Politiek analist Mitchell Plitnick interviewt rabbijn Shaul Magid over antisemitisme, zionisme en Gaza.
Magid is hoogleraar Modern Joodse Studies aan Harvard, kenner van middeleeuwse kabbala, het chassidisme en hedendaagse joodse stromingen.* Binnenkort verschijnt zijn boek over het joodse antizionisme van rabbijn Joel Teitelbaum, de grondlegger van het Satmar-chassidisme.
*zie het vijfdelige interview met Magid door Judith Hertog in De Vrijdagavond
Shaul Magid: Met ballingschap bedoel ik een manier van denken, niet geografische diaspora.
De eerste tien minuten in de podcast gaan over recente rellen in New York en over de afkeer dan wel steun vanuit joodse kring voor burgemeester Zohran Mamdani.
Joden zijn het vaak oneens, zegt Magid. Ook hierover. Zijn eigen moeder stemde op Mamdani, terwijl de meeste joodse stemmen voor Mamdani van jongeren kwamen.
Plitnick, orthodox opgevoed maar inmiddels seculier en actief voor vredesgroepen, stelt dat verdedigers van Israël zich steeds vaker aangevallen voelen en daarom kritiek op Israël als antisemitisme ervaren. Volgens hem is het eerder anti-Israelisme. Dat maakt het voor veel Amerikaanse joden ingewikkeld want velen zijn opgegroeid met Israël als focuspunt in hun joods-zijn.
Magid: antisemitisme en antizionisme waren altijd lastig van elkaar te onderscheiden. Aanvankelijk hadden Herzl en Europese antisemieten zelfs een vergelijkbaar uitgangspunt: Joden moesten Europa verlaten. Zionisme kon daarmee een win-win worden.
Maar als iemand zegt dat iedere jood medeverantwoordelijk is voor wat Israël doet, dan is dat antisemitisme, stelt Magid. Tegelijkertijd maakt het joodse establishment het zichzelf moeilijk wanneer het Israël door dik en dun steunt en vervolgens zegt: ‘wij zijn niet medeverantwoordelijk voor wat daar gebeurt’.
Gevaar voor Amerikaanse joden
Magid formuleert het scherp: Israël kan een gevaar worden voor Amerikaanse joden, zelfs levensgevaarlijk. “Maar wie is een groter gevaar voor hen”, vraagt hij, “Mamdani of Netanyahu”?
Volgens Magid gaat het debat over Mamdani als vermeende antisemiet of anti-Israëlische politicus in feite voorbij aan de kern: wat heeft Israël als soevereine staat in Gaza gedaan? Mamdani is een bi-nationalist, zegt hij: hij wil gelijke rechten voor iedereen die tussen de rivier en de zee woont. Dat was ook de positie van Martin Buber. In diens tijd gold dit nog als een vorm van zionisme; tegenwoordig wordt het als antizionisme gezien.
Ook de veranderende verhouding tussen links en Israël komt uitgebreid aan bod. Links, zegt Magid, heeft steeds een ander speerpunt. Het is een soort octopus met telkens andere armen: socialisme, pacifisme, burgerrechten, apartheid, Occupy, Black Lives Matter en nu Gaza. Onder al die bewegingen liggen morele, politieke en economische principes die op een bepaald moment worden getriggerd.
Magid heeft er begrip voor dat Gaza nu het speerpunt is, want: “Gaza was horrific”. Maar hij was tegelijkertijd diep teleurgesteld dat vrijwel geen enkele linkse woordvoerder de aanslagen van 7 oktober streng veroordeelde. Te vaak hoorde hij in linkse kring dat 7 oktober gerechtvaardigd verzet was. Daar is voor hem geen sprake van. De vernietiging van Gaza was evenmin een legitieme of gerechtvaardigde reactie op 7 oktober.
‘Pappen en nathouden is sinds oktober 2023 van tafel’
Na 7 oktober is volgens Magid één ding duidelijk: het ‘managen van de bezetting’ is voorbij. Hij weet niet wat ervoor in de plaats moet komen, maar pappen en nathouden is sinds oktober 2023 van tafel. Hij ziet ook nauwelijks zelfreflectie noch oplossingen binnen de Israëlische oppositie. De Israëlische samenleving staat grotendeels achter de oorlog in Gaza en is nog niet toe aan een fundamentele analyse van wat er op 7 oktober en in de jaren daarvoor misging.
