Parsja Sjemot beschrijft het begin van het boek Exodus en het ontstaan van het Joodse volk als volk in onderdrukking.
De Israëlieten groeien snel in Egypte, wat angst oproept bij de farao. Hij verandert hen in slaven en probeert hun groei te stoppen door harde arbeid. Later zelfs door het bevel om alle Hebreeuwse jongetjes te doden.
Enige tijd heb ik zitten puzzelen over wat er bij Moshe gebeurd in deze parsja en of ik dat als psycholoog gespecialiseerd in de ontwikkeling kan begrijpen.
In deze context, het bevel om alle Hebreeuwse jongetjes te doden, wordt Moshe geboren. De moeder van Moshe verbergt hem zo lang mogelijk en legt hem uiteindelijk in een mandje in de Nijl.
Context is allesbepalend voor identiteitsontwikkeling.
In het werken met jonge kinderen wordt de context gezien als bepalend voor de identiteitsontwikkeling. Context is allesbepalend. De moeder van Moshe verbergt hem zo lang mogelijk en legt hem uiteindelijk in een mandje in de Nijl. De dochter van de farao vindt hem en besluit hem op te voeden, binnen het paleis van de onderdrukker. Moshe groeit op en ontwikkelt zijn identiteit tussen verzorgers van verschillende achtergronden die tegenover elkaar staan.
Op zeker moment ziet Moshe het onrecht van de slavernij en doodt hij een Egyptenaar die een slaaf mishandelt. Na deze daad vlucht hij naar Midjan, waar hij een nieuw leven opbouwt.
Het is alsof zijn lichaam zegt: hier kan ik niet tegen.
Je kunt het moment waarop Moshe de mishandeling ziet begrijpen als een lijfelijke, pre-reflectieve, pre-verbale reactie op iets wat al onderbewust aanwezig was. De tekst zegt niet dat hij eerst nadenkt of afweegt; hij ziet en zijn lijf reageert. In moderne termen: het is geen cognitieve beslissing, maar een somatische respons. Iets in zijn lichaam herkent het onrecht vóórdat zijn denken het kan ordenen. Zijn geschiedenis — vroege scheiding van zijn moeder, een dubbele afkomst, leven in een vijandig systeem — ligt als impliciete kennis opgeslagen in zijn lijf.
De mishandeling fungeert als trigger. Wat lange tijd op afstand gehouden kon worden dringt zich ineens op. Dat verklaart ook de intensiteit van zijn reactie, het is alsof zijn lichaam zegt: hier kan ik niet tegen.
Integratie oude en nieuwe identiteit.
Daarna volgt een identiteitscrisis bij Moshe. De daad verbreekt zijn oude zelfbeeld: Egyptische prins, toeschouwer. Er onstaat angst, schaamte en ontregeling, en hij vlucht. In psychologische zin zit Moshe in een tussenfase: tussen oude identiteit en nieuwe geïntegreerde identiteit die oud en nieuw in brengt.
Pas in Midjan, met afstand en verder in de tijd kan integratie van zijn oude en nieuwe identiteit ontstaan – wat later de basis vormt voor zijn leiderschap.
cover collage Bloom
Geef als eerste een reactie