19 november 2026

Opinie

twee portretten; een van man met lange witte baard, een van man met kort donker haar

Mijn joods-zijn: een zachte verbindende kracht. Nu opgeëist door oorlog, politiek en de blik van de ander

Diaspora

Mijn joods-zijn was altijd iets wat ik in stilte met me meedroeg, in culturele en historische betekenis. Nu merk ik dat anderen het steeds vaker naar voren halen, er een politieke betekenis aan geven en mij vragen er verantwoording over af te leggen. Daarmee verandert niet alleen de blik van de ander op mij, maar ook mijn verhouding tot mijn eigen geschiedenis. Het noodzaakt mij me uit te spreken. In een tijd waarin joods-zijn in … [Lees verder]

Als je geweld tegen een bepaalde groep legitimeert, creëer je een samenleving waarin niemand meer veilig is

Opinie

‘De PvdD wil koosjer en halal slachten verbieden’, zei iemand laatst in sjoel. In Nederland wordt er nauwelijks nog koosjer geslacht. Het is duur, er zijn weinig mensen die zich aan de strikte kasjroetregels houden en zelfs in Amsterdam bleek er onvoldoende vraag om de laatste koosjere slagerij open te houden.  Halal wordt er daarentegen nog wel geslacht. Volgens menig sjoelganger was halal slachten een stuk erger voor het dier dan koosjer slachten. Dit gesprek … [Lees verder]

Wie zijn de Joden? Ofwel de Joodse invloeden in het leven van Carole King en Gerry Goffin

Diaspora

Allereerst mijn dank aan Jonathan Gill voor zijn tweedelige artikel over het leven van Carole King.  Mijn belangstelling voor Carole King en Gerry Goffin is ook persoonlijk. Mijn oom werkte met Gerry samen in de laboratoria van Arco Chemical en was goed bevriend met zowel Gerry als Carole. Daarnaast herken ik veel in de wortels van onze familie in Brooklyn, nadat zij in de jaren negentig van de negentiende eeuw Europa hadden verlaten.  zie: Carole … [Lees verder]

boekenplank met in het midden het besproken boek

Hoe durft een jood te beweren dat Israël een sof is! 

non-fictie en biografieën

‘Nou dag kind, en Israël is een sof’ van Truus Cahen is een boek waarvan mijn vrienden zeggen dat ik het MOET lezen. Het gaat immers over Joden, holocaust, tweede generatie en Israël. Kortom, een boek waar ik doorgaans geen zin in heb, ze liggen me te zwaar op de maag. Echter: het boek van Truus Cahen had ik binnen een paar dagen uit, ik genoot ervan. De schrijfster is beeldend kunstenaar en therapeut, dat … [Lees verder]

Met knikkende knieën naar NAZA

Opinie

Al dagen voor de Nederlandse première van NAZA was ik bezig met de vraag of ik deze documentaire wel wilde zien.  In mijn hoofd zag ik bioscooppubliek met Palestijnse vlaggen. Was ik bang voor het zoveelste eenzijdige discours, waar 7 oktober er niet meer toe doet. Ik zag geschreeuw voor me tijdens en na de voorstelling en protesten (met geweld). En wat als de inhoud van de film heel schokkend en naar zou zijn? Wat … [Lees verder]

Nieuws

kandelaar met zes kaarjes in de kleuren geel en blauw
Nieuws

Europa sluit defensiedeals met Israël 

Even moest ik glimlachen toen ik een berichtje las dat het Israëlische bedrijf IWI een samenwerkingsovereenkomst heeft gesloten met het Nederlandse bedrijf AIA. Het gaat om onder licentie machinegeweren te produceren. Ik dacht even aan die 200.000 naïeve demonstranten op het Museumplein. Maar dit terzijde. Diezelfde week las ik dat ook Finland en Roemenië defensiedeals met Israël hadden gesloten. En toen kwam ik bij iets wat me nog veel vrolijker maakte: de Israëlische economie. Want … [Lees verder]

Kunst en Cultuur

Ark van Noach en de ambiguïteit van het schrift

De ark van Noach – tevat Noach (תֵּבַת נֹחַ) – is het vaartuig waarin de zondvloed, de maboel (מַבּוּל), een vorm krijgt. De vloed zelf blijft ongrijpbaar: zij is overal en nergens, een kracht die de vertrouwde wereld uitwist. Tegelijkertijd is de ark een beeld van selectie. Wie een grens trekt tussen binnen en buiten, bewaart iets maar laat ook iets achter. In die zin is de ark niet alleen een schuilplaats, maar ook een … [Lees verder]

