Genesis/ Bereshiet 1:17
Klassieke vertaling: En God plaatste ze in het uitspansel van de hemel om licht te geven op de aarde,
Hertaling
Elohiem bestemde ze om, door uitspansel ‘de dampkring’ heen, op de aarde te laten schijnen,
Wanneer licht zijn weg vindt
Tot nu toe hoorden we hoe de stralingsdragers werden geactiveerd,
hun werking werd versterkt, hun taak werd onthuld.
Ze stonden al op hun plaats in het uitspansel,
en hun licht had een nieuwe dimensie gekregen:
het vermogen om – direct of indirect – de aarde te raken.
Nu klinkt een ander woord:
bestemmen.
Niet activeren, niet scheiden, maar vastleggen.
De functie die al in beweging was gezet,
wordt nu bevestigd als doel.
Door het uitspansel heen – niet erin
De tekst zegt niet dat de stralingsdragers
in de dampkring staan. Dat zou onmogelijk zijn.
Er staat:
door uitspansel ‘de dampkring’ heen.
Het licht beweegt dóór deze laag,
niet ín die laag.
De dampkring is geen plaats van oorsprong,
maar een poort, een filter, een noodzakelijke passage.
De dampkring is een eigennaam:
een zelfstandig gebied binnen het grotere uitspansel – het heelal.
Het heelal is de ruimte waar de lichtdragers staan.
De dampkring is de laag waardoor hun straling
de aarde kan bereiken zonder haar te verwoesten.
Wat de tekst laat zien is de structuur van het geheel:
het licht ontstaat in het uitspansel, trekt door de dampkring,
en bereikt dan pas de wereld die het zal verwarmen.
Bestemming en doel – twee verschillende dingen
Waarom wordt de dampkring genoemd als bestemming
en niet de aarde zelf?
Omdat bestemming niet hetzelfde is als doel.
De bestemming is de laag waar het licht eerst doorheen moet – de dampkring,
de beschermende huid van de aarde, de schakel tussen hemel en grond.
Zonder haar zou de straling te fel zijn, te veel, te vernietigend.
De dampkring is het punt waar het licht wordt getemperd, verdeeld,
en in de juiste maat doorgelaten.
Daarna pas wordt het doel bereikt: de aarde zelf.
Zo laat deze zin de fijne schakeling van de schepping zien:
het licht dat door het uitspansel gaat,
zijn eerste bestemming vindt in de dampkring, en van daaruit de aarde beschijnt.
Een proces dat nergens abrupt begint,
maar overal zorgvuldig wordt geleid – laag voor laag,
functie voor functie, tot alles klopt.
Betekenis en context
Bestemming in plaats van activering
In deze zin wordt geen nieuwe activiteit gestart. De stralingsdragers waren al werkzaam en op de aarde gericht. Wat hier gebeurt, is dat hun functie wordt vastgelegd: hun werking krijgt een bestemming.
De tekst beschrijft daarmee geen nieuwe stap, maar een bevestiging van wat al in gang is gezet.
Door de dampkring heen
De stralingsdragers worden niet in de dampkring geplaatst. Hun plaats blijft het uitspansel.
Wat hier wordt benoemd, is de weg van het licht: het gaat door de dampkring heen om de aarde te bereiken.
Bestemming en doel
De dampkring wordt genoemd als bestemming, niet als einddoel. Zij vormt de eerste laag waar het licht doorheen moet.
Bestemming en doel vallen hier dus niet samen: de dampkring is de noodzakelijke tussenstap, terwijl de aarde het uiteindelijke doel blijft.
Structuur van het geheel
De zin laat zien dat de schepping niet abrupt verloopt, maar geordend is: via opeenvolgende lagen en functies die op elkaar zijn afgestemd.
Grammaticale en tekstuele analyse
wa’jiteen otam Elohiem (ויתן אתם אלהים) ‘Elohiem bestemde ze’
Het werkwoord natan (noen–taw–noen) betekent doorgaans ‘geven’, maar kan ook betekenen: plaatsen, toestaan, vastmaken of bestemmen. In deze context past ‘bestemmen’ het best, omdat de stralingsdragers al aanwezig waren, hun werking al actief was, en nu hun bestemming wordt vastgesteld.
