Exact drie jaar na de grootste ramp in de geschiedenis van Israël werd Kroniek van het Zionisme, 23 persoonlijke verhalen gepresenteerd.
Terwijl de verwerking van die ramp nog volop gaande is en tegelijkertijd een officieel onderzoek naar de omstandigheden rond 7 oktober door de Israëlische regering is geblokkeerd .
Aan de hand van persoonlijke verhalen van joodse en enkele niet-joodse auteurs laat uitgeverij Amphora met deze kroniek naast persoonlijke gedachten over het zionisme tevens zien hoe de betekenis van Israël in de loop van de jaren is veranderd. Vooral hoe 7 oktober 2023 aanleiding gaf anders te kijken naar het joodse leven in Nederland (en elders in de joodse diaspora), het oplevende antisemitisme dan wel antizionisme.
De verhalen geven daarmee eveneens een blik op de propagandaoorlog, die zich sinds die oktoberdatum in 2023 ontvouwde.
Zelfbeschikkingsrecht
De auteurs geven diverse definities van het zionisme. Van het eenvoudige: ‘Het zionisme is bedacht om Joden het zelfbeschikkingsrecht in een eigen land te geven.’ (mederedacteur Harry Mock). Tot het uitgebreidere: ‘Ik ben zionist omdat ik geloof dat het Joodse volk recht heeft op hetzelfde als ieder ander volk: een eigen staat, nationale zelfbeschikking en het vermogen zichzelf te verdedigen wanneer zijn bestaan wordt bedreigd.’ (voormalig advocaat Oscar Hammerstein).
Journalist Paul Brill beschrijft zijn zoektocht naar Der Judenstaat. De publicatie van Theodor Herzl uit 1896, de profetische oproep een joodse staat te stichten als remedie tegen het virulent en onuitroeibaar antisemitisme in Europa.
Brill constateert, dat na een aanvankelijke underdogpositie, sinds Israël spieren heeft ontwikkeld en die ook gebruikt de stemming van sympathie is omgeslagen.
Zionisme is een nationale emancipatiebeweging volgens oud-politica Keren Hirsch. Zij noemt zich zionist. Een Israëlische regering is een (tijdelijk) politiek bestuur evenals bij andere landen. Wie de Nederlandse regering afwijst, vindt niet dat Nederland moet verdwijnen. Hirsch erkent het recht op vrijheid, waardigheid en zelfbeschikking van Palestijnen zonder haar overtuiging over Joodse zelfbeschikking op te geven.
Volgens journalist en schrijver Leonard Ornstein mag iedereen kritisch zijn op Israël, maar zijn bestaansrecht aanvechten is bizar. ‘Een land waar Joden altijd een toevluchtsoord kunnen vinden is een waarborg voor de veiligheid van Joden in de diaspora.’
Schrijver en columnist Keyvan Shabazi stelt vanuit de geschiedenis van Perzen en Joden in de Babylonische ballingschap dat het Joodse volk zelf verantwoordelijkheid moet kunnen dragen voor zijn veiligheid en cultureel voortbestaan, het principe van nationale zelfbeschikking.
Asjer Waterman: Diaspora als gelijkwaardige partner van de Joodse toekomst.
‘Zionisme is een poging om Joden de regie te geven over hun eigen geschiedenis. Om macht te verzamelen voor het Joodse collectief.’ aldus rabbijn Asjer Waterman. En verder ‘Zionisme is, onder de streep, een vorm van nationalisme, en nationalisme dat zijn eigen kracht niet langer wantrouwt, neemt vroeg of laat extreme vormen aan.’
Met een beroep op de democratische waarde van de Onafhankelijkheidsverklaring pleit hij tevens voor een stevige rol van de diaspora: als gelijkwaardige partner van de Joodse toekomst.
