Is vrede tussen Israël en Libanon werkelijk dichterbij gekomen, of gaat het om diplomatieke schijn die op de werkelijkheid vooruitloopt?
Onder toezicht van de Amerikaanse president Donald Trump ondertekenden Israëlische en Libanese vertegenwoordigers in Washington een raamwerk voor beëindiging van de formele oorlogstoestand tussen beide landen. Voor premier Benjamin Netanyahu kwam het akkoord op een politiek gunstig moment. Hij sprak van een ‘historische doorbraak’.
Achter de retoriek schuilt een ontwikkeling die, als zij standhoudt, ingrijpend kan zijn voor het Midden-Oosten: Libanon lijkt zich — althans op papier — los te maken uit de Iraanse invloedssfeer. Voor het eerst heeft een Libanese regering zich uitgesproken voor het terugdringen van Hezbollah, de sji’itische beweging die jarenlang een dominante politieke en militaire factor in het land vormde en nauwe banden onderhoudt met Teheran.
Het uitvoeren van dit voornemen, loskomen van Iran, is een ander verhaal.
Die taak ligt bij het Libanese leger, waarvan een aanzienlijk deel van de militairen zelf sji’itisch is. Juist dat leger moet Hezbollah onder staatsgezag brengen. Hezbollah heeft het akkoord inmiddels verworpen. Na jaren van politieke en militaire verankering in Libanon voelt de beweging zich nog altijd gesteund door Iran.
Daarmee rijst de vraag hoeveel risico de Libanese president Joseph Aoun bereid is te nemen. Libanon kent een fragiel evenwicht tussen religieuze groepen: christenen, sjiieten, druzen en andere minderheden delen de macht in een kwetsbaar politiek systeem. Voor een deel van de christelijke bevolking betekent vrede met Israël niet alleen regionale ontspanning, maar ook een kans om de invloed van Hezbollah terug te dringen. Tegelijk ligt het risico van interne ontwrichting altijd op de loer.
De verschuivingen kwamen niet uit het niets. Zowel de Amerikaans-Israëlische confrontatie met Iran als de Israëlische militaire campagne tegen Hezbollah in Zuid-Libanon veranderden de machtsverhoudingen.
Hoge prijs voor de Israëlische operatie in Libanon
Iran wist tijdens de crisis economische druk uit te oefenen via de Straat van Hormuz en daarmee de mondiale energiemarkt te raken. Volgens deze lezing leverde dat Teheran politiek voordeel op, ondanks flinke militaire schade. Tegelijk moest Iran in de onderhandelingen accepteren dat zijn greep op Libanon niet langer vanzelfsprekend is. Juist dat verlies aan invloed vormt een sleutel tot het huidige diplomatieke moment.
Ook de Israëlische operatie in Libanon had een hoge prijs. Sinds het begin van de campagne vielen aan Israëlische zijde tientallen militairen; aan Libanese kant waren er eveneens veel burger- en militaire slachtoffers.
Verwerking verliezen
Tijdens een recent verblijf in Israël viel vooral de publieke verwerking van die verliezen op. Op televisie en radio kregen gesneuvelde soldaten dagelijks een gezicht: ouders, broers en zussen vertelden over degenen die niet terugkeerden.
Militair lijkt Hezbollah in Zuid-Libanon zware schade te hebben opgelopen. Israël spreekt van vernietigde infrastructuur en ontmantelde tunnelnetwerken.
De politieke vertaling daarvan moet nu volgen. Volgens het akkoord trekt Israël zich gefaseerd terug uit delen van Zuid-Libanon, waarna het Libanese leger de controle overneemt en Hezbollah moet ontwapenen.
Langdurige aanwezigheid in veiligheidszone
Maar ook daar klinkt een voorbehoud. Netanyahu heeft al aangegeven dat Israël militair aanwezig blijft zolang Hezbollah een bedreiging vormt. Minister van Defensie Israel Katz ging verder en sprak over langdurige aanwezigheid in de veiligheidszone.
Dat maakt duidelijk hoe voorlopig deze vrede nog is. Het scenario ligt op tafel; de uitvoering loopt door een mijnenveld. Zeker nu Netanyahu in eigen land onder politieke druk staat.
Peilingen wijzen op een mogelijk einde van zijn tijdperk, maar het is de vraag of dit akkoord het begin van een nieuw Midden-Oosten markeert. Of slechts een diplomatiek moment in een voortdurend veranderende werkelijkheid.
cover: Françoise Nick
Geef als eerste een reactie