Het echtpaar Jacob en Daniëlla de Paauw woonden in de Indische Buurt. Het waren ‘gewone’ mensen die heel bijzondere dingen hebben gedaan.
Zij verzetten zich tegen de terreur van de nazi’s en zetten zich belangeloos en met gevaar voor eigen leven in om het leven van anderen te redden.
Jacob werd geboren in de Uilenburgerstraat, hartje vooroorlogs Joods Amsterdam. In die tijd nog een sloppenwijk, waar armoede heerst en ziekten welig tieren.
Eendracht Doet Winnen
Jacob wordt diamantbewerker, net als zijn vader, broers en zussen. Als hij zestien jaar is, is hij een van de oprichters van de voetbalclub Eendracht Doet Winnen: EDW, een club met ruim negentig procent Joodse leden uit de arbeidersklasse. Het voetbal is dan een opkomende sport, via Engelse arbeiders naar Amsterdam overgewaaid.
De sport slaat aan bij de jonge jongens in de oude wijken, die voor een stuiver met elkaar een bal kopen en wedstrijden organiseren. Van deze club heeft Jacob de Pauw zich jarenlang bijzonder ingezet als voorzitter. De huidige voetbalclub WV-HEDW in de Watergraafsmeer is ontstaan uit de fusie van EDW met Hortus (H) en Wilhelmina Vooruit (WV).
De Joodse Jacob en de niet-Joodse Daniëlla ontmoeten elkaar, worden verliefd en willen met elkaar trouwen. Voor de ouders van Jacob is dit een probleem. Daniëlla besluit Joods te worden. In 1925 gingen ze daarvoor naar Berlijn en even later trouwen ze in Amsterdam. Aan het begin van de oorlog vinden ze een advocaat die kan bewijzen dat Daniëlla vier ‘arische’ grootouders heeft.
Daniëlla en hun twee kinderen hoeven geen Jodenster te dragen en kunnen zich relatief veilig bewegen. Later zien we dat Daniëlla daar gebruik van maakt in haar verzetswerk.
Het verhaal van Jacob en Daniëlla is verbonden met de geschiedenis van Amsterdam-Oost: Joodse gezinnen komen in de nieuwe wijken te wonen, de crisistijd, de opkomst van de sociaaldemocratie en de pogingen van de Joodse vereniging Rechouwous om de religie nieuw leven in te blazen.
Ook komen Joodse vluchtelingen uit Duitsland in Amsterdam-Oost terecht: in de Quarantaine-inrichting Zeeburg aan de Zeeburgerdijk wordt bestemd als ‘Joodsch Vluchtelingenkamp.’ In de herberg Zeeburg komen vijftig plaatsen voor alleenstaande Joodse vluchtelingenkinderen.
Strijd tussen CPH en NSB
Tegelijkertijd is er in de Indische Buurt een heftige strijd gaande tussen leden van de Communistische Partij Holland (de latere CPN) en die van de NSB. Als de NSB zich in het lokaal De Rimboe vestigt, breken op en rond het Ambonplein grote rellen uit. Er worden zelfs trams uit de rails gehaald.
In 1940 breekt de oorlog uit. Jacob en Daniëlla en enkele familieleden worden actief voor het verzet in de zorg voor onderduikers.
Tobias en Jacob Melkman
Jacobs broer Tobias komt in grote problemen als hij in zijn kelder onderdak verschaft aan Jacob Melkman, een hoofd-verspreider van Het Parool. Tobias wordt verraden en wordt gedeporteerd naar Mauthausen waar hij zelfmoord pleegt. Ondanks dit grote verlies, ondanks dat familieleden en vrienden worden opgepakt en naar de concentratiekampen worden afgevoerd, de slechte gezondheid van Daniëlla en de zorg voor twee kinderen, zetten Jacob en Daniëlla hun verzetswerk voort.
Het opnemen als ‘eigen kind’ van een kind van een bevriend echtpaar, heeft Jacob uiteindelijk het leven gekost. Jacob is op 11 november 1943 opgepakt, samen met zijn neef Samuel en de baby, Marcel Benjamins. De sterfdatum van Jacob is vastgesteld op 31 juli 1944. Samuels dood is vastgesteld op 31 mei 1944, Auschwitz-Birkenau. Hij werd 23 jaar oud. De baby, Marcel Benjamins is vermoord op 28 januari 1944, hij werd 10 maanden oud.
Daniëlla en de twee kinderen hebben de oorlog overleefd.
Onderzoek en gesprekken met Danny de Paauw
Voor dit boek heb ik onderzoek gedaan in de archieven van Amsterdam, het NIOD en het Nationaal Archief in Den Haag, maar het meest inspirerend waren de gesprekken met Danny de Paauw, de zoon van Jacob en Daniëlla. Danny is in januari 2026 overleden.
Over zijn ouders zei Danny de Paauw: ‘Ik heb een heel gelukkig jeugd gehad. Mijn ouders hielden van elkaar.”
Jacob de Paauw is na de oorlog opgenomen in de Erelijst der Namen van Hen die voor het Vaderland zijn Gevallen.
Daniella de Paauw-Meij is in maart 2026 opgenomen in de Lijst van Verzetsvrouwen Noord-Holland (Noord-Hollands Archief, Haarlem).
Dit boek verscheen in juli 2026 bij Boekscout
ISBN 978-94-654-4185-6
Prijs Euro 18,50 exclusief verzendkosten
Te koop via de website van Boekscout of Linnaeus Boekhandel, Middenweg 29 of Java Boekshop, Javastraat 145
cover: tekening Javastraat rond 1930
Geef als eerste een reactie