Poerimspiel 2026: Esther, waar is mijn nagelschaartje?

Of Mordechai zo’n vijfhonderd jaar vóór het begin van de gangbare jaartelling daadwerkelijk aan zijn beeldschone nichtje heeft gevraagd waar zijn nagelschaartje lag, zullen we nooit weten. 

In het Poerimspiel zondag 1 maart voor een uitverkochte zaal in De Balie, was het een geestige vondst die de relatie tussen Esther en Mordechai meteen kleur gaf. Wie er niet bij was, heeft iets bijzonders gemist. Laten we hopen op een reprise volgend jaar.

Met dit initiatief blies Crescas-programmeur en kersverse rabbijn Asjer Waterman een oude traditie nieuw leven in. Zoals hij het zelf formuleerde: “We willen met Crescas niet alleen een educatief centrum zijn voor iedereen die geïnteresseerd is in joodse cultuur en traditie, we willen ook joodse cultuur maken.” Deze voorstelling was daarvan een overtuigend voorbeeld. Het past perfect in het doorgestarte Crescas dat onder de vleugels van JMW een vernieuwende koers inslaat.

Beelden uit de voorstelling met acteurs Judith Schrijver en Samya Ghilane; foto’s auteur.

Eigentijdse interpretatie

Tamar van der Ven schreef en regisseerde het Poerimspiel dat werd gespeeld door de acteurs Judith Schrijver en Samya Ghilane. Het bood een eigentijdse interpretatie van het bekende verhaal: hoe Esther, aangemoedigd door haar oom Mordechai, de moed vindt om op te staan tegen Haman en zo het joodse volk redt van de dreigende vernietiging.

Van der Ven koos voor een vorm die laveert tussen klucht en verteltheater. Die combinatie werkte verfrissend. De acteurs wisselden razendsnel van rol, stem en houding; soms was alleen een pruik, een jurk of een kroon genoeg om een compleet nieuw personage neer te zetten. De continue verkleedpartijen en rolwisselingen vormden bijna een voorstelling op zich, nog los van de vaak hilarische dialogen.

Geen goddelijke interventie, geen wonder dat alles oplost, slechts menselijke moed, timing en overtuigingskracht. 

Naast het vermaak bood de middag ook (wat) verdieping. Sommige elementen uit het verhaal kregen een verrassend perspectief. Zo is er de scène waarin Esther in paniek de hulp van God inroept, terwijl een andere stem – Haman, of was het toch koning Ahasveros, door het duizelingwekkende tempo was ik het even kwijt – fijntjes opmerkt dat in de hele Megilla het woord ‘God’ eigenlijk nergens voorkomt. Esther staat er ogenschijnlijk alleen voor. Geen expliciete goddelijke interventie, geen wonder dat alles oplost, slechts menselijke moed, timing en overtuigingskracht. 

Staande bedscène

Bij gebrek aan een bed op het toneel vormde de ‘staande bedscène’ een van de komische hoogtepunten van het Poerimspiel. Staande omhuld door een deken probeert Esther de koning te overtuigen van Hamans kwalijke bedoelingen. Nauwelijks vijf seconden later ligt Haman – Esther is in een oogwenk van gedaante verwisseld – bij dezelfde koning in bed om zich te verantwoorden voor zijn snode plannen. De absurditeit van de situatie, gecombineerd met het razendsnelle schakelen tussen rollen, was enorm geestig. 

Zoals het een goed Poerimverhaal betaamt, komt het uiteindelijk goed: Esther redt haar volk. Maar de voorstelling nam ook de tijd voor de minder comfortabele passages uit de Megilla. Na hun redding nemen de Joden immers wraak op hun belagers. Dat deel van het verhaal was mij als kind nooit echt bijgebleven, was het me niet verteld, of heb ik het verdrongen? Het confronteert ons met een minder fraaie kant van onze geschiedenis. De makers kozen ervoor om ook daar bij stil te staan. Zonder moralistisch te worden, lieten zij zien dat redding en geweld in het oorspronkelijke verhaal ongemakkelijk naast elkaar bestaan.

Breder perspectief

De voorstelling eindigde met een wens van universele vredelievendheid, een hedendaagse/actuele toevoeging die het verhaal niet ontkrachtte, maar juist in een breder perspectief plaatste. Nu echt: eind goed, al goed. Volgend jaar Carré?

cover: Poerimspiel met Judith Schrijver en Samya Ghilane; De Balie, maart 2026; foto auteur