Mijn joods-zijn was altijd iets wat ik in stilte met me meedroeg, in culturele en historische betekenis.
Nu merk ik dat anderen het steeds vaker naar voren halen, er een politieke betekenis aan geven en mij vragen er verantwoording over af te leggen. Daarmee verandert niet alleen de blik van de ander op mij, maar ook mijn verhouding tot mijn eigen geschiedenis. Het noodzaakt mij me uit te spreken. In een tijd waarin joods-zijn in de openbare ruimte niet meer vanzelfsprekend is. Hamas en Hezbollah meer en meer als vrijheidsstrijders worden genormaliseerd in het (extreem)linkse denken, als een sociale progressieve beweging. Dat deelnemers aan een recente pro-Palestijnse demonstratie in Amsterdam doeken met zich meedroegen met ‘We support Hamas’, vergezeld van agressieve, vaak geblinddoekte motorrijders op het Rokin. Een beschamende vertoning, niet alleen voor de joodse Amsterdamse bewoners zoals Halsema in een interview met Pauw zei, maar voor alle Amsterdammers.
Een verhaal dat niet meer verteld kan worden
In november 2026 werd bekend dat Museum Amersfoort afziet van een tentoonstelling over het 300-jarige bestaan van de Amersfoortse synagoge, zonder concrete aanleiding, maar uit angst voor mogelijke spanningen rond de oorlog in het Midden-Oosten.
Het besluit roept veel verontwaardiging op. Niet alleen in Amersfoort maar ook landelijk en zelfs internationaal. Momenteel worden onder leiding van de Amersfoortse burgemeester gesprekken gevoerd om alsnog een oplossing te vinden. Die oplossing zal er zeker komen, daar ben ik van overtuigd. Maar moeten we blij zijn dat de tentoonstelling over joodse geschiedenis onder dwang mogelijk toch doorgaat?
De kwestie rond Museum Amersfoort staat niet op zichzelf. De Universiteit van Maastricht annuleerde om veiligheidsredenen een bijeenkomst van een joodse studentenvereniging. Een ander bekend voorbeeld is het Amsterdamse Concertgebouw die het Jerusalem Quartet wilde annuleren en na veel commotie toch met een oplossing kwam. Of het Internationaal Israëlisch Film Festival SERET dat in Amsterdam werd geboycot. Dankzij De Balie konden de films alsnog worden getoond.
Deze en andere voorbeelden laten zien hoe joodse aanwezigheid en joodse onderwerpen onder druk komen te staan van angstige directies. Joods-zijn in de openbare ruimte is niet meer vanzelfsprekend. Joods-zijn wordt onmiddellijk verbonden met Israël, Gaza en politiek, terwijl het gaat over cultuur, traditie, religie en een geschiedenis die veel ouder is dan het huidige conflict.
Verbindende kracht
Mijn joods-zijn was altijd een zachte verbindende kracht in mijn leven: een culturele en historische verbintenis. Een onderdeel van mijn identiteit en denken en kijken naar de wereld. Ik groeide op met een joodse familiegeschiedenis die niet werd uitgesproken, maar wel nadrukkelijk aanwezig was. In stiltes, in herinneringen die werden doorgegeven zonder woorden. Ik ervaarde mijn joods-zijn als iets persoonlijks, het was er gewoon. Ik hoefde het niet uit te leggen, te verdedigen of van een politieke betekenis te voorzien. Het was onderdeel van mij en mijn werk.
7 oktober 2023
De Hamas-aanslagen, de verwoestende oorlog in Gaza, en de heftige reacties op Israël veranderen ook mijn eigen joodse identiteit. Niet alleen omdat ik me langzamerhand ‘anders’ voel, maar vooral de blik van de ander die het joods-zijn je toewijzen.
Je wordt aangesproken op Israël, op Netanyahu, op Gaza, op een land waar ik niet woon met een regering die ik niet vertegenwoordig. Ik voel de toenemende angst voor antisemitisme en de verwarring bij mijn vrienden die zelf verdeeld zijn. Zeer kritisch op het Israëlische beleid, soms ook verbonden met Israël, en onzekerheid of en hoe zich te verhouden tot de situatie. In het publieke debat lijken deze verschillen er niet meer toe te doen.
De ruimte voor nuance en voor een eigen, individuele positie verdwijnt
De oorlog maakt mijn identiteit meer politiek, terwijl zij vooral persoonlijk en cultureel was. Ik kan me niet meer onttrekken alsof het niets met mij te maken heeft. Deze tijd dwingt mij opnieuw te kijken wat me heeft gevormd, niet intern en vrij gekozen, maar van buitenaf opgeëist door oorlog, de politiek en de blik van de ander.
Wat betekent het voor mij om een joodse familiegeschiedenis te dragen in een tijd van nieuwe polarisatie? Een nieuwe vorm van mijn joodse identiteit ontwikkelt zich: niet zacht en beschermd, maar kwetsbaar, meer uitgesproken, bewust en soms ongemakkelijk. Maar niet bang.
Als een herinnering die mij verplicht tot aandacht voor het verleden van mijn familie, voor de slachtoffers van het geweld en voor de menselijkheid aan alle kanten van het conflict.
cover: de broer van de auteur Bart (in Israel Baruch) en vader Fred Bouws, tekenig Linda Bouws, 2026
Geef als eerste een reactie