Nieuws

Je zou het in de huidige tijd bijna vergeten: Jodendom is ook leuk

Onlangs verscheen Judaism-in-a-book, Joodse traditie binnen handbereik. Een doe-het-zelfboek voor wie iets wil doen met zijn Joodse erfenis. Voor wie zich thuis voelt in een Joodse omgeving, maar aarzelt om zelf mee te doen. Of wel naar de synagoge gaat, maar ook daarbuiten meer met de Joodse traditie wil doen. Dat kan met dit boek. Het biedt een overzicht van de belangrijkste rituelen tijdens sjabbat en de Joodse feestdagen, aangevuld met teksten voor bijzondere momenten. … [Lees verder]

Kunst & Cultuur

Nico Richter en andere herontdekte componisten om niet te vergeten

Geschiedenis

Door de nazivervolging raakten talloze musici en componisten buiten beeld en werden zij en hun muziek vergeten. Soms doet zich een klein wonder voor: bladmuziek wordt gered of verweerde manuscripten worden teruggevonden in een oude schuur. Dan begint de zoektocht: wie was deze componist? Al dertig jaar zet de Leo Smit Stichting zich in om de muziek van vergeten Joodse en verzetscomponisten terug te brengen naar de concertpodia. Sinds zeven jaar werkt de stichting samen … [Lees verder]

Zingen tegen kogels in elkaars hart

Literatuur

Over: Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje Sommige boeken lezen als een gesprek of een bekentenis. Een broer in Jeruzalem van Marja Vuijsje neemt je mee in iets zeldzaams: het leest als een poging om een relatie overeind te houden wanneer woorden tekortschieten. Niet omdat er niets meer te zeggen valt, maar juist omdat dat de relatie te veel op het spel zou zetten. Wat doe je met de kunst van het niet eens … [Lees verder]

Ark van Noach en de ambiguïteit van het schrift

Kunst en Cultuur

De ark van Noach – tevat Noach (תֵּבַת נֹחַ) – is het vaartuig waarin de zondvloed, de maboel (מַבּוּל), een vorm krijgt. De vloed zelf blijft ongrijpbaar: zij is overal en nergens, een kracht die de vertrouwde wereld uitwist. Tegelijkertijd is de ark een beeld van selectie. Wie een grens trekt tussen binnen en buiten, bewaart iets maar laat ook iets achter. In die zin is de ark niet alleen een schuilplaats, maar ook een … [Lees verder]

Wie zijn de Joden? Ofwel de Joodse invloeden in het leven van Carole King en Gerry Goffin

Diaspora

Allereerst mijn dank aan Jonathan Gill voor zijn tweedelige artikel over het leven van Carole King.  Mijn belangstelling voor Carole King en Gerry Goffin is ook persoonlijk. Mijn oom werkte met Gerry samen in de laboratoria van Arco Chemical en was goed bevriend met zowel Gerry als Carole. Daarnaast herken ik veel in de wortels van onze familie in Brooklyn, nadat zij in de jaren negentig van de negentiende eeuw Europa hadden verlaten.  zie: Carole … [Lees verder]

Carole King: She Made the Earth Move

Muziek

En toen? King volgde Tapestry op met een derde kind (geboren in de keuken) en een nieuw album Music dat ook op nummer één kwam. Maar in de twee dozijn soloalbums die volgden, bereikte ze nooit meer de hoogten van Tapestry. En hoewel ze regelmatig optrad, in de Verenigde Staten en daarbuiten, wilde ze geen ster zijn en kwam het podium haar niet aanwaaien. Ze gaf yogales, werd volgeling van Swami Satchidananda, kreeg nog een … [Lees verder]

uit alle tijden

Salomon Bouman, illustratie met grote bril door Françoise Nick

Waarom zijn de vredestichters vergeten?

