“Bestaat hier eigenlijk nog wel een Joodse gemeenschap?”
Het is een vraag die ik de afgelopen jaren verrassend vaak heb gehoord van bezoekers aan de Portugese Synagoge in Amsterdam.
Mensen komen voor het monument, voor de geschiedenis, voor de beroemde kaarsenkronen en het zand op de vloer. Telkens weer merk ik hun verbazing wanneer ik vertel dat de Snoge niet alleen een gebouw uit de zeventiende eeuw is, maar ook een levende gemeenschap waar nog altijd vrijwel dagelijks wordt gebeden en waar iedere sjabbat mensen samenkomen. De geschiedenis zien bezoekers onmiddellijk. Het levende jodendom daarachter ontdekken zij vaak pas later.
Die gesprekken bleven me bij.
Tegelijkertijd zag ik hoe fotografe Marte Visser zich steeds meer thuis voelde in onze gemeenschap. Al bijna vijf jaar legt zij momenten vast die anderen vaak niet zien: het bijzondere licht dat door de grote ramen valt, de stilte van een lege ruimte vlak voor een dienst begint, of juist een klein gebaar tussen mensen dat iets vertelt over verbondenheid. Licht speelt een centrale rol in haar werk, iets wat ook sterk naar voren komt in haar fotografie van de Snoge.
Door haar oprechte belangstelling voor onze gemeenschap ontstonden vele gesprekken. Niet alleen over het gebouw, maar vooral over de mensen die het gebouw betekenis geven. De vrijwilligers, de voorzangers, de bestuursleden, de bezoekers, de jongeren en ouderen die samen het levende hart van de Snoge vormen.
Langzaam ontstond een idee.
Als bezoekers steeds weer verbaasd zijn dat hier nog een actieve gemeenschap bestaat, waarom zouden we die gemeenschap dan niet zichtbaar maken?
Snogeiros, Mensen van de Snoge
Niet door opnieuw de architectuur centraal te stellen, maar door de mensen van de Snoge te laten zien: de Snogeiros.
Samen met de fotografe pakten we die handschoen op. Met steun van vele vrijwilligers, geportretteerden, sponsoren en donateurs is zo Snogeiros: Mensen van de Snoge ontstaan. De tentoonstelling laat zien dat zich achter de monumentale muren geen stilstaand verleden bevindt, maar een gemeenschap die samenkomt, leert, viert, rouwt en elkaar ondersteunt.
Daarbij stond voor ons één uitgangspunt voorop: respect voor het religieuze karakter van deze plek. Daarom zijn de foto’s niet gemaakt tijdens sjabbat of jom tov. De fotografe kreeg gedurende meerdere jaren toegang tot verschillende momenten in het gemeenschapsleven, zonder afbreuk te doen aan de rust en heiligheid die zo kenmerkend zijn voor de Snoge. Uit de vele beelden die zij maakte, heeft zij zelf de uiteindelijke selectie samengesteld en tevens de artistieke eindredactie verzorgd.
Dat was belangrijk, want de Snoge wordt door velen geroemd om haar serene en intieme sfeer. We wilden een tentoonstelling maken die juist bij die sfeer aansluit en er niet mee concurreert.
Wat mij raakt, is dat de tentoonstelling geen beroemde personen toont en ook geen historische helden. Zij toont gewone mensen. Mensen die hier bidden, leren, zingen, vrijwilligerswerk doen, herinneringen delen en tradities doorgeven aan een volgende generatie. Mensen die samen het verhaal van de Snoge schrijven.
Mijn dank gaat ook uit naar het Joods Cultureel Kwartier, dat deze tentoonstelling mogelijk maakt en daarmee een belangrijke bijdrage levert aan het zichtbaar maken van het levende Joodse leven achter dit monument.
Want uiteindelijk zijn het niet de stenen die deze plek betekenis geven.
Dat doen de mensen.
De tentoonstelling Snogeiros: Mensen van de Snoge is te bezoeken in de Portugese Synagoge in Amsterdam tot en met 8 november 2026. Informatie via het Joods Cultureel Kwartier.
cover: Hoshangana Rabba, uit de besproken tentoonstelling, foto Marte Visser
Geef als eerste een reactie