Politiek hoort niet bij een Kol Nidre-dienst

Ik ben er klaar mee.

Vorige week woonde ik de Kol Nidre-dienst bij in het kleine universiteitsstadje aan de oostkust van de VS, waar ik woon met mijn Israëlische man. Het was een dienst van onze lokale joodse gemeenschap samen met de studentenvereniging Hillel.

Midden in de Kol Nidre-dienst, op een feestdag die bedoeld is voor spirituele bezinning, nederigheid en vergeving, nam de rabbijn van Hillel het woord voor een politieke toespraak van twintig minuten. Daarin beschuldigde hij de Israëlische makers van de documentaire NAZA van verraad en blood libel. Dat is een zeer ernstige beschuldiging van antisemitische praktijken, alleen omdat zij het hadden gewaagd een film te maken waarin kritisch wordt gekeken naar het Israëlische beleid.

Noch hij, noch ik hebben NAZA gezien. Ik weet nog niet of ik het met alle redactionele keuzes in de film eens ben, maar ik weet wel dat Yuval Abraham en Rachel Szor deze film maakten omdat zij, als bezorgde Israëliërs, vinden dat het belangrijk is dat hun land ongemakkelijke kwesties onder ogen ziet.

Ophitsing vanuit liberale gemeenschap

Om te beginnen hoort politiek niet thuis in religieuze diensten. Maar het is helemaal stuitend dat een liberale Amerikaanse rabbijn Jom Kipoer, de Grote Verzoendag, aangrijpt om Israëlische filmmakers te beschuldigen van een variant van het eeuwenoude antisemitische bloedsprookje. 

Het was buitengewoon pijnlijk om te zien hoe onze liberale, ongebonden, gemeenschap beleefd luisterde naar deze ophitsing. Nou ja, niet iedereen. Een paar mensen, onder wie ikzelf, liepen tijdens deze drasja uit protest weg.

Onze gemeenschap was waarschijnlijk niet de enige waar tijdens Jom Kipoer zo’n preek werd gehouden. Joodse gemeenschappen overal ter wereld doen mee aan de hetze tegen Yuval Abraham en Rachel Szor.

Communicatiestrategen van Netanyahu

Weinigen lijken te beseffen dat deze ophitsing een politieke manoeuvre is van de communicatiestrategen van Netanyahu, bedoeld om de aandacht af te leiden van wat er werkelijk gaande is.

Netanyahu en zijn trawanten beschuldigen gemakshalve deze twee documentairemakers van verraad om de aandacht af te leiden van degenen die zich daadwerkelijk aan verraad hebben schuldig gemaakt.

Het is inmiddels algemeen bekend dat Netanyahu tot aan de aanval van 7 oktober Qatar toestond geld naar Hamas in Gaza te sluizen. De afgelopen weken is bovendien vastgesteld dat de naaste adviseurs van Netanyahu op de loonlijst van Qatar stonden (lees het artikel in The New Yorker) en dat Netanyahu was gewaarschuwd voor de op handen zijnde aanval van Hamas, maar ervoor koos die waarschuwing te negeren. 

Daar komt bij dat Netanyahu toenadering zocht tot extreemrechtse politici in Europa en de VS met banden met neonazi’s. Recent besloot Netanyahu’s Likoed Partij betrekkingen aan te knopen met de Oostenrijkse Vrijheidspartij, een partij met wortels in het nationaalsocialistische milieu van Oostenrijk. Dus: wie maakt zich hier schuldig aan verraad?

Helaas zijn progressieve Amerikaanse Joodse gemeenschappen zoals de onze zo verstrikt geraakt in hun blinde steun aan Israël dat ze niet eens de moeite nemen om uit te zoeken wat er werkelijk in Israël gebeurt. In plaats daarvan applaudisseren ze voor een rabbijn die Israëliërs die misstanden in hun eigen land aan de kaak durven te stellen, beschuldigt van bloedsprookjes.

Wat deze gemeenschap Joods maakt, is vooral haar Israëlische patriottisme.

Sterker nog: het grootste deel van de dienst was in het Engels, omdat weinig leden van deze niet-orthodoxe gemeenschap genoeg Hebreeuws kennen om de traditionele gebeden te lezen. In plaats daarvan lazen we Engelse gebeden die zó uit een christelijke kerkdienst hadden kunnen komen. Wat deze gemeenschap Joods maakt, is vooral haar Israëlische patriottisme.

Waarborg voor alle religies

Dat is ironisch, want Israël werd zelf opgericht door seculiere Joden, die zich niet alleen wilden losmaken van het antisemitisme in Europa, maar ook van de beperkingen van hun eeuwenoude religieuze traditie. De Israëlische onafhankelijkheidsverklaring stelt dat Israël gegrondvest is op de beginselen van ‘vrijheid, gerechtigheid en vrede’ en zich verplicht ‘de onschendbaarheid en heiligheid van de heiligdommen en heilige plaatsen van alle religies te waarborgen’. 

Tegenwoordig kent Israël allerlei stromingen binnen het jodendom. Veel Israëli’s zijn nog altijd diep seculier en gebruiken Yom Kippoer niet om te bidden, maar om door de lege straten te fietsen. 

Anderen zijn religieus en gaan naar de synagoge voor traditioneel gebed, zonder politiek. Er zijn rabbijnen voor mensenrechten die het als hun religieuze plicht zien Palestijnen te beschermen tegen Israëlisch onrecht. Er zijn ultraorthodoxe antizionisten die, in Jeruzalems Meah Shearim, de Palestijnse vlag hijsen. En er zijn natuurlijk de nationaal-religieuzen, die het Zionisme een centraal deel hebben gemaakt van hun orthodoxe religie. 

Zij vormden de kolonistenbeweging waaruit de afgelopen jaren een nog fanatiekere religieus-zionistische stroming is voortgekomen: ultraorthodoxe, messiaanse kolonisten die menen de komst van de Messias te kunnen bespoedigen door van Israël een halachische staat te maken, uitsluitend voor Joden.

Onvoorwaardelijke loyaliteit

Merkwaardig genoeg heeft onze liberale joodse gemeenschap haar religieuze identiteit gedefinieerd rond onvoorwaardelijke loyaliteit aan Israël. Daarmee staat ze nu dichter bij de religieus-zionistische waarden van de kolonisten dan bij de seculiere, democratische waarden van de oorspronkelijke zionisten. 

Dat is het gevaar als je religie draait om een bekrompen nationalisme.

Wil het religieuze jodendom relevant blijven, dan moet het uitstijgen boven de politiek van de dag en blijvende waarden uitdragen: nederigheid, mededogen en vergevingsgezindheid – de traditionele waarden van Jom Kipoer.

cover: Kindermusem JCK, foto Bloom, sept 2023