Midden-Oosten

Generatieverschillen en veranderingen in de Israëlische samenleving zetten hun stempel op de visie van de huidige leiders, van links en van rechts. Als ex-correspondent in Israël sedert 1965 heb ik levendige herinneringen aan het land voor en na de zesdaagse-oorlog in juni 1967. De kiem van verandering is toen gelegd en is nu definitief doorgebroken. Uit die oorlog is een ander Israël geboren, rechtser, zelfverzekerder. Ook ontwaakte de grote Joods-Amerikaanse gemeenschap. Zij kreeg een krachtige … [Lees verder]

schilderij van buurtje in Rome

Matsos en ongezuurd brood in het voormalige getto van Rome

Nieuws

In 1598 besloot een genootschap in het getto van Rome een bakkerij te huren om de productie en distributie van matsot aan te vatten.  De activiteit floreerde en zou blijven bestaan tot aan 1870, de bevrijding van de stad van het kerkelijke juk.* De leiding van dit genootschap Gemilut Chasadim (goede werken) constateerde dat de snel toenemende verpaupering van een aanzienlijk deel van de gettobevolking de viering van Pesach en de cohesie van de gemeenschap … [Lees verder]

Na de vreugde komt de vraag: wijst het bestand met Hamas de weg naar een vreedzaam Midden-Oosten?

Midden-Oosten

Uitbundiger dan ooit viert Israël de terugkeer van twintig levende gegijzelden uit de tunnels van Hamas.  Het is een injectie van hoop en trots voor het door de oorlog verscheurde en getraumatiseerde Joodse land. Het begin ook van bezinning en herstel van de wonden van Israëls langste oorlog.  De weerslag van deze oorlog op de Israëlische politiek, met verkiezingen in 2026 in het vooruitzicht, is onvoorspelbaar.   In zijn beslist unieke rede in het plenum van … [Lees verder]

Arjen Lubach duikt in begrippen antisemitisme en zionisme

Nieuws

“Antisemitisme neemt toe en dat is heel erg.” Aldus Lubach in zijn special ‘diep duikdonderdag’ van LUBACH, 18 september jl. “Maar er is nog iets aan de hand”, zo vervolgt hij, “en dat is dat dingen antisemitisch worden genoemd die het helemaal niet zijn.”  Lubach geeft als voorbeeld VVD-fractievoorzitter Dilan Yeşilgöz die Douwe Bob een ‘antisemiet’ noemde omdat deze zanger het woord zionisme anders interpreteert dan de jongeren van Haboniem op Jom HaVoetbal. Yeşilgöz moest … [Lees verder]

beeldmerk Joodse Vernieuwing in NL

Flying Rabbi’s, vleugels voor een jonge club

Nieuws

25 anekdotes naar aanleiding van 25 jaar Beit Ha’Chidush Het groepje dat Beit Ha’Chidush startte, bezat slechts gefragmenteerd kennis over hoe een sjabbatavonddienst eruit ziet. Ikzelf deed wat ervaring op in de Verenigde Staten en zat bij de Hoge Feestdagen wel eens op de damesgalerij hoog bovenin de Snoge op het Waterlooplein te kijken naar de poppetjes beneden. Of stond tijdens een, voor mijn gevoel wat langdradige, dienst op de gang tussen de jassen bij … [Lees verder]

beeldmerk Parasja in blauw met gele en rode stip
Verschillende auteurs vertellen over het Tora-gedeelte dat deze week wordt gelezen en geven hun eigenzinnige interpretatie

Blijven of weggaan? Gebeurtenissen in Be’er Sjewa’ verbinden de verhalen tussen de generaties

Parasjat Toldot dient, zoals zijn naam suggereert, als een brug tussen generaties (de betekenis van het woord ‘Toldot’).  Tevens als een brug tussen meerdere parasjots wat betreft verhalen, thema’s en boodschappen. Het meest opvallend is hoe Yitzchak de misstappen van Avraham herhaalt: voor de derde keer zegt een van onze Aartsvaders dat zijn vrouw zijn zus is, en wordt hij betrapt.  Avraham zei dit over Sarah in Parasjat Lekh Lekha tegen Par’o tijdens hun verblijf in Egypte en in Parasjat Wajera tegen de Filistijnse koning Avimelech in het plekje Gerar, de huidige Tel Haror tusen Gaza en Be’er Sjeva*.  * ... [Lees verder]

Blijf op de hoogte

Iedere vrijdagochtend een e-mail met de nieuwste artikelen van De Vrijdagavond in je mailbox ontvangen? Schrijf je hieronder in.

Nieuw op De Vrijdagavond