22 september 2026
  • Verhalen

    Soekot aan de rand van het woud, Cassipora 1670

    Een familie tussen Amsterdam, Suriname en de Cariben De boot verscheen tegen het einde van de middag als een donkere streep op de Surinamerivier. Daniel de Casseres stond aan de monding van de Cassiporakreek en hield zijn hand boven zijn ogen tegen de lage zon. Dit was Cassipora, de eerste ... [Lees verder]
  • kleurrijke versiering in Soeka met bijbelse figuren en Hebreeuwse namen
    Nieuws

    Soeka zonder regen (en met gemis)

    Gisteren is mijn soeka opgezet en prompt vanochtend begon het te regenen. In Israël heeft 99 procent van de soekot geen dak, dus regent alles gewoon naar binnen. Om alles even in proportie te brengen: het druppelde tien minuten, het koelde wat af en tegen de tijd dat Soekot over ... [Lees verder]
  • Feuilleton

    De Bekeerling

    Een van mijn lievelingsboeken – Tohuwabohu van Sammy Gronemann (Berlijn, 1920) – begint met de onsterfelijke zin: “Berl Weinstein hatte sich wieder einmal taufen lassen.” Wat was het geval? Telkens wanneer hij geld nodig had om een van zijn dochters uit te huwelijken, liet hij zich dopen en streek hij ... [Lees verder]

Opinie

Leviticus De Film: naastenliefde is eerbied voor alle schepselen

film

Sla de Bijbel open, en je vindt prachtige teksten en gruwelijke verhalen. Allemaal Gods woord, toch? Voor Joden bestaat er naast de schriftelijke leer een mondelinge, en die interpreteert alle teksten en checkt ze op hun relevantie vandaag. Want het is lang geleden dat Hij of Zij sprak.  Begin dit jaar is de Australische film Leviticus uitgebracht, die nu ook in Nederland te zien is. Het blijkt een romantische horrorfilm te zijn over twee homoseksuele … [Lees verder]

David Grossman: kracht alleen garandeert geen overwinning 

Israël div

Twintig jaar geleden, op 12 augustus 2006, kwam Uri Grossman om bij een operatie van het Israëlische leger in Zuid-Libanon. Dat gaf aanleiding om aandacht te vragen voor zijn vader David Grossman, een van mijn favoriete schrijvers.  Grossman is een uitgesproken criticus van het beleid van de Israëlische regering. Hij heeft, na lang geweigerd te hebben het woord genocide in de mond te nemen, vorig jaar zomer dat woord voor het eerst gebruikt. Zoals hij stelde: … [Lees verder]

Rabbijn Tzvi Marx: de huidige Chillul Hashem-misdaden moeten juist door religieuze Joden en rabbijnen krachtig worden veroordeeld

Opinie

Rabbinaal protest tegen het geweld van heetgebakerde jonge Joodse kolonisten tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse boeren en bewoners op de Westelijke Jordaanoever in Israël. Als liberaal-orthodoxe rabbijn, 84 jaar oud, en al jarenlang lid van de Rabbinical Council of America (een organisatie van meer dan duizend orthodoxe rabbijnen in Noord-Amerika), protesteer ik met klem tegen en veroordeel ik het geweld dat soms zelfs tot moord leidt, dat door messiaans-gedreven jonge Joodse kolonisten wordt gepleegd tegen onschuldige Arabisch-Palestijnse … [Lees verder]

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw

Bob Woodward: Jarenlang was de Israëlische regering gewaarschuwd voor haar beteugelingsbeleid ten aanzien van Hamas

Midden-Oosten

Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in politiek. Eerst in Nederland. Ik probeerde altijd dicht tegen de politiek aan te schuren, al wist ik goed dat ik nooit de tijd zou hebben om zelf professioneel politicus te worden. Hoewel ik inmiddels al meer dan vijf jaar in Israël woon, heb ik nog steeds contacten in de Nederlandse politiek. Die belangstelling is nooit verdwenen. Als een vlieg op de muur Ik moest daaraan denken toen ik … [Lees verder]

Tijd. Ruimte. Aandacht.

Opinie

Met de tennisrackets in de achterbak reed ik over de Amstelveenseweg. Vlak voor de oprit naar de A10 rijd ik op de tweede baan rechts zodat ik rechtdoor kan richting Amstelveen. Nog geen vijftig meter voor het viaduct blijken die twee rijbanen afgesloten en wijst een verlichte pijl de oprit op. Ik schrik me rot. Er is geen andere optie. De auto’s voor me maken de bocht al richting oprit. Ik weet dat ik de … [Lees verder]

Nieuws

kleurrijke versiering in Soeka met bijbelse figuren en Hebreeuwse namen
Nieuws

Soeka zonder regen (en met gemis)

