In memoriam Sonja Barend (Amsterdam, 29 februari 1940 – aldaar, 11 april 2026)
Ze vormden, in de woorden van oud-redacteur Cees Grimbergen, “een onverbrekelijke twee-eenheid”.
Barend & Blazer zaten tegenover elkaar aan een groot bureau in de serre van het VARA-kantoor, vlak bij de redactie, aldus Grimbergen*. Daar ontstond televisie die zijn tijd ver vooruit was.
Esther Clara Blazer, roepnaam Ellen, was de creatieve motor achter de spraakmakende programma’s die het publieke debat mede vormgaven in een tijd waarin Nederland nog massaal naar dezelfde uitzendingen keek. Barend en Blazer werkten twintig jaar samen als die ‘onverbrekelijke twee-eenheid’.
*Cees Grimbergen in het radioprogramma Wat Blijft van 13 april 2026
Met Sonja op Maandag en de latere varianten zette Blazer samen met Barend de eerste Nederlandse talkshow neer waarin niet alleen entertainment centraal stond, maar juist ook het ongemakkelijke gesprek. Heikele politieke kwesties en maatschappelijke misstanden kregen er een podium, vaak via ‘gewone mensen’ met uitzonderlijke verhalen.
Onderwerpen als aids, prostitutie en racisme werden niet geschuwd. Al in 1997 stelden Barend en Blazer de vraag: is Zwarte Piet taboe? Het typeert hun vooruitziende blik en hun bereidheid om maatschappelijke frictie zichtbaar te maken.
Grimbergen herinnert zich Barend als een interviewer met een uitzonderlijk vermogen tot absorptie. “Ze was als een spons,” zegt hij. “Ze las alles en luisterde scherp.” Met haar warme en soms licht ironische toon en ontwapende uiterlijk kon zij elk gesprek aan. Blazer zag dat het tv-genieke uiterlijk van Barend samen met haar intelligentie en die zachte, open toon de perfecte combinatie was voor de geengageerde gesprekken die ze op het oog hadden in hun Sonja Op shows. Met haar slimheid en lichte glimlach wist zij zelfs bij de uiterst kritische Ischa Meijer door te dringen tot de kern. Zie de Sonja op Maandag uit 1989 hieronder.
De redactie voelde in die jaren, volgens verschillende medewerkers, als een hechte familie.
Wellicht creëerden Barend & Blazer dat familiegevoel dat beiden op cruciale leeftijd misten in hun eigen leven, getekend als zij waren door de oorlog.
Gedeeld verleden
Vanaf 1977 werkte Blazer bijna twintig jaar nauw samen met Barend. Hun professionele symbiose was uitzonderlijk, maar niet zonder spanning: beiden stonden bekend als scherp en soms wantrouwend. Dat wantrouwen had een biografische onderlaag.
Beide vrouwen droegen hun oorlogserfenis met zich mee. Barend gaf ooit toe dat zij bij nieuwe gasten intuïtief dacht: kan ik bij jou onderduiken? Voor velen uit de eerste en tweede generatie is dat reflexmatige aftasten van veiligheid herkenbaar.
Blazer zat als kind, tussen haar elfde en veertiende, ondergedoken bij een gereformeerd gezin in Friesland – gescheiden van haar ouders.
Barend groeide op met een nog fundamentele breuk. Zij werd geboren als dochter van David Barend en een niet-Joodse moeder. Haar vader werd tijdens de oorlog opgepakt door Nederlandse SS’ers en in Auschwitz vermoord. Over hem werd thuis gezwegen. Barend droeg in haar jeugd de naam van haar stiefvader, totdat zij ontdekte wie haar biologische vader was.
De omstandigheden van zijn arrestatie en de stilte daarna bleven als open vragen door haar leven lopen. Vragen die zij, zelfs als gevierd interviewer, niet aan haar eigen moeder kon stellen: wat is er met mijn vader gebeurd? In een extra uitzending van Pauw & De Wit naar aanleiding van Barends overlijden herkent Hanneke Groenteman dit: “Wij konden Jan en Alleman interviewen maar nooit onze ouders”. Sonja Barend “was gek op haar moeder”, aldus Groenteman, “zij besprak alles met haar, maar zo zei ze me, ‘ik durfde haar nooit te vragen naar mijn vader’.”
Schrijven tegen de stilte
In haar autobiografie Je ziet mij nooit meer terug (2017) probeert Barend die stilte te doorbreken. De titel verwijst naar de laatste woorden van haar vader bij zijn arrestatie. In het boek beschrijft zij hoe zij haar vader als kind ‘bijeen fantaseerde’, starend naar die ene foto op haar bureau.
Het boek maakt voelbaar hoe de oorlog als een ‘grijze wolk’ boven de gezinstafel hing. Niet alleen door wat er gebeurde, maar ook door wat onuitgesproken bleef.
Toen vorig jaar een toneelbewerking van het boek verscheen, nam Barend daar publiekelijk afstand van. Volgens haar verschoof de focus te veel naar haar televisiecarrière, terwijl de beslissende onderstroom in haar leven juist de moord op haar vader in Auschwitz was en de doorwerking daarvan in haar leven.
Ralph Inbar en Abel Cahen
Barend leefde jaren samen met de Nederlands-Israëlische programmamaker Ralph Inbar, met wie zij enige tijd in Israël woonde en samen televisieprogramma’s presenteerde.
Vanaf 1981 was zij getrouwd met architect Abel Cahen (Geldrop, 27 november 1934) die zij als weduwnaar achterlaat.
Ellen Blazer (Rotterdam, 1931) overleed in 2013 op 81-jarige leeftijd en werd begraven op de Joodse begraafplaats Muiderberg.
Met het overlijden van Sonja Barend verdwijnt een stem die het Nederlandse televisielandschap niet alleen mede vorm gaf, maar ook moreel uitdaagde.
Samen met Ellen Blazer bracht zij een vorm van televisie die het persoonlijke en het politieke met elkaar wist te verbinden — geworteld in een gedeeld verleden dat nooit helemaal verleden werd.
Baruch Dayan Ha’Emet
Sonja op Maandag – Sonja Barend met een lang interview met Ischa Meijer, 1986
cover: Sonja Blazer, screenshot uit video, Bloom, 2026
BDE. Een echt mensj