond nazi-roofkunst (2) 

Geschiedenis

Reactie op Advies verweesde Joodse roofkunst uit de NK-collectie van Commissie Asscher  In het eerste deel gaat het over de ontstaansgeschiedenis van het Advies van de Commissie Asscher en de vraag of het grote aantal beperkingen en de gestelde randvoorwaarden een blijk van wantrouwen is. En de sleutelvraag: is de Joodse gemeenschap geholpen met dit advies? Hieronder bespreek ik eerst onduidelijkheden in het Advies, en daarna een aantalspecifieke aspecten. Overdracht van de geroofde kunst Vragen … [Lees verder]

Nieuws

Nieuws

Het VS-Iran pact: Trump trekt zijn handen af van het oorlogsgeweld en laat Israël zitten met een uitzichtloze erfenis

De Amerikaanse president Donald Trump heeft zich ontworsteld aan de politieke greep van premier Benjamin Netanyahu.  Met hem ging de Amerikaan de oorlog in tegen Iran. Zonder de Israelische leider erbij te betrekken maakte hij nu een einde aan de oorlog. Bezalel Smotrich, de harde minister van Financiën, begreep onmiddellijk dat het ‘akkoord slecht is voor Israël en de vrije wereld.’   Het akkoord is alsnog een bestand van zestig dagen. In die periode moeten alle … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick
Nieuws

Serieus vredesoverleg tussen Jeruzalem en Beiroet ligt in het verschiet

Er waren tijden dat een bestand betekende dat vechtende partijen tijdelijk de wapens neerlegden op weg naar een vredesverdrag.  Die tijden zijn voorbij waardoor een staakt-het-vuren in het Midden-Oosten zijn betekenis zienderogen verliest. De Verenigde Staten en Iran hebben een  virtueel bestand gesloten dat dagelijks door beide partijen wordt geschonden.  Er zijn geen handtekeningen gezet, er zijn geen handen geschud. Het is een ‘lekkend bestand,’ een nieuw begrip in de diplomatieke geschiedenis. Libanon en Israël … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten
Israël div

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

springende teckel tegen achtergrond van sefardisch aandoende ornamenten

STOP! Lilly ontdekt familiecrisis tussen de broer van Rebecca d’Espinosa en Samuel de Casseres …

Kijk- en Luistertips

“Levie, waarom hoor ik dit nú pas?” “Wat bedoel je, Lilly?” “Dat er een musical over de zwager van onze familie speelt en niemand mij heeft uitgenodigd!”Ik kijk haar aan. “Welke zwager?” Lilly zucht diep, zoals alleen een ruwharige teckel met sefardische ambities dat kan. “Baruch Spinoza natuurlijk. De broer van Rebecca d’Espinosa. En Rebecca trouwde volgens onze familielegende met Samuel de Casseres. Dat maakt Spinoza zo ongeveer de zwager van de hele misjpoge. Ik … [Lees verder]

logo Wallet en Van Weezel met twee portretten

Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

Israël div

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.” Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel. “Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer … [Lees verder]

Etty op de Nederlandse televisie. Serie van Hagai Levi bekend van ‘In Therapie’

Kunst en Cultuur

Wat een waagstuk! De Israëlische cineast Hagai Levi is bij ons bekend van de televisieserie ‘In therapie’ met Jacob Derwig in de hoofdrol. Levie wilde niet de zoveelste Sjoa-film maken, geen duplicaat van ‘Schindler’s List.’ Maar hij wilde wel de dagboeken van Etty Hillesum verfilmen, geschreven in de oorlogsjaren door een jonge joodse vrouw in Amsterdam. Hoe deed hij dat? Hagai Levi kwam op het idee om voor de enscenering niet het jaar 1941 of … [Lees verder]

Feministisch engagement van de socialistische schilderes Marie de Roode-Heijermans

Kunst en Cultuur

Marie de Roode-Heijermans (Rotterdam, 1859–1937, Amsterdam) was de oudere zus van toneelschrijver Herman Heijermans.  De kunstenares Marie was lid van de Cercle des Femmes Peintres, een Brusselse vereniging van beeldend kunstenaressen die actief was tussen 1888 en 1893. In 1903 richtte ze met een aantal gelijkgestemden, zoals haar broer Herman, P.L. Tak en Floor Wibaut, de vereniging Kunst aan het Volk op.  In 1899 trouwde ze met de journalist Justus Jan de Roode, die later … [Lees verder]