Dat hier niet opnieuw jehie (‘laat het zijn’’) of ‘asah (‘doen zijn’) wordt gebruikt, onderstreept dat de fase van activering al is afgerond. Deze zin vormt een afsluitende vaststelling.
birkia ha’sjamajiem le’ha’ier al-ha’arets
(ברקיע השמים להאיר על-הארץ)
‘door uitspansel ‘de dampkring’ heen om op de aarde te laten schijnen’
Het voorzetsel be kan verschillende betekenissen hebben: ‘in’, ‘binnen’, ‘voor’ of ‘door’(heen). In deze context moet het worden gelezen als ‘door … heen’ en niet als ‘in’.
De formulering maakt duidelijk dat de straling zich door het geheel van het uitspansel beweegt en dat de dampkring daarin een specifieke laag vormt waar de stralen doorheen gaan om de aarde te bereiken.
De schrijfwijze ha’sjamajiem (in het Asjkenazisch uitgesproken als ha’sjomojiem, vgl 1:9) verwijst, zoals toegelicht in 1:8, naar de dampkring. Daarmee wordt niet de plaats van de zon aangeduid, maar de vastgestelde bestemming van het licht: de laag waardoorheen het moet gaan.
Zo wordt grammaticaal zichtbaar dat zowel de plaats van de stralingsdragers in het uitspansel als de rol van de dampkring in relatie tot de aarde zijn vastgelegd.
le’ha’ier (להאיר) ‘om te laten schijnen’,
Dit is de veroorzakende hif‘il-vorm van het werkwoord or (alef–waw–reesj), ‘schijnen’. De vorm geeft niet aan dat hier licht ontstaat, maar dat bestaande energie gericht werkzaam wordt: zij gaat schijnen op de aarde.
Het Hebreeuwse woord or kan zowel als zelfstandig naamwoord ‘warmte-energie’ betekenen, als werkwoord ‘schijnen’ of ‘licht geven’. Wat eerder als energie werd benoemd, wordt hier werkzaam en gericht: het gaat schijnen.
Na het actief worden van de zon, zoals beschreven in 1:16, kan deze energie in het Nederlands worden gegeven als licht – de waarneembare vorm van warmte- energie.
De zin eindigt hier met een komma en loopt door in 1:18.
wordt vervolgd
Zie de andere delen van deze serie Hertaling van het eerste hoofdstuk van Bereshiet:
De Torah opent als een filmshot na de Oerknal Genesis / Bereshiet 1:1
Daar is water Genesis / Bereshiet 1:1-10
Onheil ligt op de loer Genesis / Bereshiet 2:9
Jij bent niet buiten Elohiem Genesis / Bereshiet 1:2
Energie wacht om richting te krijgen Genesis / Bereshiet 1:3
Wanneer onderscheid orde schept Genesis / Bereshiet 1:4
Slotakkoord van jom één Genesis / Bereshiet 1:5
Elohiem richt de blik Genesis / Bereshiet 1:6
Er komt ruimte voor adem Genesis / Bereshiet 1:7
Het uitspansel dat we dampkring zijn gaan noemen Genesis / Bereshiet 1:8
Het water wijkt Genesis / Bereshiet 1:9
Het land verschijnt, het water verandert Genesis / Bereshiet 1:10
Uitnodiging aan de aarde zelf Genesis / Bereshiet 1:11
Zaad dat terugkeert naar de aarde Genesis / Bereshiet 1:12
(red.: 1:13 ontbreekt op verzoek auteur)
Letters ontbreken, inzicht ontstaat Genesis / Bereshiet 1:14
Waarneembaar licht dat de aarde bereikt Genesis / Bereshiet 1:15
De zon wordt actief Genesis / Bereshiet 1:16
cover: fragment uit schilderij van Marc Chagall; foto Bloom, 2024
Geef als eerste een reactie