Gisteren is mijn soeka opgezet en prompt vanochtend begon het te regenen. In Israël heeft 99 procent van de soekot geen dak, dus regent alles gewoon naar binnen. Om alles even in proportie te brengen: het druppelde tien minuten, het koelde wat af en tegen de tijd dat Soekot over een week begint, is alles allang weer opgedroogd. Maandag is het Jom Kipoer en maandagavond begint de soeka-campagne. De lulavmarkt wordt opgezet en vooral jonge … [Lees verder]

Geschiedenis

Lubavitcher Rebbe Shalom Dovber op Scheveningen

Het honderdjarig jubileum van Sjoel Scheveningen vierden we woensdag 5 tisjri 5787 (16 september 2026). Een goede aanleiding om de geschiedenis in te duiken. Temidden van de vele bekende en minder bekende bezoekers ontving Scheveningen in 1884 een opmerkelijke bezoeker: Rabbi Shalom Dovber Schneersohn, de vijfde Lubavitcher Rebbe, samen met zijn vrouw. Het was iets meer dan een jaar na het overlijden van zijn vader, de vierde Lubavitcher Rebbe, Rabbi Shmuel Schneersohn. Zijn zoon, Shalom … [Lees verder]

Nieuws

Rosh Hashana 5787, een vrijdagavondmaaltijd met hoop voor een ware Mahapach

“Wat hebben we toch een mooi geloof”, was de vaste uitspraak van de overigens klokvrije partner van mijn vader.  Zij deed deze uitspraak telkens aan de fraai gedekte tafel in Buitenveldert, met een door haar met veel zorg voorbereide, uitgebreide en smakelijke maaltijd op een vrijdagavond of bij een joodse feestdag.  Rond de ruime tafel zitten toch gauw veertien personen, van heel jong tot oud. Dat is inmiddels alweer vele jaren geleden.  Dit jaar mocht … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Verzonken in contemplatie op het beroemde Jom Kipoer-schilderij van Maurycy Gottlieb

Geschiedenis

Joden bidden in de synagoge op Jom Kipoer (Grote Verzoendag) het schilderij van Maurycy Gottlieb (1856-1879) is misschien wel het beroemdste en meest gereproduceerde Joodse schilderij ooit.  Het toont een sfeervolle Joodse gebedsdienst in Oost-Europa op de heiligste dag van het Joodse jaar en verbeeldt het Europese Joodse leven van de negentiende eeuw. Gottlieb verwerkte er bovendien autobiografische elementen in. Sinds 1939 hangt dit iconische werk in het Tel Aviv Museum of Art. Geboren in … [Lees verder]

foto van Arnold Schönberg en de tekst Kol Nidrei

Vromen en afvalligen tesamen: het Kol Nidrei van de ‘teruggekeerde jood’ Arnold Schönberg 

Muziek

Arnold Schönberg emigreerde in 1933 naar de VS. In 1938 componeerde hij zijn Kol Nidrei. Ik denk dat daarin motieven uit zijn persoonlijke en maatschappelijke leven verwerkt zijn.* Over de tekst van het Kol Nidrei is veel te doen geweest, wel is bekend dat in joodse kring de uitleg luidt dat die woorden alleen betrekking hebben op de verplichtingen van iemand jegens God.  *zie ook het inleidende verhaal: Eigenzinnige en verrassende versie van Kol Nidrei … [Lees verder]

Van Verlichting naar de ‘Engel van de Geschiedenis’

Geschiedenis

Wat als de geschiedenis niet vooruitgaat, maar ons achterwaarts de toekomst in blaast?  En wat als juist de herinnering aan wat Europa heeft verwoest de enige voorwaarde is om die toekomst te kunnen denken? In het werk van Walter Benjamin komen die twee vragen samen.  Zijn ‘Engel van de Geschiedenis’ is niet simpelweg een symbool voor het verleden of voor de catastrofe. Het is een joods-messiaans beeld dat het Europese vooruitgangsgeloof op zijn kop zet: … [Lees verder]

foto van Arnold Schönberg en de tekst Kol Nidrei

Eigenzinnige en verrassende versie van Kol Nidrei van de ‘teruggekeerde jood’ Arnold Schönberg 

Muziek

De Hoge Feestdagen staan voor de deur met daarin een speciale plek voor het Kol Nidrei.  De versie met de Asjkenazische melodie van Max Bruch staat in de wereld van de klassieke muziek hoog aangeschreven. Bruch gebruikte de melodie daarvan in het eerste deel van zijn Kol Nidrei.  Het ís ook prachtige muziek, heerlijk om naar te luisteren en heerlijk om te spelen.* Hoe geliefd de melodie ook is, de joodse componist Arnold Schönberg (Wenen, … [Lees verder]

