Aangekondigd onder de titel ‘Begrijpt u Israël?’ woonde ik twee avonden bij van een lezingenserie georganiseerd door Joden zeggen nee.
De doelstelling om Israël begrijpelijker te maken is zeker in deze tijd zinvol, doch beide avonden hebben helaas niet tot beter inzicht geleid. Ook tussen historici blijken inzichten ernstig te verschillen. Ik ontdekte onjuistheden, gekleurde beeldvorming of onvoldoende informatie. Het vormden storende dissonanten.
Aan de hand van een documentaire van Hans Fels over de moord op de links-zionistische leider Chaim Arlosoroff in 1934 werd vooral de tegenstelling tussen socialistische zionisten en rechts-zionisten rond Ze’ev Jabotinsky belicht, mede in relatie tot het omstreden Haavara Agreement het ‘Doorgangsakkoord’ waarbij Duitse joden met toestemming van de nazi’s mochten emigreren naar Palestina met medeneming van een deel van hun bezittingen.
De documentaire werd gemaakt op suggestie van Leah Rabin na de moord op haar echtgenoot Jitschak Rabin door een rechtse fanaticus. Zij signaleerde vergelijkbare stemmingmakerij tegen haar man die voor nazi was uitgemaakt en met dito uniform was afgebeeld, zoals ook rond Arlosoroff het geval was.*
*(red.) zie het artikel over Arlosoroff van Martine van de Berg: Hoe het compromis werd vermoord: Chaim Arlosoroff toen en nu
David Ben-Gurion
De suggestie dat Arlosoroff als kandidaat-opvolger van de feitelijk eerste man David Ben-Gurion gold – en tevens een positieve wending zou hebben gegeven aan vreedzaam samenleven tussen Joden en Arabieren – werd niet onderbouwd. De nog jonge Arlosoroff had met name verdiensten als diplomaat, economisch strateeg en intellectueel. De belangrijke en centrale rol van Ben-Gurion, die vreemd genoeg in de documentaire onvermeld bleef, was vooral gericht op het vormen van een politieke organisatie, staatsvorming, vakbonden, veiligheid en immigratie. Zonder de eminente rol van Ben-Gurion te belichten is feitelijk het begrijpen van het ontstaan van Israël niet goed mogelijk.
Daarnaast werd Israël gepresenteerd vooral als product van Europese zionisten, terwijl immigratie vanaf eind achttiende eeuw al startte van onder meer Joden uit Jemen. Buiten beeld bleef verder dat na 1948 bijna een miljoen Joden uit zo’n negen Arabische landen en Iran naar Israël vertrokken (en overigens voor een kleiner deel ook naar Frankrijk en Canada). Evenmin werd de forse groep immigranten uit Rusland of de voormalige Sovjetstaten genoemd. De veranderde demografie is essentieel om het moderne Israël te begrijpen.
Catastrofe
De volgende avond stond in het teken van de Nakba oftewel de catastrofe zoals Palestijnen spreken over de vermeende zuivering van Arabieren ten tijde van de Onafhankelijkheidsoorlog van Israël. Was sprake volgens het thema van bewuste etnische zuivering of onvoorzien bijproduct van Israëls geboorte? Bedacht mag worden dat de term Nakba aanvankelijk gebruikt werd voor het falen van de Arabische staten tijdens de door hen verloren Israëlische Onafhankelijkheidsoorlog. Later hebben Palestijnen zich de term Nakba toegeëigend.*
*Zie dit oogegetuigenverslag uit 1948 dat op LinkedIn wordt geciteerd door Oscar Hammerstein.
Op zichzelf een provocerend door de tijdgeest ingegeven thema voor een met het huidig narratief meebuigende joodse organisatie. Historicus Peter Demant had zichtbaar moeite zijn visie helder tot uitdrukking te brengen. Naar eigen zeggen was hijzelf in de loop van de tijd diverse keren van inzicht veranderd.
The New Historians, Israëlische historici die vanaf rond 1980 op basis van openbaar geworden Staatsarchieven tot nieuwe inzichten kwamen, werden belicht. Zij kwamen evenwel tot uiteenlopende conclusies. Felle polemiek en scherpe tegenstelling ontstond tussen de meest prominente New Historians Benny Morris en Ilan Pappé.*
*(red.) zie het artikel van Demant: Palestijnse Nakba 1948: bewuste etnische zuivering of onvoorzien bijproduct van Israëls geboorte?
Ik volgde ruim vijftien jaar geleden een Crescas-cursus over The New Historians bij thans hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet. Ik wenste in die periode mijn als student opgedane kennis over de geschiedenis van Israël verder te verdiepen. Bart Wallet had en heeft duidelijk een meer genuanceerd oordeel over de visies van de New Historians dan deze avond viel te beluisteren.
Het is duidelijk dat de gehele Arabische wereld in 1947 de VN resolutie voor de deling van het Brits mandaatgebied afwees, Arabische leiders spraken over het in zee drijven van de joden. Op 15 mei 1948 vielen Egypte, Jordanië, Syrië, Libanon en Irak de net uitgeroepen staat Israël aan.
Demant vertelde wel dat de joden in Oost-Jeruzalem en bij Kfar Etzion op bloedige wijze slachtoffer werden. Hij vertelde niet dat al decennia daarvoor talrijke bloedige gebeurtenissen hadden plaatsgevonden zoals in Jaffa (1921; 95 joodse en Arabische doden en ruim tweehonderd gewonden), het bloedbad van Hebron (1929; 67 joodse doden) en diverse pogroms in Safad (ook in 1929 met vele joodse doden en gewonden), zodat aan joodse zijde, zionist of niet, een overlevingsstrijd noodzakelijk bleek waarbij Arabische slachtoffers niet te vermijden waren. In welke oorlog vallen geen slachtoffers?
Historisch navelstaren
Verder werden de benamingen Arabieren en Palestijnen door elkaar gebruikt. Jasser Arafat werd in Egypte geboren. Hij heeft dat weliswaar betwist, doch Cairo bleef toch zijn werkelijke geboorteplaats. Meer Arabieren bleken aangetrokken door de nieuwe bedrijvigheid die joodse immigratie naar het weinig ontwikkelde mandaatgebied met zich meebracht. De aanduiding Palestijnen werd pas gangbaar in de jaren zestig van de twintigste eeuw bij het ontstaan van de PLO.
Al met al een avond die mij deed verzuchten dat in plaats van zoveel ‘historisch navelstaren’ het nuttiger zou zijn om juist nu alle krachten te bundelen om te zorgen dat bij de Israëlische verkiezingen later dit jaar een betere regering zal ontstaan. Dat werd door Peter Demant onderschreven en de organisatie zegde ook toe aan de komende verkiezingen aandacht te zullen besteden.
Hopelijk zal dan meer interactie mogelijk zijn want beide avonden boden nauwelijks ruimte om de zaal in het programma te betrekken.
zie ook: Loes Gompes over deze serie lezingen Begrijpt u Israël?
cover: uit The Road to 1948, New York Times, 01 februari 2024
Geef als eerste een reactie