Al dagen voor de Nederlandse première van NAZA was ik bezig met de vraag of ik deze documentaire wel wilde zien.
In mijn hoofd zag ik bioscooppubliek met Palestijnse vlaggen. Was ik bang voor het zoveelste eenzijdige discours, waar 7 oktober er niet meer toe doet. Ik zag geschreeuw voor me tijdens en na de voorstelling en protesten (met geweld). En wat als de inhoud van de film heel schokkend en naar zou zijn? Wat zou dat betekenen voor mijn toch al ambivalente houding ten aanzien van mijn geboorteland? Zou ik dat met mijn familie in Nederland en Israël kunnen bespreken en hoe dan?
De documentaire NAZA van Yuval Abraham en Rachel Szor over het systeem van bombardementen op Gaza tussen 2023 en 2025 kreeg al volop media-aandacht.
Voorzien van een forse portie vrees en onzekerheid en in gezelschap van een vriend betrad ik de bioscoopzaal die uitverkocht bleek. Ik zag best wat mensen uit de joodse gemeenschap om me heen en ook iemand met een keffiyeh, maar de sfeer was rustig. Blijkbaar had iedereen dezelfde portie vrees en onzekerheid van huis meegenomen.
Lichten in Tel Aviv
De documentaire is in het donker opgenomen op verschillende daken in Tel Aviv. Het is een ‘mooie’ mise-en-scène, met de lichten van het levendige Tel Aviv op de achtergrond.
We volgen de makers in gesprekken met (voormalige) inlichtingenmilitairen die heel open vertellen over de werkwijze van de IDF bij het ‘elimineren’ van Hamas. De gezichten en stemmen van de geïnterviewden zijn met AI bewerkt, maar voor de kijker zijn het de contouren van normale personen en de stemmen klinken niet vervormd.
NAZA laat zien waar we naar keken.
Wat ik direct als schokkend ervaar, is de vanzelfsprekende logica waarmee de militairen de term NAZA uitleggen. Het komt neer op ‘nevenschade’ of collateral damage. De geïnterviewden gebruiken niet de termen ‘mensen’ of ‘burgers’.
Met behulp van een ingenieus inlichtings- en AI-systeem worden Hamasleden in een woning geïdentificeerd. Vervolgens wordt gekeken hoeveel NAZA (doden) – meestal het gezin, inclusief de buren of alle bewoners van het gebouw – de bom of raket gaat veroorzaken. Twintig NAZA, tachtig NAZA en soms wel driehonderd NAZA. Als je het zo hoort, kunnen het ook de fiches in een casino zijn.
De film is eigenlijk een aaneenschakeling van interviews met mensen die daadwerkelijk aan ‘de knoppen’ zaten bij het elimineren van Hamas-leden. We horen en zien eigenlijk steeds dezelfde ervaringen. Daarbij merk ik een apart soort ambivalentie bij mezelf: het bijna nostalgische, trotse beeld van het Israël van vroeger (met zijn Mossad) en ongelooflijke intelligentie die ik bewonder en tegelijkertijd de walging die ik ervaar voor deze wijze van oorlog voeren.
Vanachter een scherm
De meeste van de geïnterviewde militairen maken deel uit van wat je een desktop combat unit kunt noemen. Ze opereren vanuit een kantoorgebouw in Israël met kaarten op hun scherm en de audio van gehackte mobieltjes op hun oor, waarmee ze een drone of raket naar een doel leiden.
Met de barbaarse slachting van Hamas op 7 oktober in het Israëlische collectieve geheugen kan ik me de weken, misschien enkele maanden daarna, nog iets voorstellen bij het rücksichtslos neerhalen van gebouwen om Hamas te elimineren.
Naar deze film kijkend, vraag ik me af op welk moment een moreel kompas het overneemt van wraak en vergelding. Dat kan je misschien niet verwachten van (jonge) soldaten in combat units, maar wel bij deze militairen die opereerden zonder gevaar voor zichzelf. En zeker bij leidinggevende militairen.
