Twintig jaar geleden, op 12 augustus 2006, kwam Uri Grossman om bij een operatie van het Israëlische leger in Zuid-Libanon. Dat gaf aanleiding om aandacht te vragen voor zijn vader David Grossman, een van mijn favoriete schrijvers.
Grossman is een uitgesproken criticus van het beleid van de Israëlische regering. Hij heeft, na lang geweigerd te hebben het woord genocide in de mond te nemen, vorig jaar zomer dat woord voor het eerst gebruikt. Zoals hij stelde: “Naar aanleiding van het zien van beelden en gesprekken met ooggetuigen.”
Mensenrechtenorganisaties, waaronder het Israëlische B’Tselem hebben dat ook gedaan. Gelijktijdig riepen ruim twaalfhonderd rabbijnen uit de hele wereld, van modern orthodox tot liberaal, Netanyahu op om onschuldige levens te respecteren en uithongering niet als wapen in te zetten.
Een van de initiatiefnemers was rabbijn Ariel Pollak uit Tel Aviv, mijn voormalige student aan het Abraham Geiger College in Potsdam. De brief van Pollak veroordeelt Hamas en Hezbollah in de scherpste bewoordingen en spreekt van een morele crisis die het fundament van het Jodendom als de ethische en profetische stem bedreigt.
Veel Joden beschouwen openbare kritiek op Israël als hoogverraad, als een dolksteek in de rug van het land. Maar, om de titel van die bundeling van essays van David Grossman te citeren, De Prijs die we betalen is hoog, dus wat is er mis met de gedachte dat vrede de enige keuze is*.
Die verzameling van essays, columns en toespraken over de situatie in Israël voor en kort na 7 oktober heb ik dezer dagen opnieuw gelezen. Veel veranderd is er sindsdien niet. Mij blijft Grossman inspireren met zijn heldere visie op gerechtigheid en vrede, en de hoop dat mensen vijandschap en haat kunnen overwinnen.
* De prijs die we betalen (Cossee, november 2023)
Tikoen Olam
Grossman, in 1954 in Tel Aviv geboren, brak in de late jaren 80 wereldwijd door met zijn roman Zie liefde – uitgeverij Cossee geeft zijn werk in het Nederlands uit.
Grossman beschouwt zichzelf als seculier en baseert zijn houding op Joodse waarden, bijbels en rabbijns.
Tikoen Olam, het herstellen van de wereld, is voor hem „een essentieel kenmerk van de joodse identiteit die verplicht is om onze wereld te verbeteren.”
Hij benadrukt deze verantwoordelijkheid tegenover ieder mens, joods of niet: “Draag zorg voor sociale rechtvaardigheid en het milieu.”
Grossman vraagt zich af: „Hoe kan iemand die gelooft dat de mens naar Gods evenbeeld is geschapen (b’tselem Elokim, Genesis 1,27; 5,1-2; 9,6) dat beeld met voeten treden?”
Volgens Grossman moeten Israëli’s die al decennialang terugkerende oorlogen, militaire operaties, bezetting en steeds weer oplaaiend terrorisme meemaken, zich realiseren dat kracht alleen geen overwinning garandeert, en dat het zwaard tweesnijdend is. Hij vraagt zich af: „Hoe kan een Joodse staat de realiteit ontkennen dat een heel volk met miljoenen mensen die daar thuishoren simpelweg niet bestaat?
Leven zonder angst en externe dreiging
Kort na het bloedbad op 7 oktober 2023 spreekt hij over „de diepe haat tegen Israël, over het pijnlijke besef dat wij Israëli’s nu waarschijnlijk voor altijd onder uiterste spanning en in voortdurende oorlogsgereedheid zullen moeten leven. Wordt ons ooit een normaal leven zonder angst en externe dreiging gegund, een bestaan waarin we ons altijd veilig voelen?“
Grossman: “Onderneem actie om Israëli’s en Palestijnen te redden van zelfvernietiging.“
Tijdens de veiligheidsconferentie in München in 2017 constateert Grossman: „In de huidige realiteit in Israël zullen de Palestijnen nooit volledige onafhankelijkheid bereiken, en is de staat Israël bezig met eigen hand het wonder te vernietigen waaraan het zijn ontstaan als thuisland van het Joodse volk en als democratie te danken heeft.“ En, voegt hij toe: „We hebben uw hulp nodig. […] Als vrede en veiligheid u na aan het hart liggen, onderneem dan actie om Israëli’s en Palestijnen te redden van zelfvernietiging.“ Die woorden hebben niets aan actualiteit en geldigheid verloren.
Allen zijn gelijk voor God
Elk mensenleven is heilig, allen zijn gelijk voor God, met dit citaat van rabbijn Jonathan Sacks (zl”) eindigt de brief van het pas opgerichte The London Initiative waarin enkele duizenden diaspora-Joden president Herzog oproepen een eind te maken aan de extremistische terreur van Joodse Israëli’s tegen onschuldige Palestijnen op de West Bank, onder verantwoordelijkheid van de regering en de Knesset. Die terreur mag niet onbestraft blijven.
Je kan geen volk onderdrukken en tegelijkertijd verwachten in vrede te kunnen leven. De bezetting van Oost-Jeruzalem, de Westelijke Jordaanoever en de Golanhoogten is in strijd met het internationaal recht en dat zijn ook de Israëlische nederzettingen in die gebieden.
De internationale gemeenschap heeft lang de mantra van de tweestatenoplossing omarmd, maar niets ondernomen. De Palestijnse kwestie verdween van de agenda, totdat ze op 7 oktober 2023 met volle kracht op ons afkwam en sindsdien tot een gevaarlijk uitdijende humanitaire en economische crisis leidt.
Er zal bij jullie één wet gelden
Grossman hoopt dat Israëli’s weer met een gerust geweten het Bijbelvers kunnen citeren: „Er zal bij jullie één wet gelden, zowel voor de vreemdeling als voor de inwoner.“ (Leviticus 24:22). Ook wij moeten ons hier verzetten tegen antisemitisme, islamofobie en homofobie, en ons inzetten voor de rechtsstaat die alle groepen omvat en waarin ook het Palestijnse leed wordt erkend.
cover: screenshot Bloom uit ‘Waarom we ons niet moeten verzetten om de ander te begrijpen‘, interview Buitenhof, 27 november 2022
Geef als eerste een reactie