In parashat Lech Lecha lezen we over het ברית בין הבתרים, het verbond tussen de stukken.
Gd belooft Awraham hierin twee zaken: nageslacht dat zijn nalatenschap zal voortzetten en het land Erets Jisraeel. De passage begint met de woorden אחר הדברים האלה, ‘na deze dingen’, wat een verband suggereert met de oorlog tussen de lokale clans waarin Awraham kort daarvoor had ingegrepen.
Mogelijk confronteerde die oorlog Awraham met zijn eigen sterfelijkheid en de vraag waar hij werkelijk thuis zou zijn. Het verbond lijkt hem gerust te stellen: hij zal zowel een familie als een land nalaten.
Die belofte wordt echter gevolgd door de aankondiging dat zijn nakomelingen vierhonderd jaar lang vreemdelingen zullen zijn in een vreemd land waar ze slaven zullen zijn. Hun toekomstige bestaan als volk en hun band met Gd lijken daarmee allerminst vanzelfsprekend.
De Tora legt niet uit waarom dit is. Opvallend is dat Awraham zwijgt.
Hoewel hij aanvankelijk zelfbewust vragen stelt over zijn nalatenschap, verzet hij zich niet tegen de aankondiging van het toekomstige lijden van zijn nakomelingen. Sterker nog, Gd bezegelt vervolgens het verbond waarin Hij het land aan Awrahams kinderen belooft.
Dit zwijgen contrasteert sterk met het verhaal van Sdom, dat later in Bereshiet wordt verteld. Hoewel de inwoners van Sdom volgens de Tora buitengewoon slecht en zondig waren, gaat Awraham met Gd in discussie wanneer Gd de vernietiging van de stad aankondigt. Awraham probeert te voorkomen dat onschuldigen samen met schuldigen worden gestraft. Waarom komt hij wel op voor de inwoners van Sdom, maar niet voor zijn eigen nakomelingen?
Het antwoord ligt in het verschil tussen beide gebeurtenissen. De vernietiging van Sdom is een kwestie van misdaad en straf. Juist omdat een dergelijk oordeel ook onschuldigen zou kunnen treffen, nodigt Gd Awraham uit om hierover met Hem in gesprek te gaan. De vraag is of de straf proportioneel en rechtvaardig is. Awraham krijgt hier een actieve morele rol: hij mag en moet Gds handelen kritisch bevragen.
Omdat we de geschiedenis niet kunnen begrijpen of beheersen, kan een verbond ons helpen onze band met Gd vast te houden.
De aankondiging van de ballingschap tijdens het ברית בין הבתרים heeft een ander karakter. De Tora presenteert deze niet als een straf die het Joodse volk heeft verdiend, maar als een voorspelling van de historische gebeurtenissen die uiteindelijk tot de slavernij in Egypte en de uittocht zullen leiden. Awraham ontvangt dit visioen terwijl hij in een diepe slaap verkeert, omgeven door angst en duisternis. Awraham krijgt een blik op de geschiedenis, op de opeenvolging van oorzaken en gevolgen die het menselijk begrip te boven gaat. Voor een gesprek is geen plaats.
Misschien verklaart dit ook waarom Gd het verbond met vuur bezegelt. Omdat we de geschiedenis niet kunnen begrijpen of beheersen, kan een verbond ons helpen onze band met Gd vast te houden. Zoals een trouwring of een koopakte een relatie bevestigt zonder die volledig te verklaren, getuigt het verbond van een verbondenheid die ons begrip overstijgt. Het beeld van de sterren dat Tora in dit kader gebruikt past hierbij. Gd neemt Awraham mee naar buiten en laat hem de hemel zien.
Wanneer we niet weten wat de toekomst brengt en twijfelen of we verder kunnen, kunnen we naar de sterren kijken en ons herinneren dat we niet alleen zijn. Misschien voelen we dan opnieuw het vuur van Gd en vinden we de kracht om door te gaan.
De twee verhalen leren ons zo verschillende lessen. Waar we morele keuzes maken, moeten we ons handelen kritisch blijven onderzoeken en openstaan voor kritiek. Maar waar we geconfronteerd worden met de ondoorgrondelijkheid van de geschiedenis, moeten we aanvaarden dat ons begrip beperkt is. We begrijpen onze geschiedenis slechts gedeeltelijk en kennen onze toekomst niet, maar we kunnen erop vertrouwen dat we, waarheen het leven ons ook voert, nooit alleen zijn.
cover collage Bloom, 2021
Geef als eerste een reactie