‘Zonder het systeem zijn we verloren.’
Een van de geïnterviewden bespreekt zijn twijfels (tijdens het eten van een bagel op een terrasje) met zijn gezagvoerder. Die maant hem het systeem te vertrouwen, want ‘zonder het systeem zijn we verloren.’
De reeks getuigenissen lijkt zich wat te herhalen. Weer over vijftig NAZA of zelfs vijfhonderd NAZA. Maar dan versnijden de makers de interviews met beelden van speeches van Netanyahu en zijn ministers. In de retoriek over de oorlog in Gaza gebruiken deze politici de Holocaust als speelbal en rechtvaardiging voor wat Gaza en haar burgers te wachten staat.
Uitwissen van een bewoonde wereld
En vervolgens horen we van de geïnterviewde militairen over hun opdracht om wijk voor wijk bommentapijten te leggen in Gaza. Niet zozeer om Hamasleden te elimineren, maar om het beeld van, naar zij zeggen, een ‘bestaan’ van Gaza en een bewoonde wereld daaruit te wissen. Militairen leggen daarbij uit hoe ze met grote precisie uitrekenen hoeveel bomkracht nodig is om een buurt of wijk van de aardbodem te laten verdwijnen.
Nog schokkender is de getuigenis van een militair die vertelt hoe sluipschutters mensen beschieten die bij voedseldistributie ‘uit de rij’ gingen. Het wordt ogenschijnlijk opgetogen beschreven als een game op de computer waarbij uitgehongerden die niet wachten worden neergemaaid. Het gaat hier om ongewapende burgers. Ik ben geen jurist, maar los van alle terminologie en beschuldigingen rond oorlogsmisdaden lijkt dit me gewoon moord.
Foute keuzes
De dagen na het zien van NAZA vraag ik me af: is er dan niets positiefs aan deze documentaire? Niet aan het verhaal dat wordt verteld. Misschien het feit dat deze documentaire is gemaakt door twee Israëli. Misschien het feit dat een aantal geïnterviewde militairen durft uit te spreken dat ze zich schamen voor hun eigen optreden. Dat ze inzien dat ze onderdeel zijn geweest van een systeem dat hele foute keuzes maakte, of helemaal geen keuzes deed en het gewoon liet gebeuren.
De film laat in ieder geval zien hoe kwetsbaar mensen zijn. Blijkbaar zijn we door ‘een systeem’ in staat om los te raken van moraliteit en waardigheid.
cover: screenshot uit bovenstaande trailer
Perfectly written and described, Ilan. As a former teacher at the Experimental School in Jerusalem that held at the Khan Theater a joint program for our students and Palestinian students from the Old City, I felt obliged yesterday evening to see Naza. One statement stays with me. Many of those who spoke said they were not Israeli Arab Haters, differentiating themselves from the Settler Youth of the West Bank. Nevertheless, they carried out their orders due to Hamas’ atrocities of October 7th. Yet, somewhere along the line their conscious must have spoken up asking how much revenge and annihilation of entire families is justified? Quite a dark page for our people and one person interviewed mentioned how he now understood how Nazis just did their work as he did. Yes, you are correct the only positive point is that two Israelis dared to make this documentary, ashamed as many of us are asking how could this happen?
Ik heb de film ook gezien en de stelling dat het Israelische leger de hoogste moraal heeft is dus niet waar. Wat ik zelf erg vindt dat de rabbijnen niet in staat zijn gezamenlijk in actie te komen om te veroordelen. Immoreel handelen is immoreel, handelen temeer een en ander niets te maken heeft met zelfverdediging. Zelfverdediging ja ook wanneer er dan dingen gebeuren die niet altijd te rechtvaardigen zijn. Wat hier gebeurt en op de West Bank heeft niets, maar dan ook helemaal niets met zelfverdediging te maken.
