Klassieke vertaling
De Eeuwige God zei: het is niet goed dat de mens alleen zij; Ik zal voor hem een hulp maken, tegen hem:
Hertaling
JHWH Elohiem zei: niet goed is ‘het zijn’ van de mens, zijn alleen; Ik zal voor hem een hulp maken, als zijn tegenovergestelde wederhelft:
Water stroomt, bomen dragen vrucht en het leven ontvouwt zich. De mens bewerkt en bewaakt de tuin. Zo neemt hij zijn plaats in binnen Gan Eedèn, te midden van alles wat groeit en leeft. Alles lijkt aanwezig. Wat is voortgebracht, draagt leven in zich.
Dan klinken woorden die niet eerder in het verhaal te horen waren: ‘niet goed’.
JHWH Elohiem zegt: ‘Niet goed is het zijn van de mens, zijn alleen.’
Wat bedoelt JHWH Elohiem daarmee?
Het gaat niet alleen om het ontbreken van gezelschap.
Elohiem schiep de mens mannelijk en vrouwelijk. Toch verschijnt de mens hier nog als één geheel. Het mannelijke en vrouwelijke behoren tot zijn bestaan.
Hoe kan de mens ontdekken wie hij is?
De wereld om je heen speelt een wezenlijke rol in het leren kennen van jezelf. Door andere wezens waar te nemen, verschillen op te merken en eigenschappen te herkennen, kan de mens gaandeweg zicht krijgen op zijn eigen identiteit.
Maar in een relatie met een ander kan zijn bestaan vollediger tot zijn bestemming komen.
JHWH Elohiem kondigt aan voor de mens een hulp te zullen maken, als zijn tegenovergestelde wederhelft.
Maar wie of wat zou die hulp kunnen zijn?
Een hulp hoeft niet ondergeschikt te zijn. Zij kan een eigen plaats innemen, met eigen eigenschappen en mogelijkheden. Zij kan de mens ondersteunen waar hij alleen tekortschiet. Niet als een herhaling van de mens, maar als iemand die juist anders is.
De hulp staat niet alleen naast de mens, maar ook tegenover hem, en hoort tegelijk bij hem. Als een sparringpartner die tegengas geeft, uitdaagt en corrigeert waar dat nodig is.
Niet als tegenstanders in een strijd, maar in een wisselwerking waarin beiden elkaar aanvullen. Juist het verschil maakt ontmoeting, groei en ontwikkeling mogelijk.
Maar hun verbondenheid reikt verder dan hun onderlinge relatie alleen. Beiden zijn voortgekomen uit JHWH Elohiem, uit wie al het leven voortkomt. Zij delen hetzelfde leven binnen de eenheid van de schepping. Zo zijn zij niet alleen met elkaar verbonden, maar ook met hun oorsprong en met alles wat leeft.
Maar hoe zal de mens tussen alles wat leeft degene herkennen die niet alleen tegenover hem staat, maar tegelijk bij hem hoort?
Grammaticale en tekstuele analyse
Wa’jomer JHWH Elohiem lo-tov hèjot ha’adam
(ויאמר יהוה אלהים לא-טוב היות האדם)
‘JHWH Èlohiem zei: niet goed is het zijn van de mens’
Hèjot is afgeleid van de stam hajah – היה (hee-jod-hee), ‘zijn’.
De vorm is een infinitief constructus* en betekent hier: ‘zijn’ of ‘het zijn’.
Daardoor spreekt de tekst niet over handelingen, maar over een toestand van bestaan.
*(red.) Infinitief constructus wordt in de grammatica gebruikt (voornamelijk in het Bijbels Hebreeuws en andere Semitische talen) om de verbogen vorm van het hele werkwoord aan te duiden.
Le’vado (לבדו) ’zijn alleen’
Levado is afgeleid van levad – לבד , ‘alleen’. Het achtervoegsel -o betekent ‘zijn’ of ‘hem’. De betekenis is daarom: ‘zijn alleen’.
De combinatie hejot ha’adam levado wordt daarom weergegeven als: ‘het zijn van de mens, zijn alleen’.
Opvallend is dat de Hebreeuwse tekst niet eenvoudigweg zegt: ‘de mens is alleen’. Dat beschrijft een omstandigheid: de mens heeft niemand naast zich.
‘Het zijn van de mens, zijn alleen’ legt de nadruk op zijn bestaanswijze. Het alleen-zijn maakt deel uit van de toestand waarin de mens verkeert. Het gaat dus niet uitsluitend om het ontbreken van gezelschap.
è’èsè-lo eezèr kenegdo אעשה-לו עזר כנגדו
‘Ik zal voor hem een hulp maken, als zijn tegenovergestelde wederhelft’
E’èsè is afgeleid van de stam asah – עשה (ajin-sien-hee), ‘maken’ of ‘doen’.
De vorm staat in de eerste persoon enkelvoud toekomende tijd: ‘ik zal maken’.
Lo betekent: ‘voor hem’.