Ronny Naftaniel, oud-directeur van het CIDI en medeoprichter van Werkgroep Israël (1973), stelt conform de toenmalige beginselverklaring: ‘Het zionisme is de nationale bevrijdingsbeweging van het Joodse volk. Het is de politieke vorm van het eeuwenoude Zionsverlangen dat het Joodse volk sinds de verdrijving uit zijn vaderland met zich heeft meegevoerd.’
Antisemitisme en Antizionisme
Meerdere auteurs citeren de tekst van schrijver Gerard Reve in de Taal der Liefde uit 1972: ‘Antisemitisme is weer erg in de mode. Dat heet nu heel zedig antizionisme.’ Daarmee is gauw duidelijk dat een onderscheid aanbrengen tussen beide ismen niet goed mogelijk is.
Boycot- en cancelparktijken jegens joden en joodse instellingen als er maar de minste verdenking is dat ze banden hebben met of sympathie koesteren voor Israël. Dat is onversneden antisemitisme stelt Paul Brill.
Oscar Hammerstein ziet een opmerkelijk patroon bij de geschiedenis van het antisemitisme. Hoewel de beschuldiging verandert, blijft de structuur door de eeuwen heen gelijk. Van het vermoorden van Jezus, het vergiftigen van waterputten, het beheersen van banken, pers en wereldhandel, ѐn als ras de wereld bedreigend. In deze eeuw de beschuldiging dat de Joodse staat een koloniaal project is, apartheid bedrijft en zelfs genocide pleegt. Hij meent dat ‘de jood’ steeds opnieuw wordt voorgesteld als ‘de buitenstaander’ die eigenlijk nergens thuishoort.
Rob Oudkerk: Antizionisme is de schuilnaam voor antisemitisme
Oud-politicus Rob Oudkerk noemt antizionisme de schuilnaam voor antisemitisme. Hij heeft nooit de behoefte gehad in Israël te wonen, maar wel de behoefte dat Israël daadwerkelijk bestaat en trekt daarbij de vergelijking met de brandweer. Waarom bestaat die? ‘Niet omdat je huis in brand staat. Israël is voor veel Joden precies zo’n voorziening.’
Journaliste Maaike van Charante ziet dat anno 2026 Joden onder druk staan om afstand te nemen van Israël en het zionisme te veroordelen. Zij formuleert daarop indringende vragen, zoals waar deze druk vandaan komt en of de staat Israël werkelijk gedegenereerd is tot een schurkenstaat. Wanneer begonnen de verhalen over zionisme als koloniale, racistische ideologie?
Vervolgens komen aan de orde de VN-resolutie tegen zionisme uit 1975, de herroeping daarvan in 1991, en tevens de al veel eerder tijdens de Koude Oorlog bestaande Sovjetpropaganda tegen Israël, ook met de vorming van een Sovjet-Arabisch blok tegenover het Westers-Israëlische blok. Anders dan voorheen constateert zij dat nu de gevestigde orde meegaat met de gangbare kritiek.
Kroniek van het Zionisme
Te bestellen bij Amphora Books
CIDI-onderzoeker Freek Vergeer neemt stelling tegen de actievoerders met de protestkreet ‘zio’s in de gracht’, die de stichting van Israël als een Europees koloniaal project zien. De historie toont aan dat er geen koloniaal moederland bestond, maar de wens [na tweeduizend jaar] op een nieuw vaderland. Ook de financiële stroom was niet zoals bij een kolonie van het mandaatgebied naar het moederland, maar de steun kwam juist andersom van joden uit de diaspora.
Zonder Israël is elke jood een ongedekte cheque.
De Kroniek van het Zionisme bevestigt dat 7 oktober voor het zionisme en Israël van cruciale betekenis is gebleken. Een betekenis, die ook bij de Israëlische verkiezingen op 27 oktober aanstaande de oppositie beslissende steun zal kunnen bieden om een nieuwe, betere koers te varen.
De met de PC Hooftprijs gelauwerde auteur en advocaat Abel Herzberg stelde in 1974 ‘Zonder Israël is elke jood een ongedekte cheque’ (ook titel van een door Arie Kuiper samengestelde bundel in 1992). Deze kroniek onderstreept de actualiteit van Herzbergs stelling.
cover: boekpresentatie 7 oktober 2026 bij Amphora Uitgevers, Amsterdam. In het midden (met rode keppel en das) uitgever en redacteur Harry Mock. Foto Bloom
Het probleem wat ik heb met een aantal uitlatingen over zionisme, Israël en boycots (en de reactie daarop) is dat de positie van Palestijnen volstrekt wordt genegeerd. Palestina is in 1948 (en in de jaren daarvoor) neergezet als ‘een leeg land’. Maar dat was het niet. Het is niet waar, zoals Paul Brill meent, ‘dat na een aanvankelijke underdogpositie, sinds Israël spieren heeft ontwikkeld en die ook gebruikt de stemming van sympathie is omgeslagen’, maar dat Israël, zoals de staat zich heeft ontwikkeld, steeds meer een leugen is verworden. Exact waar Hannah Ahrendt voor waarschuwde, in 1948 al. En vervolgens nogmaals in 1961. En neem even de moeite om naar de bioscoop te gaan, bezie de film ‘Naza’. De ‘banaliteit van het kwaad’. Daarin (in de banalisering) ligt de grootste leugen. En die is pijnlijk. En dat erkennen botst niet met het recht van Joden op een veilig bestaan in ook wat voor land dan ook, noem dat land ook een nieuw vaderland, maar erken dan ook dat het een vaderland is waar recht is en recht geldt, ook voor wie er al woonde. En pijnlijk is dat dit nu niet, nog steeds niet, het geval is. Iedereen, waar dan ook, ongeacht kleur, sexe, geloofsovertuiging, heeft het echt op : vrijheid, gelijke rechten. De mensenrechten gelden voor iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken.
Iedereen heeft recht op leven, vrijheid en veiligheid. […]
Niemand mag worden gemarteld of onmenselijk worden behandeld. Een ieder heeft overal het recht om als persoon erkend te worden. De wet is voor iedereen gelijk en beschermt iedereen evenveel. Een ieder heeft recht op een eerlijke behandeling en rechtshulp als zijn/haar rechten worden geschonden. Niemand mag zomaar zonder goede reden worden opgepakt, vastgezet of verbannen.Een ieder heeft recht op een eerlijk en openbaar proces door een onafhankelijke rechter en is onschuldig totdat zijn/haar schuld is bewezen in een rechtszaak. Een ieder heeft recht op bescherming van je privéleven, gezin, woning en brieven/gegevens. Ook als het gaat om Palantir. Een ieder mag reizen waar hij/zij wil binnen zijn/haar land en zijn/haar land verlaten of terugkeren. […] Een ieder heeft recht op bezit/eigendom en mag daar niet zomaar van worden beroofd […] en een ieder mag zijn/haar mening vrij uiten en informatie delen, vreedzaam vergaderen, aansluiten bij een vereniging, meedoen aan het landsbestuur en hebt recht op eerlijke verkiezingen. Een ieder heeft recht op sociale zekerheid en ontplooiing van zijn/haar waardigheid, recht op werk, veilige arbeidsomstandigheden en eerlijk loon,
recht op rust, vrije tijd en betaalde vakantie, goede gezondheidszorg, voedsel, kleding en huisvesting, gratis en toegankelijk onderwijs, deelname aan het culturele leven en genieten van kunst en wetenschap. Dit zijn de 30 (of een aantal van de genoemde) rechten uit de ‘Universele Verklaring van de rechten van de Mens’, aangenomen op de vergadering van 10 november 1948. Ze werden toen uitgesproken door Eleanor Roosevelt, echtgenote van Franklin D. Roosevelt, president van de V.S. Dat is al weer lang geleden.