De kracht van de massa
Afgelopen week kleurde Nederland weer oranje. Hoe verder een elftal komt in een toernooi, hoe groter de voetbalgekte. Mensen die normaal nauwelijks een wedstrijd kijken, hangen ineens de vlag uit, trekken een oranje shirt aan en leven volledig mee. De kracht van een massa is groot: enthousiasme werkt aanstekelijk.
Diezelfde menselijke eigenschap zien we ook terug in onze parasja.
Vorige week probeerde Bilam het Joodse volk drie keer te vervloeken. Tot zijn frustratie veranderde de Eeuwige iedere vloek in een zegen. Bilam begreep toen dat het Joodse volk niet van buitenaf te verslaan was. Daarom veranderde hij zijn strategie. Geen aanval van buitenaf, maar verleiding van binnenuit. Via de Midjanitische vrouwen werd een deel van het volk meegesleept naar afgoderij en ontucht. Wat klein begon, groeide uit tot een nationale crisis.
In de parasja van deze week staat daar één man tegenover: Pinchas. Terwijl velen zwegen of met de stroom meegingen, stond Pinchas op en maakte een einde aan de plaag. Niet omdat hij de massa volgde, maar juist omdat hij de moed had om tegen de stroom in te gaan.
Meestal begint het ermee dat ‘iedereen het doet’.
Dat is misschien wel de tijdloze boodschap van deze week. Het probleem begint zelden met een grote verkeerde keuze. Meestal begint het ermee dat ‘iedereen het doet’. Dat geldt voor goede dingen, maar helaas ook voor verkeerde.
Eerder deze week mocht ik diezelfde boodschap meegeven aan mijn dochter tijdens haar bat mitswa. Je hoeft niet altijd met de massa mee te lopen. Integendeel. Soms vraagt het juist moed om op te staan voor wat juist is.
Zoals Hillel het in de Pirkei Awot zo prachtig verwoordt:
במקום שאין אנשים השתדל להיות איש
“Waar het aan mensen ontbreekt, probeer daar een mens te zijn.”
Juist op die momenten, zegt Hillel, kun jij opstaan. Wees degene die doet wat juist is.
Die woorden zijn verrassend actueel. Op het eerste gezicht lijkt dat een vreemde uitspraak. Er zijn toch bijna altijd mensen om ons heen? Maar Hillel bedoelt iets veel diepers. Er zullen momenten in je leven zijn waarop niemand verantwoordelijkheid neemt. Waar het gemakkelijker is om weg te kijken of te denken: laat een ander het maar doen. Juist op die momenten, zegt Hillel, kun jij opstaan. Wees degene die doet wat juist is.
Uiteindelijk worden we niet herinnerd omdat we met de massa meeliepen. We worden herinnerd om de momenten waarop we, ondanks de druk van de omgeving, ervoor kozen een mensj te zijn.
Misschien is dat wat Hillel bedoelde. En precies wat Pinchas ons deze week laat zien: uiteindelijk bepalen niet onze woorden, maar onze daden wie wij zijn.
Sjabbat sjalom!
Geef als eerste een reactie