Feministisch engagement van de socialistische schilderes Marie de Roode-Heijermans

Marie de Roode-Heijermans (Rotterdam, 1859–1937, Amsterdam) was de oudere zus van toneelschrijver Herman Heijermans. 

De kunstenares Marie was lid van de Cercle des Femmes Peintres, een Brusselse vereniging van beeldend kunstenaressen die actief was tussen 1888 en 1893. In 1903 richtte ze met een aantal gelijkgestemden, zoals haar broer Herman, P.L. Tak en Floor Wibaut, de vereniging Kunst aan het Volk op. 

In 1899 trouwde ze met de journalist Justus Jan de Roode, die later redacteur werd bij Het Volk. In de jaren 1921-1926 verbleef het echtpaar in Genève, waar De Roode werkzaam was bij het Bureau International du Travail. 

Plaquette in De Pijp

Haar laatste decennium woonde Marie op Amsteldijk 96c in De Pijp, waar een plaquette is geplaatst. Van de eveneens joodse illustrator Jo Spier nam ze een woning over in een nieuw blok van de socialistische woningbouwvereniging AMV.  Deze woningbouwvereniging mocht het laatste stukje van De Pijp invullen als onderdeel van Berlages Plan-Zuid. 

Berlages leerling Jop van Epen ontwierp twee complexen in een stijl die door het leven gaat als tweede-generatie Amsterdamse School. Veel socialistisch-angehauchte kunstenaars kwamen er wonen, zoals Sal Santen en Meijer Sluijser.

Beeld van links naar rechts: Marie Heijermans, Het slachtoffer van de ellende, Brussel 1898, 186×150, Stedelijk Museum;
Marie de Roode-Heijermans, Atelierstudie, voor 1908;
Marie de Roode-Heijermans, Diamantslijpers, 1901, Joods Museum;
Marie de Roode-Heijermans, Mathilde Wibaut-Berdenis van Berlekom (1862-1952), voorzitster van de Bond van Sociaal-Democratische Vrouwenpropagandaclubs. De Notenkraker, 7 maart 1914;
Albert Hahn, Marie de Roode-Heijermans, voor 1908, Elseviers Geïllustreerd Maandschrift. Jaargang 18

Triestige naakte vrouw

Het feministische engagement van Marie de Roode-Heijermans ontwikkelde zich van anekdotisch naar formele portretten van feministische voorvrouwen. 

Het slachtoffer van de ellende (1898) toont een triestige naakte vrouw naast een bed, terwijl een oudere heer voor de spiegel zijn das strikt. Op Wasserij (1910) zien we een paar anonieme vrouwen die iets met textiel doen met een rij wiegen op de achtergrond.

Haar portretkunst laat Marie Heijermans zien in het wat strenge portret van Mathilde Wibaut-Berdenis van Berlekom. Mathilde Wibaut was voorzitster van de Bond van Sociaal-Democratische Vrouwen en echtgenote van Floor Wibaut, de eerste socialistische wethouder van Amsterdam (1914).

Dit is een van de 434 lemma’s in Cultuuratlas van Amsterdam: De Pijp, met 365 afbeeldingen, waarvan 74 in kleur. Te bestellen bij de auteur-uitgever Tijd/Ruimte.

cover: fragment uit Marie de Roode-Heijermans, Diamantslijpers, 1901, Joods Museum