Bart Wallet: Normalisering van radicalen en het ontbreken van een grondwet maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens

“Itamar Ben-Gvir zit aan Netanyahoe’s kant van het spectrum. Zij delen een aantal grondideeën over de staat Israël en de toekomst daarvan.”

Aldus hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet in de recente aflevering, nummer 72 alweer, van de boeiende podcastserie Wallet&van Weezel.

“Een deel van het Israëlische electoraat gaat hiervoor. Veel meer dan voor de andere radicaal in de regering, Bezalel Smotrich.” “Daarom”, zo denkt Wallet, “zal Netanyahoe Ben-Gvir nodig hebben als hij na de verkiezingen weer een nieuwe regering gaat vormen.”

Twee Israëls

“Mijn tante in Israël”, aldus Natascha van Weezel: “zegt dat het erop lijkt alsof er twee Israëls aan het ontstaan zijn. Een nationaal-religieus en een seculier deel van de bevolking.” Van Weezel ziet dat de radicale extremisten rond Ben-Gvir, die onlangs Flotilla-deelnemers mishandelden en daar trots beelden van maakten, toch wel veel macht hebben in het huidige Israël.

Bart Wallet voegt daar aan toe: “Eigenlijk is er sinds de oprichting van de staat Israël dit fundamentele gevecht over de identiteit van de staat.” Hij vervolgt met de constatering: “Omdat Israël geen grondwet heeft met principes waar iedereen het over eens is, waar men zich aan moet houden, is er tot op de dag van vandaag geen overeenkomst over de identiteit van de staat.”

Uit elkaar gegroeid

In de podcast gaat Wallet hiwer uitvoerig op in en concliudeert: “Dat maakt het ideologische proces over de ziel van het land zo intens.” Het moet een onderscheidende joodse staat zijn met wetten gebaseerd op de halacha”, zo zegt de religieuze groep. De andere helft wil een gewone democratische staat. “Deze groepen zijn alleen maar verder uit elkaar gegroeid.”

Wallet, hoogleraar Joodse Studies aan de Universiteit van Amsterdam: “Tot tien, vijftien jaar geleden was men het erover eens dat Ben-Gvir en de zijnen zo extremistisch waren dat ze niet in de buurt van de macht mochten komen. Nu zijn ze via coalitiepolitiek van Netanyahoe in de regering gekomen en vindt een normalisering plaats van hun gedachtengoed.”

Wallet komt met een conclusie die we hier in Nederland kunnen herkennen van de VVD: “Likoed gedoogd dit omdat ze blijkbaar liever dit rechtsextremistische geluid willen hebben dan de andere kant van het politieke spectrum.”

Op jonge leeftijd geradicaliseerd

Ben-Gvir heeft wortels in het Midden-Oosten. Zijn familie, een gematigd gezin, komt uit een koerdische traditie. Ben-Gvir zelf is op jonge leeftijd geradicaliseerd na de verovering van de Westbank.

Ook veel Amerikaanse Joden raakten geïnspireerd door deze kans om het messiaanse Israël op te bouwen op de Westelijke Oever van de Jordaan: “Ze zagen in Jehuda en Shamron (de bijbelse benamingen voor Judea en Samaria) de verwezenlijking van de goddelijke belofte van het beloofde land.”

“Een belangrijke figuur in deze Amerikaans-joodse beweging, de Jewish Defense League (JDL), was rabbijn Meir Kahane.”

Deze Meir Kahane (1932–1990) werd door alle veiligheidsdiensten als een gevaar gezien omdat hij al in de Verenigde Staten terreuraanslagen pleegde tegen politiek linkse en Arabische doelen. Kahane is naar Israël vertrokken en heeft daar Kach (kracht) opgericht. Wallet: “Ben-Gvir gebruikt dezelfde symboliek: Joodse Kracht.”

Radicale voorgangers van Ben-Gvir

Kahane kwam in 1984 in de Knesset met een programma waarin stond dat de Westbank moest worden geannexeerd en de Palestijnen daaruit verdreven. Wallet: “Een duidelijk racistisch en extremistisch programma.” De Knesset zei in grote meerderheid dat deze racistische partij niet thuishoorde in een democratisch land. Ook voor Likoed ging dit te ver. Kach werd verboden, maar de ideologie bleef bestaan. Er is brede overeenstemming dat Ben-Gvirs partij een voortzetting is van dit gedachtegoed.”

Dit historische overzicht van de radicalisering in Israël beëindigt Wallet met de constatering:

“De jaren negentig waren allesbeslissend voor de huidige tijd. Toen was er nog een voorzichtig midden voor verzoening tussen gematigde joodse Israëliërs en Palestijnen met uitzicht op een tweestatenoplossing.”

Moord op Rabin

Natascha van Weezel komt met een verhaal: “Ik herinner me nog die extremisten rond de moord op Rabin”, een moord die het einde betekende van het Oslo-vredesproces. Ben-Gvir was als jongeman ideologisch betrokken bij deze extremistische groepen die opriepen tot moord op Rabin.

De Amerikaanse radicaal Baruch Goldstein emigreerde in deze periode naar een nederzetting midden in Palestijns gebied. Goldstein was ook een aanhanger van Kahane. Wallet: “Op een onzalige dag is hij in een moskee in Hebron binnengegaan en heeft daar zeker dertig mensen vermoord.” Goldstein is daarbij omgekomen, maar is wel uitgegroeid tot een held van de extremisten.

Wallet weet een sinister detail: “Bij de eerste date met zijn vrouw ging Itamar Ben-Gvir naar het graf van Goldstein.”

‘Joods fascisme’ volgens Illouz

Wallet: “President Herzog heeft eindelijk gezegd dat het racistische extremisme van Ben-Gvir niet thuishoort in Israël. Sociologe Eva Illouz noemt het ‘joods fascisme’ met kenmerken als ‘verheerlijking van het eigen volk’, ‘antidemocratische inslag’, ‘leiderschapscultuur’ en ‘uitsluiting van iedereen die niet in het ideologische plaatje past’. Er zijn voldoende kenmerken van fascisme om te spreken van ‘joods fascisme’ voor de beweging van Ben-Gvir.”

Vervolgens worden de terreurgroepen van de Hilltopjeugd besproken die met wapens Palestijnen verdrijven van huis en haard. Van Weezel vraagt zich af waarom de Knesset niet harder tegen optreedt tegen deze gewelddadige jeugdbendes die ook volgens Israëlisch recht niet thuishoren op die gebieden in de Westelijke Jordaanoever.

Het is geen vrolijke aflevering van Wallet&van Weezel, maar wel informatief om de huidige politiek in Israël te begrijpen.

Luister de hele aflevering van de aflevering van Wallet&van Weezel op de site van de EO:
Ben-Gvir en de radicale vleugel van Israël

Cover: Foto Wallet & Van Weezel met dank aan ©Joodse Wereld van de EO