De rivaliteit tussen Netanyahu en Erdogan gaat over veel meer dan Gaza. Ankara wil opnieuw vaste voet krijgen in het Midden-Oosten, terwijl Israël zijn militaire dominantie probeert te behouden.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de Turkse president Tayyip Erdogan vliegen elkaar steeds heftiger en ongecontroleerder in de haren. Erdogan heeft Interpol verzocht een internationaal arrestatiebevel te laten uitgaan tegen de ‘genocidale Israëlische oorlogsmisdadiger’. Netanyahu schoot terug. Hij beschuldigde de Turkse leider van antisemitisme en hield hem voor dat Turkije in de vorige eeuw genocide pleegde op de Armeniërs.
De spanning tussen beide landen liep zelfs gevaarlijk op toen de Israëlische luchtmacht op 18 augustus een aanval uitvoerde op een militaire basis nabij de Syrische stad Aleppo, waar Turkse soldaten waren gelegerd of op het punt stonden zich daar te vestigen.
Tom Barrack, de Amerikaanse ambassadeur in Ankara, waarschuwde dat Turkije Israël had kunnen aanvallen. Hij doelde waarschijnlijk niet op een grote oorlog, maar op een Turkse vergelding.
Wat gaat er schuil achter de rivaliteit tussen Turkije en Israël?
Het is een machtsstrijd om de invloed in het Midden-Oosten, waar het Ottomaanse rijk tot de Turkse nederlaag in de Eerste Wereldoorlog eeuwenlang heer en meester was.
Van Ottomaanse rijk naar Israël
Het is paradoxaal dat juist de val van het Ottomaanse rijk en de verdeling ervan tussen Engeland en Frankrijk ruimte schiep voor een ‘nationaal tehuis voor het Joodse volk in Palestina’. Dat is de essentie van de verklaring die de Britse minister van Buitenlandse Zaken Arthur Balfour op 2 november 1917 aflegde. De basis voor de stichting van de staat Israël werd in die verklaring gelegd.
Dat Israël in de woorden van premier Netanyahu via een reeks oorlogen een dominerende militaire macht in het Midden-Oosten is geworden, botst met de Turkse ambitie opnieuw vaste voet in dit deel van de wereld te krijgen, in het bijzonder in Syrië.
Erdogan speelt heel behendig de Palestijnse kaart om vorm te geven aan de Turkse nostalgie naar dat roemrijke verleden, toen het Ottomaanse rijk de lakens in het Midden-Oosten uitdeelde. Hij staat pal voor de stichting van een Palestijnse staat en veroordeelt Israëls oorlog tegen Hamas in Gaza als genocide.
De Turkse pers keert zich veel feller en heftiger tegen Israël dan de Nederlandse media dat doen.
Dat zijn woorden en geen daden. Toch doet Netanyahu het voorkomen alsof Turkije Israël rechtstreeks bedreigt. Hij roept het vijandbeeld op van een door een antisemiet geleid Turkije.
Barst in Amerikaans-Israëlische alliantie
Netanyahu’s scherpe protest tegen het voornemen van de Amerikaanse president Donald Trump om Turkije uit te rusten met F-35-straaljagers wordt door de Israëlische leider als een messteek in de rug gevoeld. Het is een teken van de barst in de Amerikaans-Israëlische alliantie.
‘Israël verliest zijn superioriteit in het luchtruim van het Midden-Oosten als Turkije F-35-straaljagers krijgt’, houdt de Israëlische leider het Amerikaanse Congres voor, waar de levering van deze superieure straaljagers nog moet worden goedgekeurd.
Ondertussen neemt via diplomatieke wegen de invloed van Turkije in het Midden-Oosten toe. Turkije, Egypte en Pakistan hebben onlangs een defensiepact gesloten tegen Iran, dat sterk uit de oorlog met de Verenigde Staten tevoorschijn is gekomen.
Na Vietnam, Afghanistan en Irak hebben de Verenigde Staten opnieuw niet gezegevierd. Dat is niet alleen een militair, maar ook een psychologisch gegeven. Het kan grote invloed hebben op de ontwikkelingen in het Midden-Oosten, zoals de Japanse overwinning op Rusland in 1905 de machtsverhoudingen in Azië sterk beïnvloedde.
Voor Israël is het een zorgwekkende ontwikkeling dat de Amerikanen bakzeil moeten halen in de oorlog tegen Iran.
Drie regionale machtscentra
Drie mogendheden zullen de komende jaren hun stempel op het Midden-Oosten drukken: Israël, Turkije en Iran.
Israël beschikt over de sterkste militaire macht, Turkije probeert zijn historische invloed in de regio te herstellen en Iran heeft laten zien dat het ondanks Amerikaanse en Israëlische druk een belangrijke regionale speler blijft.
De Israëlische luchtaanval op een basis nabij Aleppo in Syrië is voorlopig nog een tactische schermutseling tussen Jeruzalem en Ankara. Maar achter die schermutseling gaat een veel grotere strijd schuil: wie bepaalt de machtsverhoudingen in het Midden-Oosten van de komende jaren?
Cover: Françoise Nick
Geef als eerste een reactie