Begrijpt u Israël?

Hoe is ‘het land van melk en honing’, de droom van velen van mijn naoorlogse generatie, verworden tot het super-Sparta van Netanyahu?

Het Israël van deze extreem-rechtse regering is in een continue staat van oorlog en heeft een meedogenloos beleid ten aanzien van de Palestijnen in de bezette gebieden. Is dit regeringsbeleid een afwijking of is het de logische uitkomst van historisch gewortelde denkbeelden over het wezen van de staat en de positie van de Palestijnen? 

Ter verheldering ontwikkelde Joden Zeggen Nee (JZN) een vierdelige serie met een aantal sleutelmomenten in de zionistische geschiedenis voor, tijdens en na de oprichting van de staat Israël.

Hoe is de zionistische beweging begonnen, wat waren de onderlinge verschillen en strijdpunten en hoe heeft zich dit ontwikkeld na het ontstaan van de staat Israël?

Zionisme als emancipatiebeweging

Op 7 april gaat de serie van start met de lezing ‘Zionisme als emancipatiebeweging’ van David Wertheim en zal Laura Almagor de avond modereren. 

David Wertheim: “In de debatten die na 7 oktober ontstonden werd ‘zionisme’ een bijzonder omstreden term. Op spandoeken kwam de tekst ‘Zionist scum not welcome’, en er werden Zionist-free zones ingesteld, op onder meer de Rietveld Academie. Tegelijkertijd werd anti-zionisme vaak gelijkgesteld aan Jodenhaat, bijvoorbeeld toen de zanger Douwe Bob niet wilde optreden op Yom ha Voetbal omdat hij een aantal posters zag van zionistische organisaties. Het leidde bij velen tot enorme verwarring over wat zionisme dan precies was. ‘Wat is zionisme’ was in 2025 in Nederland de op vier na meest gegoogelde ‘wat is?’ vraag.”

Wertheim vervolgt: “Een antwoord op die vraag is niet makkelijk te geven, omdat er vele vormen van zionisme hebben bestaan. Maar een element dat cruciaal was voor het slagen van de zionistische beweging wordt vaak over het hoofd gezien. Dat is het belang van het zionisme als emancipatiebeweging. Wie het zionisme door die lens bekijkt, ziet al snel de tekortkomingen van de manieren waarop het woord momenteel wordt gebruikt.”

Leon Pinsker, Theodor Herzl en Max Nordau

Wertheim: “In de lezing op 7 april zal ik ingaan op de vroege zionistische denkers, zoals Leon Pinsker, Theodor Herzl en Max Nordau. Een dichtgetimmerde definitie van zionisme zal dat niet opleveren, maar hopelijk wel wat inzicht in wat het nu eigenlijk voor beweging was. Het kan enige nuance opleveren in het oververhitte debat rond dit onderwerp.”

David Wertheim is programmamaker, cultuurhistoricus en publicist, gespecialiseerd in moderne joodse geschiedenis. Hij schreef onder meer de boeken Salvation Through Spinoza, a Study of Jewish Culture in Weimar Germany (Brill, 2011), Verloren in de tijd van Einstein, op zoek naar de waarheid achter A.C. Elsbach (Walburg Pers, 2019) en Waar gaat het over als het over Joden gaat? (Bezige Bij, 2022).

Laura Almagor is universitair docent politieke geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Ze is de auteur van Beyond Zion: The Jewish Territorialist Movement (The Littman Library of Jewish Civilization, 2022) en mederedacteur van Global Biographies: Lived History as Method (Manchester University Press, 2022). Momenteel houdt zij zich bezig met een onderzoeksproject over de joodse verhouding tot dekolonisatie na de Holocaust.

Moord op de socialistische leider Chaim Arlosoroff

We besteden in het tweede deel van de serie (15 april) aandacht aan de moord op de socialistische leider Chaim Arlosoroff op 16 juni 1933.

Werd hij vermoord door aanhangers van Jabotinsky, zoals Ben Gurion en het socialistische kamp beweerden. Of door een Arabier zoals de erflaters van Jabotinsky en de leiders van Likud stelden? Tot op vandaag de dag een strijdpunt tussen de twee belangrijkste zionistische stromingen. We vertonen de film over deze zaak van Hans Fels. Daarna volgt een gesprek met Hans Fels en Martine van den Berg. Sandra Rottenberg is de moderator.

Nakba

In de lezing van maandag 11 mei staat de Nakba (1948) centraal. Peter Demant zal spreken over De Palestijnse Nakba van 1948: bewuste etnische zuivering of onvoorzien bijproduct van Israëls geboorte? Or Goldenberg is de moderator. 

Messianistische zionisten

Ten slotte spreekt Bart Wallet (26 mei) over de religieuze zionisten die na 1967 een sleutelrol speelden bij de opkomst van de kolonistenbeweging. Expansie van het Israelische grondgebied is nog nog steeds hun leidend principe, zoals blijkt uit de opstelling van de huidige extreem-rechtse ministers Ben Gvir en Smotrich. Deze avond over het Messianistisch zionisme in Israël zal Abram de Swaan modereren.

Dinsdag 7 april
Lezing: ‘Zionisme als emancipatiebeweging’ door David Wertheim; moderator: Laura Almagor.
Locatie: café Belcampo in De Hallen (Hannie Dankbaarpassage 10)
Aanvang: 19.30 uur.

Voor de eerste avond dinsdagavond 7 april kunt u zich aanmelden via de onderstaande QR-code.

cover: uit 100 MODERN SOLDIERS vs 20.000 SPARTANS | Ultimate Epic Battle Simulator; screenshot Bloom