Als journalist verwierf Clairy Polak grote bekendheid met haar scherpe interviewstijl. Ze gold jarenlang als een van de meest gevreesde en gerespecteerde journalisten van Nederland.
Zaterdagavond 30 mei zendt HUMAN de documentaire Clairy Polak: autonoom tot aan het einde uit waarin programmamaker Coen Verbraak het leven en de dood onderzoekt van de bewonderde en gevreesde journalist.
In deze aflevering van Over leven wordt niet alleen Polaks compromisloze journalistieke houding belicht, maar ook haar persoonlijke achtergrond, waaronder het gezin waarin ze opgroeide, haar grote liefde en haar hechte vriendenkring.
Buitenhof en NOVA
In de eerste twintig minuten van de documentaire ligt de nadruk op haar journalistieke werkzaamheden.
Clairy Polak (Amsterdam, 30 mei 1956 – 31 augustus 2023) begon haar carrière bij de radio. De televisie vond ze in eerste instantie te fragmentarisch, te snel en te weinig inhoudelijk. Toch vond ze haar weg naar de tv waar ze grote bekendheid verwierf als presentator van programma’s als Buitenhof en NOVA.
Daar stond zij bekend om haar compromisloze interviewstijl, waarin zij politici zonder aarzeling tot het uiterste dreef. Collega’s herinneren zich haar als iemand voor wie journalistiek pas begon waar het ongemakkelijk werd.
Jeroen Pauw, Pieter Jan Hagens, Marc Josten, Ton van Brussel, Gijsbert Bianchi en Daan Roovers schetsen in snel gesneden korte fragmenten, een gelaagd portret van een vrouw die haar autonomie tot het uiterste doorvoerde. Zij duldde geen flauwekul, werd gevreesd door de politieke macht en soms ook door haar eigen redactie.
Gedreven door een sterk moreel kompas, eigenschappen die in de documentaire mede worden geplaatst in het licht van haar persoonlijke achtergrond en het besef van historische verantwoordelijkheid.
Dochter van Alexander Pola
In het tweede deel van de documentaire staat haar persoonlijke leven centraal. Clairy was enig kind van cabaretiers Katja Berndsen en Alexander Pola.
Clairy Polaks vader heette Abraham (roepnaam Bram) Polak (Haarlem, 1914 – Amsterdam, 1992), maar veranderde zijn naam in de oorlog. Onder de schuilnaam Alexander Pola die hij aannam om uit de handen van de Duitsers te blijven, werd hij na de oorlog bekend als cabaretier en tekstschrijver onder meer van het veelbekeken Farce Majeure en een aantal succesvolle televisieseries zoals Zeg ‘ns AAA.
De Shoah liet sporen na die niet altijd expliciet worden benoemd, maar wel doorwerken, ook bij Pola’s enigst kind Clairy.
Zij schreef voor het Auschwitz Bulletin en ging een aantal keer als begeleider mee met de reis naar de Poolse concentratiekampen van het Auschwitz Comité. “Na afloop werd in de bus terug naar huis luid populaire liedjes gezongen”, herinnert een van haar vrienden.
Clairy Polak was lang samen met haar grote liefde Nico Commijs (1944-2019) met wie zij kunst, cultuur en natuur deelde. En goed eten, vooral goed eten met veel wijn, een liefhebberij die zij deelden met hun beste vrienden. Commijn stierf in 2019 na jarenlang te hebben geleden aan Alzheimer. Over deze tien jaar durende periode publiceerde Polak de intieme roman Voorbij, voorbij (2019).
“Na zijn dood verdween de sprankeling in haar ogen”, zegt een van haar hartsvrienden in documentaire van Verbraak.
Autonomie
Diezelfde drang naar controle en autonomie in haar journalistieke werkzaamheden, bepaalde ook haar persoonlijke leven en uiteindelijk haar dood.
Toen bij Polak kanker werd vastgesteld, besloot zij haar ziekte geheim te houden, zelfs voor haar naaste vrienden en collega’s. Ze koos ervoor zich niet te laten behandelen en bleef tot kort voor haar overlijden actief werken, onder meer aan Het Filosofisch Kwintet, een waar haar kwaliteiten zoals een zeer goede voorbereiding en doorvragen waar nodig tot haar recht kwam. Als geen gaat het Filosofisch Kwintet – nu gepresenteert door Arnon Grunberg – voorbij aan de waan van de dag en vindt de diepgnag die Polak in haar hele loopbaan zocht.
Op 31 augustus 2023 beëindigt zij haar leven op eigen voorwaarden. Voor vrienden en collega’s kwam dit besluit als een schok. “Ik dacht altijd dat ze de eerlijkste vrouw van de wereld was, maar ze heeft ons allemaal voorgelogen,” zegt vriend Bo van der Meulen in de documentaire.
In het nagesprek tijdens de openbare premiere op 27 mei nam Van der Meulen die woorden terug: “Zij was de eerlijkste vrouw ter wereld”, zei hij onder luid applaus.
Regisseur Coen Verbraak onderzoekt de spanning tussen haar publieke rol als pleitbezorger van openheid en haar persoonlijke keuze voor beslotenheid.
Zelfbeschikking of eenzaamheid
De ontroerende documentaire roept bij mij vragen op die verder reiken dan het individuele verhaal van Clairy Polak. In hoeverre werkt een beladen familiegeschiedenis door in de meest intieme keuzes van een mensenleven?
Was Polaks laatste beslissing een ultieme daad van zelfbeschikking? Of speelde ook een diepe eenzaamheid een rol na de dood van haar geliefde Nico.
Voorbij, voorbij, roman, Meulenhoff, [Amsterdam, 2019]
Luister ook naar de podcast Wat blijft over Clairy Polak
cover: Clairy Polak: autonoom tot aan het einde, première in de Rode Hoed met collega’s Floor Bremer, Hella Hueck (hoofdredacteur EW) en Pieter-Jan Hagens met moderator Shula Tas. Foto: Bloom, mei 2026
Geef als eerste een reactie