Vrijdag Vooraf

Is er hoop bij alle wanhoop?

Onzekerheid, verwarring en chaos tekenen de eerste oorlogsdagen van 1940. Allen proberen daarbinnen een houding te bepalen. Een jaar later was de zaak gepiept: de journalistiek was Judenfrei gemaakt. Jeroen Sprenger vervolgt zijn spannende serie over de joodse journalistiek in de jaren 1920-1945.  In Nijmegen gebeurde het Judenfrei maken in één nacht. In 1942. Gelukkig waren er die nacht ook goede daden en was er een enkeling die niet meewerkte aan de razzia die een … [Lees verder]

Vrijdag Vooraf

De toekomst blijft ongewis – toen, net als nu

Soms hoor je een bijzonder verhaal waar je het niet verwacht. Deze week bezocht ik een bijeenkomst over Hannah Arendt op mijn oude universiteit in een zaaltje aan het Spui. Arendt’s Origins of Totalitarianism probeerde ik als studentje aan de sociale faculteit te lezen want ook toen, bijna veertig jaar geleden, was Arendt een politieke denker die ik wilde snappen en mee wilde pronken. Echter, ik haakte telkens af in dat ingewikkelde boek met al … [Lees verder]

Vrijdag Vooraf

Onorthodoxe rabbijnen, een Taai-land en terugkerende wolven

Opperrabbijn Dünner vond het essentieel dat de studenten aan het seminarium ook een gedegen profane opleiding zouden krijgen. Die beweging was al ingezet voor zijn komst, maar werd door Dünner sterk bevorderd, zo schrijft Ruben Vis is zijn bespreking van Jaap Colthofs uitvoerige biografie Joseph Hirsch Dünner, de rebelse opperrabbijn. De bronteksten, Misjna, Talmoed en Tosefta benaderde Dünner (opperrabbijn van Amsterdam en Noord-Holland van 1872 tot zijn dood in 1911) op een wijze die vooral … [Lees verder]

Vrijdag Vooraf

Lijnen naar het onvoltooide verleden 

Kunsthistorica Renée Simons ontdekt een kanten kraagje. Een bijna onzichtbaar kraagje dat een diep decolleté en blote schouders omhult waar een (joodse) vrouw van 59 zichzelf nooit mee zou afbeelden. Dit sprekende detail vinden we in het tweede deel van Simons’ zoektocht naar de herontdekte kunstenaar Hendrika van Gelder (1870-1943). De Duitsers vermoordden deze onvermoeibare schilderes en vernietigden niet alleen levens, ook werd een artistieke ontwikkeling bruut afgebroken. De schilderijen werden ‘gepulst’ of verdwenen, samen … [Lees verder]