Wat een waagstuk!
De Israëlische cineast Hagai Levi is bij ons bekend van de televisieserie ‘In therapie’ met Jacob Derwig in de hoofdrol. Levie wilde niet de zoveelste Sjoa-film maken, geen duplicaat van ‘Schindler’s List.’ Maar hij wilde wel de dagboeken van Etty Hillesum verfilmen, geschreven in de oorlogsjaren door een jonge joodse vrouw in Amsterdam.
Hoe deed hij dat?
Hagai Levi kwam op het idee om voor de enscenering niet het jaar 1941 of 1942 te kiezen, maar een later tijdstip, en wel in het Amsterdam van 2025. Zo kon Etty een spijkerbroek dragen en Klaas Smelik senior een podcast opnemen.
Toch is de dreiging van de nazi-vervolging steeds voelbaar met mannen in zwart uniform, overvalwagens, onverstaanbare stemmen uit luidsprekers, bordjes ‘Voor Joden verboden’ en een zeer indrukwekkende scène hoe Joden hun fiets komen inleveren in het Amsterdamse fietsdepot – als teken van het verlies van hun vrijheid.
Eigen taal
Een tweede belangrijke stap die Hagai Levi ondernam om zich te onderscheiden van de doorsneespeelfilm over de Jodenvervolging is zijn keuze om iedereen in de eigen taal te laten spreken.
In plaats van de ergernis wanneer men in een film ss-officieren Engels hoort praten in plaats van Duits, komt de verrassing wanneer Etty’s moeder in vloeiend Russisch haar weerspannige dochter toespreekt en Etty zich, behalve in het Nederlands en het Duits, ook in het Russisch blijkt te kunnen uitdrukken.
Oostenrijkse Julia Windischbauer maakte zich in een paar maanden tijd de Nederlandse taal eigen.
Hoofdrolspeelster Julia Windischbauer uit Wenen heeft zich voor deze rol in een paar maanden tijd de Nederlandse taal eigen gemaakt – een bijzondere prestatie waarop wijlen prins Bernhard eertijds jaloers had kunnen zijn…
De derde stap die Hagai Levi heeft genomen en die kenners van de dagboeken mogelijk zal verwarren, is dat hij zich niet precies aan de chronologie heeft gehouden. Zo komt de abortus van Etty Hillesum pas tegen het einde van de serie in beeld, terwijl die veel eerder heeft plaatsgevonden. Toen hem hiernaar werd gevraagd, antwoordde hij dat hij zich dit soort vrijheden had veroorloofd omwille van het dramatische effect.
Zeer authentieke Etty
Het was zeker niet eenvoudig om een complexe persoonlijkheid als Etty Hillesum geloofwaardig te vertolken, maar Julia Windischbauer is erin geslaagd om een zeer authentieke Etty neer te zetten, die de kijker niet snel zal vergeten.
Haar tegenspeler Sebastian Koch, die de rol van Julius Spier voor zijn rekening neemt, komt over als een begripvolle therapeut met een geheel eigen aanpak. Het bestaande vooroordeel over Spier als charlatan wordt en passant weersproken.
Hagai Levi heeft in dit opzicht zijn eigen studie psychologie goed weten te benutten, wat al opviel in zijn eerdere televisieserie ‘In therapie’.
Acteur Gijs Naber heeft zich zo in de persoon van Klaas Smelik ingeleefd dat ik het gevoel had mijn vader levend terug te zien, hoewel hij in 1986 is gestorven.
Voor mij persoonlijk was het bijzonder om reeds in de eerste scène mijn vader te zien. Hagai Levi had mij – nu alweer een aantal jaren geleden – geïnterviewd over mijn vader en zijn relatie met Etty Hillesum. Kennelijk heeft wat ik de cineast toen heb verteld geïnspireerd om mijn vader als haar gesprekspartner bij uitstek ten tonele te voeren.
In een lange scène probeert Etty hem te overtuigen dat zij de juiste beslissing heeft genomen om niet bij hem onder te duiken. Als zij dan ook nog over God begint, levert haar vriend Klaas haar het nodige weerwerk dat Hagai Levi kon gebruiken om Etty’s ideeën over leven en dood voor de kijker verstaanbaar te maken.
Acteur Gijs Naber heeft zich zo in de persoon van Klaas Smelik (senior) ingeleefd dat ik bijna het gevoel had mijn vader levend terug te zien, hoewel hij in 1986 is gestorven.
Etty’s twijfels over Spier
Hagai Levi neemt zijn tijd om de kijker vertrouwd te maken met het karakter en de ideeën van Etty Hillesum. Haar twijfels over Spier als mens en therapeut, gecombineerd met een groeiende verliefdheid, die zij in haar dagboeken zo eerlijk en invoelbaar heeft beschreven, komen in de film uitgebreid aan de orde.
We krijgen zo de kans om ons in te leven in deze bijzondere vrouw, die dankzij de getrouwe en congeniale interpretatie van Hagai Levi ook kijkers die haar werk nog niet kennen, zal boeien en hen ertoe zal verleiden om in haar dagboeken te gaan lezen.
‘Etty’ wordt in zes delen vanaf 6 juni 2026 uitgezonden op NPO2, elke zaterdagavond vanaf 22.40 uur.
De serie is een vrije bewerking van de dagboeken van Etty Hillesum en is gefilmd in het moderne Amsterdam (niet in periode-stijl), met Julia Windischbauer in de hoofdrol.
cover en overige foto’s: screenshots uit promovideo, Bloom, 2026
Geef als eerste een reactie