Uiteindelijk… na jaren in de cel, verlangt hij ernaar de verborgen buit op te graven.
Dat kan alleen samen met zijn broer, de enige die weet waar die begraven ligt. Maar die broer is inmiddels veranderd en gelooft dat hij John Lennon is. Het klinkt als een filmplot – en inderdaad, in The Last Viking komen zulke verhaallijnen voor. Ze doen denken aan het verhaal van Joseph, die twaalf jaar opgesloten zat en door een plotselinge verschuiving van macht werd verheven tot een van de belangrijkste leiders van Egypte.
Die donkere opsluiting lijkt bijna weggedrukt, omdat het wonderlijke juist is dat Joseph weer opveert. Het laatste deel van zijn verhaal krijgt daardoor meer impact. Maar hoe kreeg hij die veerkracht terug? Het fascinerende van levensverhalen is dat sommige mensen verbitterd raken en zich verliezen in slachtofferschap, terwijl anderen – die soms nog erger hebben doorstaan – juist weer opstaan. Zij worden de survivors, die alles uit het leven halen wat erin zit.
Veerkracht en trauma
We weten dat er veel intergenerationeel trauma bestaat. Niet iedereen kan positieve keuzes maken of zich losmaken van pijn. Toch putten we hoop uit persoonlijke verhalen van Holocaustoverlevenden, of van figuren als Natan Sharansky en Nelson Mandela. Hun levens laten zien dat zelfs na jaren van gevangenschap een mens kan opstaan en betekenis kan geven aan zijn lijden. Films en boeken beginnen vaak in die duistere tijd van opsluiting. Het moment van bevrijding is het omslagpunt: haalt de held het, of niet? De spanning blijft, omdat we zien hoe hij zich herpakt, terwijl anderen achterblijven. Dat is de kracht van een goed verhaal.
Jeugd en dromen
Wanneer Joseph uit de gevangenis komt, wordt hij al snel adviseur van Farao en een van de machtigste leiders van zijn tijd. Hoe kon hij dat bereiken? Het antwoord ligt in zijn jeugd. Zijn vader geloofde rotsvast in hem. Joseph kreeg dromen waarin G’d hem richting gaf voor de toekomst. Die dromen vormden een fundament dat hem overeind hield in de donkerste momenten.
Er was toen nog geen Chanoeka, maar het verhaal van Joseph wordt steeds opnieuw verteld. Net als het verhaal van de Makkabeeën geeft het een drive voor spirituele reiniging, vertrouwen en strijdlust. Het lichtfeest herinnert ons eraan dat wonderen vaak gebeuren wanneer we ze het minst verwachten. Het teken is er vaak al, zonder dat we het meteen herkennen.
Actualiteit en duisternis
Dat brengt ons bij de actualiteit. We zien steeds vaker herhalingen van geweld: shootings in Sydney, aanslagen op kerstmarkten, oproepen tot radicale vieringen van aanslagen in Toronto. Ook hier zijn er mensen die vastzitten in een opgelegd dogma, een bubbel die hen aanzet tot radicalisering. Denk aan de moord op Rabin door een geradicaliseerde. Hoe voorkom je dat je wordt meegezogen?
Duisternis is overal, soms dichtbij. Ephimenco voorspelt dat Amsterdam de meest antisemitische stad van Europa zou kunnen worden. Ideologisch geweld is een sluipende ziekte die massa’s kan besmetten. Zijn wij de virusscanner die deze epidemie kan stoppen? Het is een confronterende vraag.
Mikeetz en de broers
In de parasha Mikeetz lezen we meer over Josephs relaties met zijn broers dan over zijn gevangenschap. Toch blijft die overgang van duister naar licht essentieel. Het roept de vraag op: wat betekent dit verhaal in deze tijd van het jaar, waarin we vooruitkijken naar de “terms & conditions” van een nieuw jaar? Wat is de vrijheid die we met Chanoeka vieren? Leggen we onszelf niet vaak te veel betekenis op?
Arnon Grunberg zei onlangs dat angst een vorm van fantasie is. Angst kan ons behoeden voor rampen, maar kan ook een gevangenis worden. We geven zelf betekenis aan iets of iemand en blijven daaraan vasthouden. Zo creëren we onze eigen cel.
Bezit en vrijheid
David Beesemer schreef in het decembernummer van Joods Nu dat we niet in hokjes moeten denken. Die uitspraak bewonder ik. Het doet denken aan een oude Griekse wijsheid: “Ik bezit, ik word niet bezeten.” Hoe stel jij jezelf die vraag? Je kunt in een gevangenis zitten, maar dat betekent niet dat je iemands gevangene bent. Laat niets of niemand grip op je krijgen. Bepaal zelf.
We hebben altijd een keuze: compassie of kritiek, nieuwsgierigheid of controle, onvoorwaardelijke liefde of veroordeling. Het is de keuze tussen licht en duisternis. Zet je jezelf in een hokje, of laat je je leiden door het leven zelf?
Het verhaal van Joseph in Mikeetz laat zien dat duisternis niet het laatste woord heeft. Chanoeka herinnert ons eraan dat licht altijd kan doorbreken, zelfs in de diepste nacht. Het vraagt om vertrouwen, veerkracht en de bereidheid om niet bezeten te raken door angst of ideologie. Het is een uitnodiging om te leven met openheid, moed en vreugde.
cover: beeldcollage Bloom
Geef als eerste een reactie