Al vele jaren wonende in Israel, heb ik de overrompeling van 7 oktober en het vervolg over mij heen laten komen daarbij beseffend dat wij het meeste niet weten, omdat strategische geheimen (terecht) niet gepubliceerd worden. Ja er moet een onderzoekscommissie komen.
Ik matig mij geen oordeel aan over deze film die ik niet gezien heb.
De schrijvers wil echter voorhouden: Je moet eerst beide kanten horen/zien volgens dwingend advies aan rechters in Deut. 1:16 “Hoor beide partijen en spreek dan recht”
Just as the filmmakers of NAZA didn’t give the IDF an opportunity before publicizing the film to respond to their claims, so too have Iland Roos, Sid Bachrach and Binjamin Heyl not taken the opportunity to see the response of the IDf to the claims made in that film. On October 1 2026 the IDF had a detailed press release (see http://www.idf.il) in which point for point they disputed the unverified anonymous claims of Israel’s so called indifferent attitude towards civilian deaths, collateral damage (in Hebrew nezek agavi נזק אגבי). In their apparent haste to color Israel and the IDF as murderers of civilians out of proportion to the legitimate military goal of elimination Hamas terrorists, they unfortunately swallowed uncritically the terrible messages that NAZA screened for unwitting audiences in the world, audiences that are all too ready to paint Israel black in the spirit of the Nazis. More discretion and care in their criticism would have been in order, especially in a time when the IDF is accused of targetting children. The blood libel of the 12th Century from Norwich seems to have been revitalized in this 21th century garb.
Ik heb Naza nog niet gezien, want die wordt niet in Israelische bioscopen of filmhuizen getoond. Wel komt hij volgens de makers in november (?) te zien via het internet.
Ik heb wel een onmiddellijke reactie gelezen van een vrouw, die als militair betrokken was bij het ontwikkelen van het systeem Naza. Daaruit begreep ik dat het systeem juist ontwikkeld was om de kans op’collateral damage’ bij een bom op een Hamas target, zo klein mogelijk te maken. Het is in feite een soort ’triage’systeem. Er wordt met verschillende militaire en inlichtingendiensten aan een stuk door beslist of een bepaalde aanval door kan gaan of niet. Ze schreef er bij dat het jammer is dat de makers geen contact met haar hebben opgenomen, zodat ze dit systeem precies kon uitleggen, met haar voor- en achternaam er bij, niet als anonieme getuige. Ik moet zeggen dat het overtuigend klonk, maar ik wist niet of ze als individu had gereageerd of door de IDF was gestuurd; dat maakt voor mij nogal wat uit.. De IDF heeft later zelf uitvoerig gereageerd, met het zelfde verhaal, vergezeld van veel opnames waarbij je ziet dat er een doelwit is, maar al snel wordt besloten dat er teveeel burgers in de buurt zijn, of een creche en dus gaat de geplande aanval niet door. Er is door de marionettenfiguren in deze regering wel hysterisch gereageerd- “we nemen de makers hun nationaliteit af”, en daar is vervolgens ook tegen geprotesteerd. Het zou m.i. kunnen dat op het einde van de poging on de door N. met bravoure aangekondigde ’total overwinning’ op Hmas te bereiken, het triage systeem juist omgekeerd is ingezet, of dat de beslissingen niet langer werden genomen op hogere niveau’s dan de commandant van de groep die de bom of drone moesten activeren. Ik vrees dat we moeten wachten op de Onafhankelijke Staatscommissie (die er pas komt als Netanyahu verdwijnt) om al deze zaken grondig en objectief uit te zoeken.
As a survivor of being hunted and killed if found during 1940-1945, I was unable to go and watch this film when it played in my California neighborhood last week. I saw the trailer and that was enough. The destruction of families and children,livelihoods and communities in an organized mechanical way is all too reminiscent of my childhood.Israel is being destroyed by its current government. May the elections at the end of the month bring a stop to the current events.