Heel lang geleden, in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw, brandde bij ons thuis de menora naast de kerstboom.
Mijn streng-seculiere joodse moeder hield van de gezelligheid van een boom, maar ze wilde haar orthodoxe schoonzoon niet voor het hoofd stoten, dus brandde een menora met gekleurde taartkaarsjes.
Zijn kinderen, mijn nichtjes zijn goed opgevoede joodse kinderen. Ze zaten op een christelijke school, een andere school was er niet in hun dorp. Zij kwamen aanzetten met allerlei zelfgeknutselde parafernalia voor in de boom. Ze zongen over kindje Jezus en vrede op aarde terwijl hun vader, mijn zwager dus, er het Maoz Tsoer doorheen brulde.
Nu wonen drie van die nichtjes in Israël. Ze hebben zorgen over hun zonen in het leger en zijn inmiddels zelf oma. Soms kijken ze met heimwee terug naar de kerstboom bij oma in Amsterdam. Ze zijn nog orthodoxer dan hun vader; die lieve man is al lang overleden. Mijn zus is inmiddels 92; ze woont in Beth Juliana. Ze lijdt aan Parkinson en aan heimwee naar een Mokum dat niet meer bestaat.
Verstoorde nachtrust
Ik woon in Amsterdam en dat veroorzaakt een hoop buikpijn en verstoorde nachtrust vanwege Israël. Ik wilde naar mijn familie en mijn vrienden in Haifa, maar ik durfde niet.
Niet alleen vanwege dreigend gevaar: per slot van rekening fiets ik ook door Amsterdam. Mijn kritisch-politieke ziel hield me tegen: Israël zat goed fout. Mijn linkse vrienden deden daar een schepje bovenop en bestookten me met artikelen over hoe vreselijk Israël was en hoe terecht de boycotten van universiteiten waren. Daar kon ik toch niet met goed fatsoen naartoe?
De aanmoediging om wel naar Israël te gaan kwam uit een onverwachte hoek. Al jaren speel ik klarinet in een heel oude harmonie. Drie jaar geleden deed ik nog een poging om ze in het kerstconcert ook Maoz Tsoer te laten spelen. Vanwege het ontbreken van passende partituur ging dat niet door en ik staakte vanwege de gevoeligheid mijn zoektocht. Zie mijn verhaal hierover in De Vrijdagavond: Harmonie zoekt Maoz Tsoer voor kerstconcert
Klarinetmaatje
Op zeker moment kreeg ik een nieuw klarinetmaatje. Ze had duidelijk een zeer drukke baan. In de pauze pakte ze meteen haar telefoon en ze was vaak in het buitenland. Ik was benieuwd wat voor bijzondere baan ze had. “Ambtenaar bij Buitenlandse Zaken, specialisatie Midden-Oosten,” fluisterde ze.
Mijn Joodse ziel barstte los en ze luisterde. Ze luisterde heel aandachtig. En ze vroeg na iedere repetitie hoe het met mijn familie ging.
“Ga toch naar ze toe”, zei ze op een avond. “Het Israëlisch beleid is verschrikkelijk, maar het blijft een mooi land met veel aardige mensen, mooi weer en lekker eten”.
Zodra ik geland was, voelde ik me ook geland.
De dag na de wapenstilstand boekte ik een ticket. Mijn zus kon over niets anders meer praten, zo zeiden de nichtjes. En of ik wat voor ze kon meenemen. De jongste snakt naar vrede. Zij wil haar favoriete jeugdboek, Koning van Katoren van Jan Terlouw hebben. De middelste is rechts en heel vroom, maar belooft me om in de week dat ik in Israël ben haar gebeden voor regen over te slaan. Zij vraagt of ik siliconenvrije meubelwas wil meenemen voor haar zilverkast.
De oudste is pragmatisch en vindt dat je je niet met politiek moet bemoeien als je niet zelf in Israël woont. Ze vraagt me om koffiefilterzakjes mee te nemen die in Israël niet meer te krijgen zijn.
Zodra ik geland was, voelde ik me ook geland. Het was mooi weer en mijn nichtjes praatten met mij over alles, behalve over ‘de situatie’. We wisten wel hoe we erover dachten.
Allemaal gevaarlijk tuig
Mijn vrienden in Haifa, waar ik een paar dagen logeerde, waren nog kritischer dan ik. Netanyahu en de supporters van Maccabi Tel Aviv werden over één kam geschoren, allemaal gevaarlijk tuig. Maar ze vonden het wel jammer dat de protesten in Europa juist de wetenschap en kunsten raakten en daarmee het progressieve en vreedzame deel van Israël.
Vol trots namen ze mee naar Wadi Nisnas, een wijk in Haifa, waar een kerstboom, menora en halve maan tot één kunstwerk waren gesmeed. Ik kreeg een brok in mijn keel.
Wat zou dit kunstwerk geweldig staan op de Dam en het Museumplein. Hier zou een nieuw lied klinken. Een samenklank van Maoz Tsoer, Vrede op Aarde en Inshallah.
Chanoeka Sameach
cover: kunstwerk op dak in Haifa met menora, kerstboom en halve maan, foto auteur
Thanks Hannah for this inspiring article. Yes, it is a pity that the present day cancel culture wishes to cancel anyone that has any ties to Israel without even trying to acknowledge that there are Israelis and Jews around the whole world who strive for peace and reconciliation. Yes the art work in Wadi Nisnas would fit well on the Dam. We keep working for peace until one day that too will be a reality. Hope doet leven in Dutch.
Mooi artikel. Wat zou het fijn zijn als een reproduktie van dat kunstwerk op de Dam zou komen.