Theater vind ik een tikje intimiderend. Het jargon, de aanname dat alles betekenisvol is, de theater-incrowd die lijkt neer te kijken op de rest van ons.
Ik geef het grif toe. Ik ben een oppervlakkige kunstkenner. Eens per jaar ga ik naar het ballet, voor het afgezaagde stuk waar de snobistische danswereld haar neus voor ophaalt, De Notenkraker. Ga ik vaker, zoals dit jaar naar Het Zwanenmeer, dan is het een klassieker met de te verwachten kostuums, decors en magie. Ik zit niet te wachten op bewustwording van wat dan ook en al helemaal niet op een preek over het onrecht in de wereld, vermomd als voorstelling waarvoor ik met mijn zuurverdiende geld heb betaald.
Ik ben heus wel op de hoogte van de toestand in de wereld, maar ga naar voorstellingen om daaraan te ontsnappen. Punt. Ik was dus de meest onwaarschijnlijke toeschouwer bij Safe Room van Dara Bazelet. Ik zag de voorstelling op dinsdag 29 september in Leidse Theater Ins Blau. Een artistiek theater, bemand door coole theaterkids in het zwart, met neusringen en geverfde haarmatjes. Erger nog, het was een voorstelling over een voorstelling.
Waarom ik er dan zat, vraagt u zich misschien af? Het onderwerp intrigeerde me. Een Nederlands-Israëlische toneelschrijver die wordt gecanceld: dat is wat velen van ons in de academische en culturele wereld al drie jaar meemaken. Daarnaast voelde ik een soort plichtsbesef om Israëliërs en Joden te steunen die voortdurend onder de dreiging van cancelling leven.
Verscheurd
Bazelet (25) heeft het verhaal achter de voorstelling in tal van interviews verteld, onder meer in EW. Haar eerste stuk ging over Tamar, een jonge Nederlands-Israëlische vrouw die na 7 oktober verscheurd raakt tussen haar familie in Israël en haar activistische vrienden in Nederland. Er was subsidie, de lezingen waren uitverkocht, en er waren een regisseur en acteurs gevonden. Wat wil een jonge toneelschrijver nog meer?! Nou . . . na één week repeteren kwamen regisseur en acteurs met eisen. De tekst moest Israël duidelijker veroordelen en meer zeggen over de doden in Gaza. Een van de acteurs vroeg Bazelet of ze het eigenlijk wel erg vond wat daar gebeurde. Ze trok de stekker eruit. Safe Room, in regie van Jip Vuik, is haar poging te reconstrueren wat er misging, met Bazelet als zichzelf en Ludwig Bindervoet, Ellen Goemans en Hendrickje Zeeuw als de oorspronkelijke acteurs.
Ondanks alle meta-lagen wist de voorstelling me in te pakken. Bazelet leidt de avond in als zichzelf en begint met een opsomming van de drie dingen waar ze in theater niet tegen kan, namelijk trauma dat op het toneel wordt gedumpt en kunst wordt genoemd, stukken met een maatschappelijke boodschap, en theater over theater. Daarna geeft ze toe dat deze voorstelling misschien wel alle drie is. Daar stond een jonge toneelschrijver die mijn vooroordelen bleek te delen. Of ik ben meer een theatermens dan ik dacht, of zij is het minder . . . of allebei. Is ze echt zo zenuwachtig als ze lijkt, of is ze een uitstekende actrice? Wie is wie? En wanneer zijn ze zichzelf, en wanneer is iemand heel anders?
Overtuigd van eigen gelijk
We weten het nooit helemaal zeker, en dat is juist een deel van de onverwachte charme. Daar is Ludwig, of liever de Ludwig die Bindervoet speelt. Hij is agressief irritant, een optelsom van elke zelfverzekerde man die we kennen, die clichés als zekerheden rondstrooit, zelfvoldaan overtuigd van zijn eigen gelijk, en onrecht aanklaagt terwijl hij zich wentelt in zijn privilege als witte man. Hij loopt te paraderen met z’n bierbuik en strooit smalend met oneliners over ‘genocide’.
Een heel menselijke herinnering aan de echte mensen achter het conflict.
Ludwig blijft misschien het meest hangen, maar Ellen Goemans is ijzersterk als de zoveelste Nederlandse theatervrouw van middelbare leeftijd, bezorgd en moederlijk, die de verschillen probeert te overbruggen en daar uiteindelijk niet in slaagt. Hendrickje Zeeuw, die wel of niet Bazelet is, is even goed in onzekerheid als in zekerheid.
De voorstelling eindigt met wat een scène uit het oorspronkelijke stuk lijkt te zijn. Twee mensen, vermoedelijk Bazelets grootouders, zitten in een schuilkamer in Israël terwijl de raketten neerkomen. Ze schillen appels en praten. Het is een heel menselijke herinnering aan de echte mensen achter het conflict, aan hoe de familie van de toneelschrijver direct wordt geraakt op een manier die voor de deugende activisten op het toneel simpelweg niet geldt, hoe diep zij ook met Gaza begaan zijn.
Als onwillige theaterbezoeker ging ik naar huis met veel waardering voor ‘edgy’ theater en met verdriet om alle jonge kunstenaars zoals Bazelet die hun weg proberen te vinden in een kunstwereld die steeds minder bereid of in staat is om werkelijk verschil in opvattingen en echte diversiteit te verdragen.
nog te zien: 5 november – Theater Kikker – Utrecht
cover: deel van de theaterposter Safe Room
Geef als eerste een reactie