Gisteren, 19 november, 9 kislev, begon iedereen die volgens de Daf Yomi-cyclus de Talmoed bestudeerd, aan het Boek Arachin: “waarderingen”. Arachin gaat over belofte om de waarde van een persoon, een dier, een huis of een veld aan de Tempel te geven. Ofwel de vaste “waardering” uit de Tora, ofwel de marktprijs.
Het is een terugkerend Talmoedisch thema: Hoe maak je het ontastbare tastbaar? Ter vergelijking: Een Joodse bruiloft is een diep spirituele ervaring: de liefde en toewijding tussen twee mensen, het ontstaan van een nieuw gezin, het feest met familie en vrienden, die het stel het beste wenst. Maar in de kern van het huwelijk is er ook een geschreven contract: de ketoeba. Geen liefdesbrief of een tekst met goede bedoelingen, maar een economische overeenkomst, waarin staat wat de man zijn vrouw verschuldigd is en wat zij krijgt als het huwelijk eindigt. De partners hebben een economisch eigendomsrecht op elkaar, en als de band verbroken is, dient daar geld tegenover te staan. Onze traditie schuwt zakelijkheid niet, zelfs niet op de heiligste momenten van het leven.
Ongeveer een half jaar nadat Rebecca z”l was overleden, kregen we een e-mail van de maatschappelijk werker van het leger met het verzoek om een gesprek. Toen de dag daar was, openden we Zoom en zagen we een hele groep mensen zitten, onder wie een accountant. Heel voorzichtig, met veel aandacht en zorg, legden ze uit hoeveel geld we van het leger zouden ontvangen, hoe dat bedrag was berekend en waar we verder recht op hadden.
Het was een net zo bizar, als noodzakelijk gesprek. We wilden het geld niet. Hoe zouden we ook kunnen willen? Het aannemen voelde bijna alsof we erkenden dat er een getal bestond, een bedrag in een spreadsheet dat op de een of andere manier voor onze dochter stond. Of dat een ruil überhaupt mogelijk was. Na het gesprek waren we allemaal uitgeput.
Welke spreadsheet, welke berekeningen vangt het twaaljarig meisje dat “Hinneni, sjlachéni”, “Hier ben ik, zend mij”, koos als de woorden voor haar bat-mitswatoespraak? Of de zelfverklaarde “rare idealist”, die geloofde dat alleen persoonlijke actie en verantwoordelijkheid nemen de wereld kunnen veranderen? Die met Duitse literatuur, Griekse mythologie, een neusfluit en Harry Potter haar chanichim en later haar soldaten motiveerde?
Ze verhuisde in haar eentje naar Israël, diende als lone soldier en werd officier, eerst in de Negev, later aan de grens met Gaza. Op 7 oktober, toen tot haar doordrong hoe haar vroegere soldaten en vrienden die feestten werden afgeslacht, meldde ze zich voor dienst. Maanden later, ziek en emotioneel en fysiek uitgeput, weigerde ze haar soldaten te verlaten, totdat ze het bevel kreeg om naar huis te gaan. Dat rekent geen accountant uit. Geen bedrag kan ook maar één dag van haar vervangen.
En toch ben ik gaan begrijpen dat het geld niet als prijs bedoeld was. Het was de manier van de staat om te zeggen: we weten wat jullie verloren hebben, we nemen verantwoordelijkheid en we laten jullie daar niet alleen mee. Weigeren om naar de economische kant te kijken, eert haar niet méér, maar laat de kille, koude economische kant alleen maar liggen.
Masechet Arachin gaat precies over deze spanning. De Tora stelt een vaste “waarde” vast voor een mens: vijftig sjekel voor een man, dertig voor een vrouw, minder voor kinderen en ouderen. Gezondheid, talent en verdienvermogen maken geen verschil. En de Gemara maakt een treffend punt: zelfs iemand die op de markt niets zou opbrengen, heeft toch een volledige waardering. Waarom? Omdat de tekst nefasjot zegt, zielen. Wie leeft, telt.
Het getal van de Tora is nooit een prijskaartje. Het is een manier om, in de enige taal die de wereld van het geld begrijpt, te erkennen dat een leven ertoe doet. Het bedrag in dat Zoomgesprek was niet Rebecca’s waarde. Het was de onhandige, oprechte manier van de wereld van het geld om te zeggen dat zij telde.
In een brief die Rebecca schreef vlak nadat ze naar het leger was teruggekeerd, “voor het geval er iets zou gebeuren”, schreef ze: “Laat mensen weten wie ik was.” Dat is wat we proberen te doen, daf voor daf in de Daf Yomi whatsappgroep. En ook met De Vrijdagavond, die voor ons een manier is om Rebecca’s leven en boodschap vorm te geven.
Geef als eerste een reactie