‘De PvdD wil koosjer en halal slachten verbieden’, zei iemand laatst in sjoel.
In Nederland wordt er nauwelijks nog koosjer geslacht. Het is duur, er zijn weinig mensen die zich aan de strikte kasjroetregels houden en zelfs in Amsterdam bleek er onvoldoende vraag om de laatste koosjere slagerij open te houden.
Halal wordt er daarentegen nog wel geslacht. Volgens menig sjoelganger was halal slachten een stuk erger voor het dier dan koosjer slachten.
Dit gesprek ging een kant op die me niet helemaal beviel.
Dat werd nog duidelijker toen iemand begon over islamitische besnijdenis. Moslimjongens zouden allemaal op hun dertiende worden besneden. Dat klopt niet. De leeftijd verschilt enorm per land en gemeenschap. In veel gemeenschappen gebeurt het al op jonge leeftijd, soms zelfs in de eerste levensmaanden.
Terwijl ik naar het gesprek luisterde, vroeg ik me iets anders af: wat schieten we er mee op om te bekvechten over welk religieus gebruik erger, wreder of barbaarser is?
Ethische vraagstukken
Of het nu gaat om brit mila, islamitische besnijdenis, halal of koosjer slachten: dit zijn religieuze gebruiken met bijbehorende ethische vraagstukken. Bij rituele slacht gaat het bijvoorbeeld over dierenwelzijn en de manier waarop een dier wordt gedood. Bij besnijdenis gaat het om lichamelijke integriteit en de religieuze vrijheid van ouders en gemeenschappen. Dat zijn geen identieke discussies en ze verdienen ook niet noodzakelijk dezelfde argumenten.
Er is wel een overeenkomst: voor sommige tegenstanders is het niet zo relevant of je een sjocheet bent die jarenlang theoretisch en praktisch is opgeleid, of dat er bij halal slachten onder bepaalde voorwaarden wel of geen verdoving wordt toegepast.
Het uitgangspunt bij deze tegenstanders is dat ritueel slachten niet acceptabel is. Evenmin maakt het voor sommigen afwijzers van religieuze besnijdenis veel uit of je een jongen op de achtste dag, na een maand of op tweejarige leeftijd besnijdt. Het feit dat het gebeurt, is voor hen al voldoende reden om bezwaar te maken.
En precies daar begint voor mij een andere discussie.
Wie is barbaars?
Want wat gebeurt er wanneer religieuze minderheden elkaar proberen te overtuigen dat hun eigen gebruiken minder barbaars zijn dan die van de ander? Wanneer joden benadrukken dat halal slachten erger zijn dan koosjer slachten, of wanneer moslims zeggen dat het besnijden op de achtste dag barbaars is?
We proberen onszelf dan te redden door afstand te nemen van de ander. Kijk maar naar die slechte joden, kijk maar naar die slechte moslims. Maar als je de rechten van een andere religieuze gemeenschap probeert te verdedigen door haar gebruiken te diskwalificeren, ondermijn je uiteindelijk ook de grond waarop je je eigen religieuze vrijheid verdedigt.
The Strangers’ Case
Laatst zat ik ademloos te kijken naar Ian McKellen, die bij The Late Show een monoloog van Shakespeare opvoerde: The Strangers’ Case, uit het toneelstuk Sir Thomas More.
De monoloog speelt zich af tegen de achtergrond van rellen tegen vreemdelingen in Londen op 1 mei 1517, ook wel Evil May Day genoemd. In die tijd braken er rellen uit tegen de grote aantallen buitenlandse arbeiders en vluchtelingen in Londen. Thomas More, die op dat moment als onder-sheriff van Londen optrad, spreekt in het toneelstuk de woedende menigte toe.
De kern van zijn betoog is verrassend actueel. Hij vraagt de menigte zich voor te stellen hoe het zou zijn om zelf als vreemdeling uit je huis verdreven te worden, met je kinderen en je bezittingen op weg naar een onbekende bestemming. Wat zou je dan willen dat anderen met je deden?
Zijn waarschuwing is tweeledig: behandel een ander niet op een manier waarop je zelf niet behandeld zou willen worden. En besef dat wanneer je geweld tegen een bepaalde groep eenmaal legitimeert, je uiteindelijk een samenleving creëert waarin niemand meer veilig is.
Misschien geldt dat ook voor de discussie over religieuze vrijheid.
Religieuze gebruiken mogen kritisch worden bevraagd.
Het heeft weinig zin om de ander zo ver te dehumaniseren dat je uiteindelijk zelf vogelvrij wordt verklaard. Natuurlijk mogen religieuze gebruiken kritisch worden bevraagd.
Dierenwelzijn is een legitieme ethische kwestie. Ook de lichamelijke integriteit van kinderen verdient een serieus gesprek. Maar er is een verschil tussen een ethische discussie voeren en een religieuze minderheid zwart te maken en diskwalificeren.
Want terwijl we druk bezig zijn om de gebruiken van de ander te bekritiseren, worden ondertussen de poten onder de stoel van onze eigen religieuze vrijheid vandaan gezaagd.
Dat lijkt me uiteindelijk voor niemand een overwinning.
cover: Pardes Festival 2024, bron: Jewish Poland
Geef als eerste een reactie