Jessica Roitmans commentaar op 4 mei 2026
Toen ik zesentwintig jaar geleden vanuit de Verenigde Staten hierheen verhuisde, was een van de dingen die me het meest trof de Dodenherdenking.
Amerika kent Memorial Day, maar die dag heeft zijn oorspronkelijke functie — het gedenken van de gevallenen — helaas grotendeels verloren aan vrije dagen en barbecues. Op een paar verspreide ceremonies na, staan we niet samen stil.
Hier wel. Om acht uur ’s avonds sissen obers in restaurants de gasten tot zwijgen, mensen in de tram worden stil, oude mensen werpen strenge blikken op luidruchtige jongeren die te jong en te onbezonnen zijn om te begrijpen wat er gebeurt.
Twee minuten stilte, samen, ernstig met het gewicht van duizenden en nog eens duizenden doden erachter. Ik had zoiets nooit eerder meegemaakt. Het raakte me diep, en dat doet het nog steeds.
4 mei is van iedereen
4 mei is geen Joodse herdenkingsdag. Het is van iedereen — van de verzetsstrijders, de soldaten, de burgers, de dwangarbeiders, de Roma en Sinti en ja ook van de bijna tachtig procent van Nederlandse Joden die werd gedeporteerd en vermoord, het hoogste percentage van welk West-Europees land dan ook.
Geen enkele groep is eigenaar van deze dag, en ik heb altijd gedacht dat juist die breedte hem zijn kracht geeft.
Op deze 4 mei bekladde iemand het Nationaal Monument op de Dam met rode verf. Het woord ‘genocide’ was uren voor de aankomst van de koning en koningin die daar jaarlijk een krans leggen nog leesbaar, een paar uur voor die twee minuten beladen stilte.
Het doelwit van de bekladding in grote rode letters is nauwelijks te verhullen. Dit gaat over Gaza, over Israël, over een politiek conflict dat onmiskenbaar zeer reëel is en dat mensen met een enorme en begrijpelijke urgentie voelen. Maar wat er vanochtend gebeurde is iets specifieker, en naar mijn overtuiging intentioneel.
Het neemt de morele herinnering aan de Holocaust — inclusief het taalgebruik, de beeldtaal en de betekenisvolle herdenkingsruimte — en keert die tegen Joden, op de dag waarop onder anderen Joden worden herdacht. De boodschap luidt, in wezen: jullie herinnering is nu ons argument. Jullie doden zijn nu ons retorisch wapen.
Holocaustinversie
Dit heet Holocaustinversie. En het schaadt niet alleen Joden. Het tast ook de gedeelde ruimte van het rouwen zelf aan. Het ondermijnt de collectieve, moeizaam verworven Nederlandse verrekening met wat hier tussen 1940 en 1945 is gebeurd. Het neemt iets dat van iedereen is en dwingt het in dienst van een politieke strijd.
Dit is wat mij met afschuw vervult. Niet alleen het antisemitisme onder de vlag van antizionisme — al is dat reëel genoeg. Maar ook de kaping van iets zeldzaams en kostbaars: een samenleving die er samen voor heeft gekozen te herdenken door te stoppen, stil te staan, en het te menen.
cover: beklad Nationaal Monument op de Dam, Amsterdam, screenshot Bloom
Yes, Jessica having also grown up with Memorial Day in the U.S. May 4th in the Netherlands has always stood out as special and precious. My Dutch family is very upset about the desecration of the National Monument of the Dam. It is not just done. My following words are not a justification of this act, yet an analysis of our times. Protest groups as Extinction Rebellion and Palestinian action groups all look for the best possible moment to get Media attention for their cause. This year’s Holocaust memorial days are difficult to see only in the light of our people’s losses in World War 2. When the settler youth in the West Bank are destroying Palestinian homes and orchards and murdering Palestinians, similar to the Pogroms in Europe that our families fled, one can understand the shame many Israelis and Jews around the world feel. Though this does not imply an “equality comparison”,should not we know better, since our people have been victims? Not easy questions to answer and I’m not looking for discussions here to burst lose, or be cancelled or be called a self-hating Jew. I am not, nor the many voices for peace and justice in Israel and in the worldwide Jewish community. Yes, these are difficult times and the desecration of the National Monument on the Dam with the word Genocide is disturbing for all. Just some food for thought that hopefully will lead to more understanding, compassion and peace in the Middle East.
Er is geen Nederlands volk meer, dat is de kern van het probleem. Daarom is er niet langer sprake van een nationaal besef en wordt collectief zinvol herdenken kwestieus. Bijgevolg wordt een nationaal monument problematisch. Want wat houdt het Nederlandse burgerschap nog in? We hebben eigenlijk allang geen burgers meer maar slechts een anonieme massa inwoners die niet langer een nationale geschiedenis doorgeven in een gezamenlijke cultuuroverdracht aan de volgende generatie. Dit komt (1) omdat een groot deel van de immigranten geen enkel belang heeft bij deze typisch Nederlandse zaken en omdat (2) ook de opgroeiende autochtone generatie zich heel goed kan redden zonder historisch of cultureel besef. Het is allemaal overbodig geworden en verdwijnt zoals een lokaal dialect verdwijnt, omdat het geen functie meer heeft. We worden langzaam maar zeker onderdeel van een Europees Imperium dat zijn zinnen heeft gezet op de vernietiging van nationale identiteiten. Er zullen hier en daar wel enkele relicten overblijven, maar enkel als kitsch, meer niet. Dat is de bittere realiteit. Het heeft allemaal zijn tijd gehad.
Citaat: 4 mei is geen Joodse herdenkingsdag. enz let op de volgorde!
De herdenking op 4 mei is oorspronkelijk ingesteld ter herdenking van ALLE vermoorden of door honger en ziekte gecrepeerden van WOII, in de EERSTE plaats de vele vermoorde Joden.
Op de vraag in Google (AI) over het veranderde karakter van 4 mei is het korte antwoord: De dodenherdenking op 4 mei heeft in de loop der jaren een duidelijke verschuiving in karakter ondergaan, van een specifieke herdenking van Tweede Wereldoorlog-slachtoffers naar een bredere herinneringscultuur. De dodenherdenking op 4 mei heeft in de loop der jaren een duidelijke verschuiving in karakter ondergaan, van een specifieke herdenking van Tweede Wereldoorlog-slachtoffers naar een bredere herinneringscultuur.
Verschuiving – ten onrechte en zeker het als laatste noemen van de Joden – een verdraaiing van de geschiedenis die – tot mijn en veler ergernis – jaren geleden door het Nationaal Comité 4 en 5 mei is ingevoerd. Mijn stem is – jammer genoeg – in de minderheid.
In de EERSTE plaats: Gedenk wat Amalek u heeft aangedaan, vergeet het nooit (Deut.25:17 en 19) en dat mag niet verward worden met een mening over wat er in Israel gebeurt. Ik heb daar uiteraard mijn mening over maar voeg dat bewust NIET toe bij het onderwerp: Herdenken WOII