Clairy Polak, documentaire van Coen Verbraak onderzoekt laatste keuze

Kijk- en Luistertips

Clairy Polak was een gerespecteerde journalist in Nederland, bekend om haar compromisloze interviewstijl. De documentaire “Clairy Polak: autonoom tot aan het einde” verkent haar journalistieke carrière en persoonlijke leven, waaronder haar invloedrijke familiegeschiedenis, haar liefde voor Nico Commijs, en haar besluit om alleen en op eigen voorwaarden te sterven na het krijgen van kanker. … [Lees verder]

uit alle tijden

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Het Midden-Oosten laat zich niet temmen

Midden-Oosten

Ik hoop van ganser harte, dat Joden waar ook ter wereld en in het bijzonder in Israël de komende uittocht uit Egypte in vrede en veiligheid kunnen vieren. Seculiere hoop op een betere toekomst en vertrouwen in de Eeuwige zijn de peilers waarop het Joodse volk zware tijden overleefde. Terwijl ik deze regels schrijf houden de raketbeschietingen uit Iran en Libanon aan. Weinig doden, veel gewonden en getraumatiseerden, veel materiële schade in alle uithoeken van … [Lees verder]

Jewish tailors, and the roots of the international fashion industry

Kunst en Cultuur

From ancient biblical garments, originally mentioned in the Torah, to modern department stores and fashion designers: Jews always played a significant role in the evolution of textile culture.  In medieval times most craftsman guilds were strictly Christian, so the Jewish workers didn’t get the permission to become members. The clergy authorities forbid non-guild craftsmen to officially work in guild-dominated fields. This fact forced the Jews into other professions like merchant trade, money lending and small … [Lees verder]

Sigaren uit Dieren

Nieuws

Over de band tussen Joden en sigaren, behalve dan bij Monica Lewinsky, had ik niet eerder gehoord. Zelf ben ik inmiddels al lang gestopt met roken, maar deze familiegeschiedenis maakt dat ik de tabak toch een beetje met mij mee blijf dragen. … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Wanhopige ouders

Midden-Oosten

Het ziet er somber uit voor de wanhopige ouders van nog 121 levende en/of dode gijzelaars in de tunnels van Hamas in Gaza. Tenzij Benjamin Netanyahu zijn hoofd buigt voor de werkelijkheid. Anders ziet het ernaar uit dat de gijzelaars ten dode zijn opgeschreven. Vanaf het begin van de gijzelaarscrisis was het voor mij duidelijk dat Netanyahu vanuit een strategisch perspectief vasthoudt aan de totale vernietiging van Hamas. Van een tijdelijk of langer bestand met … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Nu pas kan het helen beginnen

Nieuws

Voor het eerst sinds twaalf jaar zijn er geen gijzelaars meer in Gaza, levend noch dood.  Als dat echt tot je doordringt, begrijp je niet hoe Israël zich al die jaren, vooral voor 7 oktober, zo terughoudend heeft kunnen opstellen. Volgens de Joodse traditie is een gesneuvelde of vermoorde gijzelaar net zo belangrijk als een levende. Dat bleek ook de afgelopen weken. Om fase twee van het vredesakkoord in te gaan, moest de Rafah-grens open. … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Verteerd worden door vuur vertaalt zich nu naar sociale en digitale uitsluiting

Als je het verhaal van Korach leest, is het niet slechts een weergave van een goddelijke straf, maar een klassieke casestudy over de dynamiek van groepsstructuren, macht-legitimatie en de spanning tussen egalitarisme en hiërarchie.  Wanneer we dit duizenden jaren oude conflict vertalen naar de hedendaagse samenleving, zien we dat de antropologische mechanismen achter Korachs opstand nog altijd springlevend zijn. Zelf kijk ik sinds mijn reizen naar Jordanië, Tunesië en Turkije meer vanuit een antropologisch perspectief naar de regio en zie een clan-society: daar staan we in Nederland toch wat verder vanaf.  Crisis van legitimiteit en de ‘anti-elite’ In de antropologie ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond