Op 29 september opent in OBA De Hallen in Amsterdam de fototentoonstelling BESA – A Code of Honor.
De tentoonstelling werd door de museumafdeling van Yad Vashem in Jeruzalem samengesteld op basis van het werk van de Amerikaanse fotograaf Norman Gershman. Zij vertelt de bijzondere, nog altijd relatief onbekende geschiedenis van Albanese moslims die tijdens de Tweede Wereldoorlog Joden verborgen en beschermden.
Niet alleen overleefden bijna alle Joodse inwoners van Albanië de oorlog; ook Joodse vluchtelingen uit andere landen vonden er een veilig heenkomen.
Centraal staat het Albanese begrip besa: een erecode die onder meer betekent dat je verantwoordelijkheid neemt voor een gast en iemand in nood niet in de steek laat. Voor de geportretteerde families was het helpen van vervolgde Joden geen abstract moreel standpunt. Zij openden hun huizen, deelden hun voedsel en brachten daarmee vaak hun eigen leven in gevaar.
De verhalen uit Albanië laten zien wat de keuze van één persoon of familie kan betekenen.
Voor mij is dit verhaal ook persoonlijk. Mijn moeder ontvluchtte Wenen in 1938 als jong Joods meisje en kon uiteindelijk in de Verenigde Staten een nieuw bestaan opbouwen. Zoals bij zoveel Joodse families is ook onze familiegeschiedenis bepaald door de vraag wie bereid was te helpen, wie een deur opende en wie juist wegkeek. De verhalen uit Albanië laten zien wat de keuze van één persoon of familie kan betekenen.
Ik leerde de tentoonstelling beter kennen door mijn betrokkenheid bij het Museo della Memoria e dell’Accoglienza in Santa Maria al Bagno in Zuid-Italië, waarover ik eerder voor deze krant schreef.* Het museum vertelt de geschiedenis van duizenden Joodse overlevenden die na de oorlog in opvangkampen in de omgeving verbleven. Deze zomer presenteerden wij BESA daar. Nu kunnen we haar ook naar Amsterdam brengen.
*zie: Onverwachte reis door Zuid-Italiaanse gastvrijheid, geschiedenis en joods erfgoed
Met Stichting KunstenDialoog organiseer ik al jaren culturele activiteiten en ontmoetingen tussen mensen met uiteenlopende achtergronden. Daarnaast ben ik bestuurslid van Stichting Yalla!, die moslims, Joden en andere Amsterdammers samenbrengt en onder meer dialoogavonden organiseert over antisemitisme en moslimhaat.
Juist nu beide gemeenschappen steeds vaker tegenover elkaar worden geplaatst, vertelt BESA een ander verhaal: een geschiedenis van moslims die Joden niet als vreemdelingen zagen, maar als medemensen voor wie zij verantwoordelijkheid voelden.
Tijdens de opening wordt een dansduet uitgevoerd, gechoreografeerd door Feri de Geus en gedanst door Fjolla Ibrahimi, een Italiaanse danseres met Albanese wortels, en de Joodse danseres Liah Frank. Ook vinden een kort gesprek en de vertoning van een korte documentaire plaats.
Deel de Duif
Op 30 september organiseren Stichting KunstenDialoog, Stichting Yalla! en Deel de Duif bovendien de dialoogavond Samen aan tafel met Deel de Duif.
Joden, moslims en andere Amsterdammers gaan met elkaar in gesprek en delen een lichte koosjere en halal maaltijd.
Onlangs sprak ik met de zoon van de inmiddels overleden Norman Gershman. Hij was bijzonder verheugd dat deze tentoonstelling nu ook in Amsterdam te zien zal zijn. BESA herinnert ons eraan dat geschiedenis mede wordt bepaald door individuele keuzes: de keuze om niet weg te kijken, een ander te beschermen en, ondanks angst en gevaar, mens te blijven. Dit alles biedt natuurlijk geen oplossing voor wat er momenteel in de wereld gebeurt, maar hopelijk kan het een kleine bijdrage leveren aan meer begrip, menselijkheid en verbondenheid.
cover: fragment uit bovenstaande foto
Geef als eerste een reactie