In Schönenberg, een klein dorp in het Rijnland, staat een huis waarvan de geschiedenis tientallen jaren in vergetelheid was geraakt: het Bröltalhaus.
De villa werd in 1910/1911 gebouwd voor Karl Freiherr von Perfall. Na zijn dood wisselde het landgoed van eigenaar. Een krantenbericht van 25 maart 1930 noemt het uitdrukkelijk de ‘voormalige villa van Von Perfall’. Op dat moment was het huis als herstellingsoord ingericht. Het telde 22 bedden en was aanvankelijk bedoeld om moeders en kinderen rust en herstel te bieden.
Al snel werd het Bröltalhaus meer dan een herstellingsoord. Kinderen en jongeren verbleven er en later vonden er cursussen en opleidingen plaats. In 1934 ontstond het plan om ongeveer twintig jonge mannen onder te brengen en hen bij boeren in de omgeving op te leiden in landbouw en veeteelt, als voorbereiding op een later leven in Palestina.
Jeugdherberg
Onder het nationaalsocialistische regime kwam het huis steeds meer onder druk te staan. De bewaard gebleven dossiers laten zien hoe de toenmalige burgemeester en plaatselijke NSDAP-functionarissen zich tegen het gebruik ervan verzetten. Hun brieven bevatten openlijk antisemitische en racistische uitlatingen.
In 1935 probeerde de Reichsausschuss der jüdischen Jugendverbände in het Bröltalhaus een jeugdherberg te vestigen en diende daarvoor een formele aanvraag in. Plaatselijke instanties probeerden dit te verhinderen, maar op hoger niveau werd toestemming verleend.
Enkele maanden later veranderde de benaming. Eind oktober 1935 legde de Kreisbauverwaltung vast dat het huis niet als jeugdherberg, maar als overnachtingshuis zou worden gebruikt. Uit deze periode is ook Georg Simson als verantwoordelijke voor het huis gedocumenteerd. De autoriteiten gelastten controles en eisten bouwtekeningen en plattegronden.
Cursus met Buber en Kantorowicz
Van 1 tot en met 29 november 1936 vond er een Lernkursus für Jugendführer plaats. Aanvankelijk waren dertig deelnemers aangemeld; later kwamen er nog deelnemers bij. Op het programma stonden onder meer geschiedenis, zionisme, religie, Palestina, gemeenschapswerk, opvoeding, Hebreeuws en emigratievraagstukken.
Tot de docenten behoorde Martin Buber die meerdere dagen in het Bröltalhaus lesgaf. Ook Ernst Kantorowicz, historicus van middeleeuwse geschiedenis en kunst en talrijke andere wetenschappers, pedagogen en vertegenwoordigers van de jeugdbeweging namen deel aan het uitgebreide programma.
Nog in het voorjaar van 1938 werd het huis gebruikt. Van 3 tot 13 april was er een vakantiekamp van Makkabi Hazair met ongeveer dertig deelnemers.
Uiterlijk in november 1938 kwam aan dit gebruik een einde. Georg Simson werd gearresteerd, zijn vrouw Emmy uit het huis gezet en eigendommen werden in beslag genomen. Na de verwoesting van de synagoge in het nabijgelegen Ruppichteroth zou tijdens de novemberpogrom ook het Bröltalhaus worden aangevallen. Het gebouw bleef echter onbeschadigd. Volgens de overlevering verklaarde de toenmalige burgemeester dat gemeente en partij zelf belangstelling voor het huis hadden en hoopten het voor partijdoeleinden of de Hitlerjugend te kunnen gebruiken.
Wat daarna met het huis, het bezit en de aanspraken van de vroegere eigenaren of organisaties gebeurde, is nog niet opgehelderd. Ook naar dit deel van de geschiedenis doe ik momenteel onderzoek.
Toekomst onzeker
Vandaag staat het Bröltalhaus nog altijd in Schönenberg. Met het huis zelf gaat het niet goed. De bouwkundige toestand is slecht en de toekomst onzeker.
Toen ik in 2007 op 46-jarige leeftijd met mijn onderzoek begon, wist ik niet waar deze zoektocht mij zou brengen. In 2013 heb ik het Bröltalhaus zelf verworven.
Vandaag ben ik 66 en nog steeds ontdek ik documenten, namen en verbanden waarvan ik eerder niets wist. En met iedere nieuwe vondst groeit mijn nieuwsgierigheid: hoe meer ik over het huis te weten kom, hoe meer ik wil weten. Tegelijkertijd wordt mij steeds duidelijker hoeveel geschiedenis verloren zou gaan als dit huis niet behouden kan blijven.
Oproep
Ken jij het Bröltalhaus?
Misschien hebben je ouders, grootouders of overgrootouders ooit over het Bröltalhaus in Schönenberg bij Ruppichteroth verteld.
Misschien zijn er bij jullie thuis oude foto’s, brieven of verhalen die binnen de familie zijn doorgegeven.
Misschien was iemand uit jouw familie daar – en kennen wij zijn of haar naam niet.
Laat een reactie na hieronder, want ik leer graag jullie verhaal kennen.
cover: Sammlung Suchy in der Mahn- und Gedenkstätte Düsseldorf
Beth Edut in Nir Galim kan hier mogelijk helpen… 08-8568476
beit-haedut@beit-haedut.org.il.
Ze hebben o.a veel informatie over Rotges met een gelijk soort verhaal…
Beste Gershom Weijel,
hartelijk dank voor uw waardevolle tip. Ik heb inmiddels contact opgenomen met Beit HaEdut in Nir Galim en heb hun ook enkele historische documenten uit 1936 over het Bröltalhaus toegestuurd.
Uw aanwijzing kan voor mijn onderzoek zeer waardevol zijn. Nogmaals hartelijk dank dat u de tijd heeft genomen om mij hierop te wijzen.
Hartelijke groet uit Duitsland,
Giulia Moseler
Wat een bijzonder en belangrijk stuk geschiedenis over het Bröltalhaus in het Rijnland. Heel goed dat dit onder de aandacht wordt gebracht. Zijn er inmiddels al concrete plannen om een herdenkingsbord of iets dergelijks bij het gebouw te plaatsen?
Beste meneer Van Dijk,
Hartelijk dank voor uw vriendelijke woorden en uw belangstelling voor de geschiedenis van het Bröltalhaus.
Een gedenkplaat is al in 2013 ter sprake gekomen, maar werd uiteindelijk niet gerealiseerd. Op dit moment zijn er geen concrete plannen. Ik kan me echter goed voorstellen dit idee in de toekomst opnieuw op te pakken, zodat de Joodse geschiedenis van het huis ook ter plaatse zichtbaar wordt.
Mag ik vragen of u zelf een band met het Bröltalhaus heeft, of zich bezighoudt met vergelijkbare herinneringsplaatsen? Als u ervaringen of suggesties heeft voor het realiseren van een gedenkplaat, hoor ik die graag.
Hartelijke groet,
Giulia Moseler