April 2014
Waarom ben ik niet in de jesjiewe?
Natuurlijk heb ik veel thuis uit te leggen. Hoe komt het dat ik ineens voor de deur sta?
Ik moet vertellen dat ik geld heb geleend om een ticket te kopen om naar huis te vliegen. Na het laatste telefoontje met mammie heb ik de dagen geteld om te horen hoe het met Chayele ging. Maar ik hoorde niets. Ook mimme Feigel werd de hele tijd verteld: “Het komt wel goed, met G’ds hulp.”
Gisterochtend besloot ik dan maar om naar huis te gaan. Ik loop onze straat in, mijn oude bekende buurt in Stamford Hill.
Ik druk op de bel, ook dit is weer het vertrouwde geluid. Ik hoor mama’s voetstappen die naar de voordeur lopen. De deur gaat van het slot en opent op een kier. ‘Toli!, Toli, mijn kind!’
Nu zwaait de deur helemaal open. Mama omhelst me. ’Jij hier? Waarom ben je thuis gekomen?’ Mama draait zich om. ‘Awrohom! Naftoli is hier!’
Mama sluit de voordeur maar laat me niet los. ‘Toli, mijn jongen, hoe wist je dat je moest komen? Awrohom. Kom!’ Tattie komt uit de keuken. Wat ziet tattie er moe uit. Het lijkt wel of zijn baard veel grijzer is geworden. Hoe lang is het nou geleden dat tatti bij mij was in Jeroesjalajiem?
‘Mama, hoe is het met Chayele? Is ze boven? Ligt ze nog in bed? Wat heeft ze?’
Mama keert zich om. Tatti staat zwijgend naast haar. Ik voel dat ik zwaar moet ademen. ‘Chayele, ik moet Chayele zien’ Tattie legt zijn hand op mijn schouder. ‘Chayele…. Chayele is bij de Eiberste’.
Tattie drukt mij tegen zich aan. Mammie houdt m’n hand vast. Ik gil het uit. ‘Chayele bij de Eiberste? Chayele bij de Eiberste?’ Ik maak me los uit de omhelzing, ren de trap op naar wat ooit mijn kamer was en gooi mezelf op het bed. Ik druk mijn gezicht in m’n kussen. ‘Chayele, mijn kleine zusje, mijn lieve zusje’.
Nog steeds weet ik niet precies wat er met haar is gebeurd. Mammie heeft me nu wel verteld dat ze ineens ziek is geworden. En dat werd steeds erger. Ze heeft twee weken in het ziekenhuis gelegen en toen is Chayele overleden. Jenne machele.
Twee dagen voordat ik thuis kwam was de sjiwwe afgelopen. ‘Waarom werd ik hier buiten gehouden? Ik weet dat ik tattie en mammie geen verwijten mag maken. Maar van binnen voel ik me boos. Op wie ben ik boos? Op de Eiberste zelf? Omdat hij mijn liefste zusje heeft weggenomen?
De volgende twee dagen kom ik thuis nauwelijks mijn kamer uit. Mammie brengt me zelfs een boterham op mijn kamer. ‘Toli je moet wel eten.’
Tattie komt mijn kamer binnen. ‘Naftoli, toen je deze week thuis kwam, stond je daar ineens. Zonder kaftan, in een pullover. Zonder hoed, gewoon met een of andere pet op je hoofd. Waar zijn je jiddise kleren?’
Ik haal m’n schouders op. ‘Draag je geen kleren meer zoals wij dat doen? Naftoli, geef antwoord alsjeblieft.’
Mijn hoofd staat er niet naar om tattie nu het hele verhaal te vertellen. Hoe ik uit de jesjiewe werd gegooid. Dat ze me daar uitscholden voor zionist. Ook vind ik dat tattie genoeg aan zijn hoofd heeft met het verdriet van Chayele.
‘Tattie, niet nu. Later, een ander moment zal ik het wel vertellen’. Ik schud mijn hoofd. ‘Alsjeblieft niet nu’.
Tattie pakt mijn hand. ‘Het is goed m’n jongen, niet nu. Het komt later wel. Ben je klaar om te gaan?’ Ik trek mijn jas aan. Ik zie hoe tattie staat te kijken. Een andere jas dan hij gewend is bij mij te zien, een kort windjack.
Bij het hek van het Beis Oilom stappen we uit. Direct achter het graf van de Rav die een paar jaar geleden is overleden ligt het nog verse graf. Daarachter en daarnaast lees ik op de grafstenen dat in dit deel van de begraafplaats allemaal jonge kinderen zijn begraven.
Sommige stenen zijn al heel oud. Op de plek waar Chayele ligt, staat nog geen matseiwe. Dat kan ook niet. Wel is in het zand een bordje gestoken met de naam “Chayele Horowitz”. Door mijn tranen heen heb ik moeite om de bladzijde van de tehillim die ik hier moet zeggen te vinden. Tattie staat dicht tegen mij aan.
Ik ben boos op de Eiberste. Waarom heeft Hij mijn zusje zo jong afgenomen?
Maar ik praat ook tegen de Eiberste. Ik vraag hem om vooral tattie en mammie te steunen in deze verdrietige tijd. Ik vraag Hasheim om Reizele, de tweeling Sjia en Sjulem en mijn andere zusje Sorele te helpen met hun pijn. Ik ga binnenkort weer terug naar Jeroesjalajim. Zijn blijven met tattie en mammie is het sombere huis achter, zonder Chayele.
Ik ben boos op de Eiberste. Maar ik weet ook dat ik op Hem mag blijven vertrouwen dat Hij dicht bij ons blijft. Dat heb ik thuis altijd geleerd.
Eiberste De Eeuwige
Jenne machele Jiddisj voor “de bekende ziekte”
Sjiwwe Zeven dagen van rouw.
Beis Oilom Huis der Eeuwigheid, de begraafplaats
Matseiwe Grafsteen
cover © auteur
Geef als eerste een reactie