Moshé beseft dat zijn dood aanstaande is

Met Rosj Hasjana (Joods Nieuwjaar) helder in het vizier lezen we deze sjabbat een dubbele sidra, achtereenvolgens Nitsawim en Wajélech.

In het bijzonder wil ik inzoomen op de eerste twee pesoekim – Dewarim 31:1-2 – waarmee Wajélech inzet. 

וַיֵּ֖לֶךְ מֹשֶׁ֑ה וַיְדַבֵּ֛ר אֶת־הַדְּבָרִ֥ים הָאֵ֖לֶּה אֶל־כׇּל־יִשְׂרָאֵֽל׃ 

Toen ging Moshé erop uit en sprak deze woorden tot heel Jisraél:

וַיֹּ֣אמֶר אֲלֵהֶ֗ם בֶּן־מֵאָה֩ וְעֶשְׂרִ֨ים שָׁנָ֤ה אָנֹכִי֙ הַיּ֔וֹם לֹא־אוּכַ֥ל ע֖וֹד לָצֵ֣את וְלָב֑וֹא וַֽיהֹוָה֙ אָמַ֣ר אֵלַ֔י לֹ֥א תַעֲבֹ֖ר אֶת־הַיַּרְדֵּ֥ן הַזֶּֽה׃

Hij zei tegen hen: ‘vandaag ben ik honderdtwintig jaar oud. Voor mij is er geen gaan meer en geen komen, want de Eeuwige heeft tegen mij gezegd: jij zal deze Jordaan niet overtrekken.’

Nu hij een extreem hoge leeftijd heeft bereikt en zijn taak ten einde is, beseft Moshé dat zijn dood aanstaande is. Dat hij zelf het toegezegde, beloofde land niet zal mogen betreden uit hij zonder enig zelfbeklag, sec, als een voldongen feit. 

Het is de straf die over hem en zijn broer Aäron is uitgesproken voor zijn onbeheerste slaan op de rots om daaraan water te onttrekken (Bemidbar 20:2-13).

Geen smeekbede voor vergiffenis, geen woord van protest zijn daarbij over zijn lippen gekomen, althans de Tora vermeldt ze niet. Hoe onverdiend en buiten proporties wij zijn strafmaat ook mogen zien, zelf heeft hij blijkbaar de consequenties van zijn verlies aan zelfbeheersing manmoedig doorstaan.

wees sterk en daadkrachtig

De Eeuwige zegt toe nu zelf het leiderschap op zich te nemen en voor het volk uit te gaan, en stelt daartoe Jehoshoea bin Noen aan als zijn fysieke adjudant.

Met de woorden chizkoe we`imtsoe bemoedigt hij het volk en met het enkelvoud ervan, chazak we`emmats, Jehoshoea in persoon: wees sterk en daadkrachtig. 

Voor zover de setting op wat je Moshé’s 120^e verjaardag kunt noemen.

120! Zou iemand hem met dit indrukwekkende jubileum hebben gefeliciteerd? Stond hij überhaupt op de verjaardagskalenders waarmee de Bné Jisraël hun tenten wellicht veertig lange jaren hebben opgesierd? 

Dat je iemand, zelfs de grootste leider en leraar, op het eindpunt van zijn leven geen gezamenlijk materieel geschenk komt aanbieden, lijkt me wijs.

Maar toch, om juist in die omstandigheden geen enkele gesproken vorm van waardering en dankbaarheid te ontvangen van het volk waarvoor je je decennialang tegen wil en dank hebt ingezet, lijkt mij een hard gelag.

Zou Moshé, die zijn pappenheimers door en door kende, op iets anders hebben gerekend? Hoe dan ook stond het belang en welzijn van zijn volk voorop en was hij nu intensief bezig met het regelen van zijn richtinggevende nalatenschap.

עד מאה ועשרים

Tot 120 jaar! 

Met die woorden, ontleend aan de levensjaren van Moshé, feliciteren we graag iemand die ons sympathiek en dierbaar is. En traditioneel is ons antwoord dan: dat je er getuige van mag zijn! Want afgezien van de vraag of het wel iemands wens is om zo oud te worden, en menigeen zal erop antwoorden met ´liever niet, iets minder mag ook´, spreek je daarmee wel de hoop uit dat de ander zo lang mogelijk in je leven zal zijn en jij in het leven van die ander. 

Daarom is het meer dan een symbolische formule. We bekrachtigen het graag met ´Ameen!´

Gematria, joodse numerologie

Ad me’ah v’esrim, kunnen we aan die woorden ook een diepere betekenis toekennen? Al weet ik dat menigeen sceptisch staat ten opzichte van Gematria, de joodse vorm van numerologie, hecht ik zelf wel aan die techniek voor het zoeken naar diepere lagen en verbanden. Je kunt daarmee zeker tot verrassende ontdekkingen komen en er nieuwe inzichten aan ontlenen.

Wanneer we de waarden van de Hebreeuwse letters van onze wens bij elkaar optellen, dan komen we tot een totaal van 1306. Passen we daarop nog een legitieme tussenstap toe, dan kristalliseert die 1306 in de waarden 10 en 1. 

Vertalen we die waarden in de bijbehorende letters van het Hebreeuwse alfabet, dan komen we uit bij de letters Jod en Alef, de letters van God, die ons het leven geven.

En zo verbindt de dood van Moshé zich uiteindelijk niet alleen met zijn eigen voortleven, maar ook met ons richtpunt voor een lang leven, vanuit de diepere lagen die in de letters en woorden besloten liggen.

Sjabbat sjalom en Sjana tova umetuka!