Jaren geleden vond ik in de collectie van het Joods Museum in Amsterdam de krachtig, expressief vormgegeven poppenkastpoppen van Leni Norden (1915-1970).
Mordechai, Esther, Ahasveros, een paard en – in plaats van Haman – zag ik een Hitler-pop. Volgens het museum zijn de poppen tussen 1955 en 1965 gebruikt voor een Poeriemspel.
De theaterpoppen maakten me nieuwsgierig naar de maakster en naar de omgeving waarin ze in beweging waren gebracht.
De RKD, het Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, omschreef Leni Norden als autodidact en collagist (‘maakt van gedroogde bloemblaadjes figuren’). De database toonde naïeve, haast kinderlijke tekeningen en iets ingenieuzere voorstellingen uit botanisch materiaal, meer nijverheid dan kunst.
Een filmportret uit 1970 door Pieter Verhoeff voor de IKOR, ‘Het uitzicht van Leni Norden’, laat een geestelijk en lichamelijk fragiele vrouw zien. Ze is bedlegerig, woont in een kraakhelder kamertje met beperkt uitzicht.
Op rustige toon legt ze uit dat ze haar leven zinloos vindt, maar er een eind aan maken zou een zonde zijn. Voor de oorlog was ze een levenslustige vrouw die violiste wilde worden. Ze had een verloofde, een knappe Joods-Duitse vluchteling, die ze tijdens een benefietavond had ontmoet.
Leni bleef strijdbaar
Leni Norden kwam uit een middenstandsgezin. Haar vader was loodgieter, hij had een sanitairwinkel aan de Nieuwe Achtergracht in Amsterdam. Leni’s zuster woonde, met man en dochtertje, aan dezelfde gracht. Tijdens de razzia’s lag Leni met TBC in een sanatorium in Laren. Ze wist tijdig daaruit te ontsnappen, om de rest van de oorlog in de onderduik door te brengen. Na de bevrijding had ze, in haar woorden, in Amsterdam niets meer, of juist alles, te zoeken.
Nadat ze in de jaren 1945-1967 noodgedwongen in een verzorgingshuis had gewoond, trok Leni in bij het zorgzame, oudere echtpaar Serphos-Van Leer in Enschede. Leni was strijdbaar: ze verzette zich met een lang gedicht in het NIW tegen Amsterdam als locatie voor het huwelijk van Beatrix en Claus.
Ze had een groot hart voor Israël, speciaal voor de weeskinderen aldaar. Hoe en waar Leni’s Poeriempoppen ontstaan zijn, en of ze ze zelf heeft kunnen bespelen is (nog) niet duidelijk, maar ze blijven prachtig.
Zondagmiddag 15 november praat ik over Joods poppentheater en laat ik filmfragmenten van bijzondere voorstellingen zien. U bent van harte uitgenodigd om te komen luisteren en kijken. Let op: dit is geen programma voor kinderen.
zie ook: Bubales, poppentheater voor volwassenen door Simone Haller
cover: Purim Is Awesome! screenshot uit Dovid Taub & Jonathan Goorvich
Geef als eerste een reactie