Vorige week zaten Lilly en ik nog in Venetië, op bezoek bij Roberta, onze redactrice. Roberta corrigeert mijn manuscripten. Lilly corrigeert Roberta. Dat verschil moet duidelijk blijven.
We zaten aan een Venetiaanse tafel waar Lilly — blauwe keppel, eigen stoel, linnen servet — een stukje zeebaars kreeg aangeboden. Ze rook eraan en keek naar mij alsof ik haar zojuist had meegedeeld dat we voortaan met Ryanair vlogen.
“Levie. Dit is niet met de hengel gevangen.” Lilly is een ruwharige teckel. Maar vooral theoretisch.
Ze beschouwt zichzelf als co-writer van Lost History Museum, verwacht in hotels minstens vier sterren, beoordeelt restaurants op de kwaliteit van de boter en heeft inmiddels ontdekt dat hondvriendelijk meestal betekent dat er ergens bij de achterdeur een bak kraanwater staat.
Dat vindt ze geen gastvrijheid. Dat vindt ze Oost-Europa in 1974.
Van Venetië vlogen we door naar Málaga, waar onze Convivencia Roadtrip begon: een reis door Spanje langs de wereld waarin moslims, joden en christenen eeuwenlang naast elkaar leefden, handel dreven, kennis uitwisselden — en elkaar helaas ook geregeld vervolgden.
De geschiedenis is nu eenmaal minder gezellig dan een UNESCO-folder.
In 711 stak Tariq ibn Ziyad met zijn leger vanuit Noord-Afrika de zeestraat over. Jabal Tariq, de berg van Tariq, werd Gibraltar. Binnen enkele jaren kwam het grootste deel van het Iberisch Schiereiland onder islamitisch bestuur.
Málaga werd Mālaqa, een belangrijke mediterrane handelsstad. Boven de haven groeide vanaf de elfde eeuw de Alcazaba uit tot een machtige vesting.
Lilly bekeek haar vanaf het terras van ons hotel.
“Charmant. Maar serveren ze het ontbijt wel à la carte?”
Ik wees op een bouwwerk van duizend jaar oud.
Lilly wees op haar lege espressokopje. Prioriteiten.
Córdoba, ooit het schitterende hart van al-Andalus
Daarna reden we naar Córdoba, ooit het schitterende hart van al-Andalus.
In 929 riep Abd al-Rahman III zichzelf uit tot kalief. Córdoba werd een centrum van bestuur, handel, geneeskunde, filosofie en wetenschap. Zijn zoon al-Hakam II stond bekend om zijn liefde voor boeken en geleerdheid.
Aan het hof werkte ook Hasdai ibn Shaprut, joods arts, diplomaat en geleerde. Een jood op een invloedrijke positie aan het hof van een islamitische heerser: precies zo’n historisch detail waardoor het simpele verhaal van eeuwige vijandschap uit elkaar begint te vallen.
Niet dat al-Andalus een middeleeuwse versie van Amsterdam-Zuid was. Niet iedereen was gelijk en perioden van tolerantie werden afgewisseld met repressie en geweld.
Maar mensen leefden wel degelijk naast én met elkaar.
Het indrukwekkendste monument daarvan is de Mezquita. De bouw begon in 785/786 onder Abd al-Rahman I. Generaties voegden eraan toe totdat een woud van zuilen en rood-witte bogen ontstond.
Na de christelijke verovering van Córdoba in 1236 werd de moskee een kathedraal. In de zestiende eeuw verrees midden in dat islamitische bouwwerk een christelijk schip.
Ik stond er sprakeloos naar te kijken. Lilly ook.
“De verhoudingen zijn lastig.” Ik vroeg wat ze bedoelde. “Te veel architectonische meningen in één ruimte.”
Dat zei een hond met een op maat gemaakte blauwe keppel.
Onze route voert verder door Spanje, langs oude juderías, Moorse muren, Romeinse wegen en plaatsen waar de drie culturen elkaar ontmoetten.
En uiteindelijk naar Cáceres.
Daar wordt deze roadtrip persoonlijk.
Na de val van Granada moesten Joden vertrekken of zich bekeren
Mijn familienaam De Casseres voert terug naar deze streek. In 1492, na de val van Granada, vaardigden Ferdinand en Isabella het Alhambra-decreet uit. Joden moesten vertrekken of zich bekeren.
Families verlieten huizen, straten en een land waarin hun voorouders generaties hadden geleefd.
Daarom zoeken Lilly en ik onderweg niet naar het sprookje van drie religies die voortdurend vreedzaam samen aan tafel zaten.
We zoeken naar iets interessanters: de momenten waarop het wél lukte.
Vanavond is het vrijdag.
De Saab blijft staan. De telefoon gaat uit. De kaarsen gaan aan. Er staat wijn op tafel en ik heb challah.
Lilly heeft haar eigen stoel. Uiteraard.
Ik breek een stukje brood voor haar af.
Ze kijkt ernaar. Dan naar mij.
“Is die zelfgebakken?”
Ja, Lilly. “Biologisch meel?”
Eet nou maar.
Convivencia: samen aan dezelfde tafel
Ze neemt één hap, kijkt tevreden naar de kaarsen en schuift vervolgens iets dichter naar mijn bord.
Misschien is dát uiteindelijk convivencia: verschillende overtuigingen, verschillende achtergronden, verschillende verwachtingen. maar toch samen aan dezelfde tafel.
Hoewel Lilly vanzelfsprekend de beste stoel heeft.
Sjabbat Sjalom vanuit Spanje
cover: Talma Joachimsthal
Geef als eerste een reactie