Chanoeka in de trein op weg naar Bad Gastein

Met onze kinderen staan we op het Centraal Station. We gaan met de nachttrein van Amsterdam naar Bad Hofgastein, een klein plaatsje in Oostenrijk. 

Hofgastein grenst aan de beroemde plaats Bad Gastein. Voor de oorlog was dat een mondain vakantieoord in Oostenrijk. Veel Joodse families genoten daar van hun vakanties, zowel in de zomer als in de winter. Ook veel chassidim met hun rebbes kwamen daarnaartoe.

Er waren verschillende koosjere hotels en restaurants en natuurlijk veel kleine sjtiebelig (sjoeltjes). Het is vergane glorie. Van de monumentale paleizen is niet veel meer over. De chique winkels bestaan niet meer. Het is behoorlijk verpauperd. 

Gefeliciteerd Ephraïm, dit is je 100ste bijdrage aan
De Vrijdagavond

Gasteinertal 

Nu tachtig jaar later zijn investeerders begonnen om de boel weer omhoog te trekken. Israëliërs hebben het Gasteinertal, het dal bij het stadje Gastein, ontdekt. In de zomer en zeker in de winter kom je ze in grote groepen tegen. De bevolking is erg aardig, zeker voor Israëliërs. 

Terug in de tijd. Onze kinderen waren nog jong, negen en tien jaar oud. We hadden thuis kippetjes gebraden en samen met de menora’s zaten ze in de handbagage, zodat alles binnen handbereik was. 

We reisden eerste klasse en hadden een slaapcoupé voor onszelf. Dat kon ook niet anders. Want we vierden Chanoeka in de trein. Het eten kwam op tafel. Er werden berachot over de Chanoekakaarsjes uitgesproken en Maoz Tsoer werd gezongen.

Onze slaapwagenchef was mijn oude klasgenoot Herman Duizend. Ik had via hem een mooie fles whisky kunnen verleiden deze dienst te nemen. Het werd feest. Onze buren konden meegenieten van onze Chanoekaviering en dronken graag een lechaim met ons mee.

‘s Nachts werden we niet gestoord bij de verschillende grenzen die er toen nog waren, omdat de paspoorten waren afgegeven aan de conducteur. Die zorgde goed voor ons, zodat we van een ongestoorde nachtrust konden genieten. 

Helaas bestaat deze directe nachttrein al jaren niet meer.

In de met sneeuw bedekte bergen van Bad Hofgastein staat een kruier in kerstmanoutfit ons op te wachten. Met zijn lange puntmuts verwelkomt hij ons met een Gasteins accent. Wij nemen een taxi naar ons vertrouwde hotel en de bagage wordt wat later keurig bezorgd.

De kinderen gaan op skiles en zijn de hele dag onder de pannen.

Papa, er was een antisemiet in het zwembad

Wij skiën ook. Als we later aan tafel zitten komen de kinderen terug van de skiklas. Ze kleedden zich om in hun badkleding en duiken het zwembad in. 

Terug in de eetzaal zegt de oudste: Papa, er was een antisemiet in het zwembad. Ik vroeg hem hoe hij dat wist. Wij waren luidruchtig. Logisch na een dag skiën. Hij maande ons tot stilte. 

Ausgerechnet als alle kinderen van de piste komen, moet meneer gaan zwemmen. Hij kan toch de hele dag zwemmen? Verklaart dat dat hij een antisemiet is, vraag ik hem.

Ja, papa. Ik leg hem uit wat een antisemiet is. Nadat we van een uitgebreide maaltijd hadden genoten, togen we naar een rustig tafeltje in de bar, waar we een aantal spelletjes gingen doen.

Bleigiessen

Bleigiessen (loodgieten) was favoriet bij onze kinderen. We staken een kaars aan die in een houder werd geplaatst. Er kwamen blokjes lood op tafel en een metalen lepeltje met een glas water. Om beurten werd de lepel verwarmd door die boven de kaarsvlam te houden. Als het lood vloeibaar wordt, dan laat je dat in het water glijden. Spontaan ontstaat er een gekke vorm van het gesmolten en afgebluste lood. Het boekje met uitleg toont allerlei tekeningen van de vele vormen die jouw creatie verklaren.

De antwoorden zijn toekomstvoorspellingen of andere grappige uitspraken. Zeer geanimeerd wordt er gespeeld. Er komen steeds gasten langs die ons zien spelen. Dat kan best luidruchtig worden met een lach of een traan na de voorspelling.

Op zeker moment komt een lange meneer met zijn echtgenote bij onze tafel staan kijken. 

Papa, dit is de antisemiet uit het zwembad. Ik kijk mijn zoontje en de man aan. Hij zegt vriendelijk Grüss Gott en vraagt wat wij aan het spelen zijn. 

Zijn accent is duidelijk Russisch met een ander toontje dat ik als typisch Ivriet herken. Ik leg het echtpaar uit wat we aan het doen zijn. Ik vraag of ze al eerder in Gastein zijn geweest en waar ze vandaan kwamen.

We komen uit Mainz (Duitsland), maar we hebben enige jaren in Israël gewoond nadat we uit Rusland waren gevlucht. Wij konden daar niet aarden. Hij stelde zich voor als Prof. Moshe Rabbinowitz en haar naam was Rachel (red.: namen zijn geanonimiseerd). Hij was radioloog. We vroegen of ze Chanoeka wilden meevieren. Natuurlijk. Met ons allen togen we naar onze kamer. We staken verschillende menora’s aan en zeiden gezamenlijk de berachot. Zongen Maoz Tsoer met z’n allen. Ik keek onze kinderen aan. Antisemieten? Nee, Joden.

MRI-apparatuur

Moshe vertelde over zijn werk en de ontwikkeling van de MRI-apparatuur. Hij had twee opeenvolgende jaren een aanvraag ingediend bij het universiteitscollege voor de aanschaf van zo’n machine, die kostte toen een miljoen mark. 

Volgens zijn berekening kon de aanschafprijs binnen drie maanden worden terugverdiend als er 24/7 met dat ding wordt gewerkt. Nadat zijn aanvraag tweemaal was geweigerd, besloot Moshe het zelf te gaan doen. Hij huurde een pand in Frankfurt a/Main en was in drie maanden uit de kosten. Daarna begon hij goed geld te verdienen. 

Privéklinieken

Een paar maanden later was ik bij hem op bezoek en was zeer onder de indruk. Ik wilde dat ook gaan doen. Er was in die tijd in heel Nederland slechts één MRI-machine in een van onze ziekenhuizen. Ik vroeg offertes aan bij Philips en Siemens, de belangrijkste producenten van deze apparatuur. In de periode dat ik daarmee bezig was, hoorde ik op de radio het nieuws dat V&D bezig was met het opzetten van privéklinieken. Dat werd hun echter verboden. Toen heb ik mijn idee laten varen, want alleen dan, zo leerde ik van Rabbinowitz, kun je geld verdienen. 

Mijn gedachten gaan terug naar deze bijzondere Chanoekaviering in de sneeuw van Bad Hofgastein met nieuwe vrienden.

Chanoeka Sameach, Sjaniem rabot, nog veel jaren

cover: Gasteinertal, beeld met dank aan Gastein promotie