Eezèr is afgeleid van de stam azar – עזר (ajin-zajin-reesj), ‘helpen’, ‘ondersteunen’ of ‘bijstaan’.
Het zelfstandig naamwoord betekent: ‘hulp’, ‘ondersteuning’ of ‘bijstand’.
Uit het woord zelf blijkt niets over ondergeschiktheid of rangorde.
Kenegdo is samengesteld uit het voorzetsel ke (כ), ‘als’, en neged (נגד), ‘tegenover’. Het achtervoegsel –o betekent: ‘hem’.
De letterlijke betekenis is daarom: ‘als tegenover hem’.
Het woord duidt op het tegenover elkaar staan. Binnen de samenhang van het verhaal komt daar de verbondenheid als deel van één geheel bij.
Daarom is gekozen voor de vertaling: ‘als zijn tegenovergestelde wederhelft’.
Zie de andere delen van deze serie Hertaling van het Scheppingsverhaal in Bereshiet:
De Torah opent als een filmshot na de Oerknal Genesis / Bereshiet 1:1
Daar is water Genesis / Bereshiet 1:1-10
Onheil ligt op de loer Genesis / Bereshiet 2:9
Jij bent niet buiten Elohiem Genesis / Bereshiet 1:2
Energie wacht om richting te krijgen Genesis / Bereshiet 1:3
Wanneer onderscheid orde schept Genesis / Bereshiet 1:4
Slotakkoord van jom één Genesis / Bereshiet 1:5
Elohiem richt de blik Genesis / Bereshiet 1:6
Er komt ruimte voor adem Genesis / Bereshiet 1:7
Het uitspansel dat we dampkring zijn gaan noemen Genesis / Bereshiet 1:8
Het water wijkt Genesis / Bereshiet 1:9
Het land verschijnt, het water verandert Genesis / Bereshiet 1:10
Uitnodiging aan de aarde zelf Genesis / Bereshiet 1:11
Zaad dat terugkeert naar de aarde Genesis / Bereshiet 1:12
(red.: 1:13 ontbreekt op verzoek auteur)
Letters ontbreken, inzicht ontstaat Genesis / Bereshiet 1:14
Waarneembaar licht dat de aarde bereikt Genesis / Bereshiet 1:15
De zon wordt actief Genesis / Bereshiet 1:16
Door de dampkring heen Genesis/ Bereshiet 1:17
Dag en nacht ons kompas Genesis/ Bereshiet 1:18
(red.: Genesis/ Bereshiet 1:19 ontbreekt op verzoek auteur)
Vinnen worden vleugels Genesis/ Bereshiet 1:20
Soorten zeeën, soorten leven Genesis/ Bereshiet 1:21
Elohiem zegende hen: een stille, krachtige overdracht van energie en gevoel Genesis/ Bereshiet 1:22
(red.: Genesis/ Bereshiet 1:23 ontbreekt op verzoek auteur)
Als silhouetten achter een sluier Genesis/ Bereshiet 1:24
Grond die leven draagt Genesis/ Bereshiet 1:25
Mens – een gedachte die richting krijgt Genesis/ Bereshiet 1:26
Van opdracht naar gestalte Genesis/ Bereshiet 1:27
Zegen gericht op groei, op ontplooiing Genesis/ Bereshiet 1:28
Vrucht draagt zaad en zaad draagt toekomst Genesis/ Bereshiet 1:29
Plantaardig voedsel voor al dat leeft Genesis/ Bereshiet 1:30
Scheppen en voltooien in één Genesis/ Bereshiet 1:31
Hemel en aarde zijn voltooid Genesis/ Bereshiet 2:1
Voltooiing en loslaten Genesis/ Bereshiet 2:2
Rust wordt een begin Genesis/ Bereshiet 2:3
De schepping ontwikkelt zich naar haar bestemming Genesis/ Bereshiet 2:4
Oorzaak en gevolg Genesis/ Bereshiet 2:5
Damp stijgt op, water in beweging Genesis/ Bereshiet 2:6
Van vruchtbare aarde tot schepsel Genesis/ Bereshiet 2:7
De verborgen ruimte van Gan Eedèn Genesis/ Bereshiet 2:8
(zie voor de hertaling van 2:9 Onheil ligt op de loer Genesis / Bereshiet 2:9)
Water dat blijft stromen brengt leven waar het komt Genesis / Bereshiet 2:10
Pisjon verschijnt als een rivier door een streek van overvloed Genesis / Bereshiet 2:11
Waar water en rijkdom samenkomen Genesis / Bereshiet 2:12
Beweging en vertakking zetten zich voort Genesis / Bereshiet 2:13
Vier rivieren, één oorsprong Genesis / Bereshiet 2:14
Opgenomen in het leven van Gan Eedèn Genesis / Bereshiet 2:15
Vrijheid als begin voor een optimaal leven Genesis / Bereshiet 2:16
Verlies van het eeuwige leven Genesis / Bereshiet 2:17
cover: fragment schilderij met Torarol door Marc Chagall, foto Bloom
Geef als eerste een reactie