Gaza is volgens Magid bovendien geen Vietnam. Iedereen kon nu op zijn mobiele telefoon vrijwel live zien wat er gebeurde. Tijdens Vietnam was het publiek afhankelijk van enkele grote televisiezenders.
Magid gaat vervolgens terug naar de verschillende vormen van het vroege antizionisme onder orthodoxe en chassidische joden in Oost-Europa én onder verlichte Duitse joden. In zijn nieuwe boek behandelt hij uitgebreid het antizionisme van de Satmar grondlegger rabbijn Teitelbaum en de overeenkomsten met Rav Kook, de grondlegger van de orthodoxe steun voor het zionisme.
Zesdaagse oorlog was beslissend
Voor Magid zelf was de Zesdaagse Oorlog beslissend. Hij was bang, maar ook trots op wat Israël had bereikt. Vanaf het begin van de jaren zeventig ontstond binnen het Amerikaanse jodendom een grote consensus over Israël. Israël werd, samen met de Holocaust, een centraal onderdeel van de Joodse identiteit.
“Die periode is nu voorbij”, zegt Magid. Wat ervoor in de plaats komt, is onzeker. Misschien ontstaat er een scherpe scheiding tussen voor en tegen Israël als focus van de Joodse identiteit. Misschien ontstaat een diasporische identiteit die niet afhankelijk is van een staatsideologie of van het slachtofferschap.
Waarom, vraagt Magid, zou de koppeling tussen Jodendom en zionisme voor iedereen moeten gelden? Als iemand zegt: voor mij bestaat die koppeling niet, waarom zou dat dan onacceptabel zijn?
De crisis binnen het Amerikaanse jodendom gaat volgens Magid over van alles, behalve over wat er in Gaza gebeurt. ‘Het is allemaal de schuld van Hamas’ is volgens hem geen afdoende antwoord. Israël heeft zelf zeggenschap over zijn handelen.
In dat opzicht heeft hij zelfs meer respect voor rechts in Israël. Die zegt tenminste rechtuit: ja, dit hebben we gedaan en ja, daar staan we achter. Dat vindt hij eerlijker dan het liberale standpunt dat Israël het eigenlijk niet heeft gedaan omdat Hamas het heeft uitgelokt of dat beelden uit Gaza door AI zouden zijn gefabriceerd.
“Liberaal zionisme bestaat niet meer.”
Het liberale zionisme bestaat volgens Magid niet meer. Het Israël waarop hij in de jaren zeventig verliefd werd, is er niet meer. Hij vergelijkt het met iemand op wie je ooit verliefd werd, maar die in de loop der jaren steeds vervelender werd. Je blijft toch bij elkaar omdat je je herinnert waarom je ooit verliefd werd.
“Maar onze kinderen en kleinkinderen hebben die herinnering niet”, zegt Magid in deze podcast. Zij kennen het Israël van de jaren zeventig niet, dat krachtige land en toevluchtsoord voor vervolgden. Zij zien zionisme in de vorm van vernietiging van Palestijnse huizen en dorpen op de Westelijke Jordaanoever.
Interviewer Mitchell Plitnick, die zelf opgroeide in een ultra-zionistische gemeenschap, erkent dat ook zijn beeld van Israël romantisch was: een Israëlbeeld zonder Palestijnen.
Magid vreest een schisma in het Amerikaanse jodendom: een pro-Israël jodendom dat zich associeert met de Israëlische staatsideologie en een religieus of seculier jodendom zonder zionisme.
Onderwijs
Rabbijn Magid en analist Plitnick zijn het over één ding eens: het Joodse onderwijs kan niet langer vooral draaien om Israël en de Holocaust.
Zie ook de Substack van Mitchell Plisnick met dagelijkse updates en al zijn podcasts: Cutting Through
cover: rabbijn Magid in zijn werkkamer, beeld The Fire Island Synagogue
Geef als eerste een reactie