kleurrijk schilderij met verftubes van Sedje Hémon

Sedje Hémon – een leven voor de kunst

Kunst en Cultuur

Sedje, zoals ik mijn oudtante vroeger mocht noemen, was in mijn ogen zo’n beetje alles tegelijk: een zelfstandige en originele vrouw, verzetsstrijdster, overlevende van de Shoah, maar bovenal kunstenaar, met een opmerkelijke ondernemerslust. Sedje Frank werd in 1923 geboren in Rotterdam. Als kind tekende en schilderde ze al veel. Geïnspireerd door de violist Nathan Milstein begon ze bovendien viool te spelen. De beeldende kunst en de muziek zouden uiteindelijk de twee pijlers van haar leven … [Lees verder]

uit alle tijden

De eerste avond Chanoeka 2021, bekijk hier de uitzending

Nieuws

De TV-film laat drie chanoeka vierende gezinnen zien. Zij vertellen hoe zij het jodendom beleven, ieder op eigen wijze. Onder hen de hoofdredacteur van De Vrijdagavond Robbert Baruch uit Den Haag. Verder horen we Ruben Vis, algemeen secretaris van het NIK en gewaardeerd schrijver van deze krant, uitleg geven over het chanoekaverhaal. Burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam brengt een ontroerende chanoekagroet en we zien rabbijn Vorst Jr de brachot uitspreken. De film wordt omlijsd door … [Lees verder]

logo oude De Vrijdagavond

Ongegeneerde reclame voor koosjer geestesvoer

Nieuws

Hoe zou u het vinden als een vriend of vriendin u attent maakt op een artikel uit De Vrijdagavond? Dat zou u waarschijnlijk best waarderen.  De vraag die dit oproept is of u wel voldoende vrienden attent hebt gemaakt op het bestaan van De vrijdagavond. Waarschijnlijk zijn er best nog wat vrienden of kennissen die u gratis abonnee kan maken. En die kunnen u dan vervolgens wijzen op een leuk artikel dat u door de … [Lees verder]

beeld van ruine in Jodensavanne

Krijgt Jodensavanne een UNESCO status?

Nieuws

Wat bekend staat als de ‘Jodensavanne’ is een verlaten gebied. De plek is mij zeer dierbaar en ontroert me. Dit is mijn derde keer dat ik er ben en altijd valt me iets anders op. Of het de natuur is of de begraafplaatsen, de bron of de plek naast het dorp Redi Doti, de rode grond, de ligging aan de majestueuze Surinamerivier, de stilte of de verstilling. Misschien de geschiedenis, misschien stimuleert de plek mijn … [Lees verder]

Jeruzalem met de tekst Samen maken we het verschil

Nood breekt wet: Israëlactie in actie ook op sjabbat

Nieuws

Zaterdagochtend, 8 uur Zoals altijd gaat de radio aan en luisteren we naar het nieuws. Dat het in Israël goed mis was, werd snel duidelijk. Meteen gebeld met vrienden in Israël om te checken of ze oké waren en om ze een hart onder de riem te steken.  Om 10.00 uur wilden we in sjoel zijn: sjabbes én Simchat Tora. Maar die dienst, sjachariet en moesaf, duurt zeker tot 14.00 uur en Israëlactie (voorheen CIA), … [Lees verder]

Salomon Bouman, illustratie Françoise Nick

Israël en Hamas stikken in elkaars wurggreep

Midden-Oosten

Ouders en familieleden van de gegijzelden in de tunnels van Hamas waar hun dierbaren die nu al meer dan zeshonderd dagen worden vastgehouden, weten niet meer waar ze het moeten zoeken.  Hun diepste gevoelens worden gepijnigd door hoopgevende berichten over vrijlating, gevolgd door een koude douche dat er geen deal is met Hamas.   President Trump gaf de families hoop, aangemoedigd door zijn onderhandelaar Witkoff, die zei dat het nog maar een paar dagen zou duren  … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Ha’azinoe en de Odyssee: luister goed naar de kracht van poëzie

Wetenschappers waren opgetogen toen onlangs in Nederland een stukje perkament werd geïdentificeerd met een tekstfragment uit Homerus’ Odyssee. Het ongeveer 1700 jaar oude fragment bevindt zich in de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Over de historische figuren Homerus en Odysseus bestaat geen enkele zekerheid. Maar de literatuur is overgeleverd en bewaard gebleven. De reis is het doel Beroemd is de observatie van de Griekse dichter Konstantínos Kavafis die de thuiskomst van Odysseus als metafoor gebruikt voor het menselijk leven in zijn beroemde gedicht Ithaka. Kavafis schrijft dat niet Ithaka zelf, maar de reis erheen het doel is. Kavafis adviseert om de reis naar ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond

Feuilleton

De Bekeerling

Een van mijn lievelingsboeken – Tohuwabohu van Sammy Gronemann (Berlijn, 1920) – begint met de onsterfelijke zin: “Berl Weinstein hatte sich wieder einmal taufen lassen.” Wat was het geval? Telkens ... [Lees verder]