Toen de deportaties vanuit Nederland begonnen, slaagde Friedrich Weinreb er aanvankelijk in om de Duitsers om de tuin te leiden.
Hij stelde een lijst op om tijdelijke vrijstelling van deportatie te verkrijgen. Die lijst werd bekend als ‘de Weinreblijst’. Uiteindelijk verloren deze vrijstellingen hun waarde en probeerde de SD om Weinreb te gebruiken als informant om Joodse onderduikers ‘op te sporen’.
Weinreb werd in 1910 geboren in Lemberg (het huidige Lviv) in een chassidische familie en kwam als kind naar Nederland. Hij studeerde economie en werd bekend als verteller van chassidische verhalen en astroloog. Vanaf 1932 werkte hij voor het Nederlands Economisch Instituut, waar hij in 1941 werd ontslagen wegens zijn joodse afkomst.
Verraad en controverses
In 1948 werd hij, na diepgaand onderzoek door het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, wegens verraad tot een gevangenisstraf van zes jaar veroordeeld. Nadien zijn er nog jarenlang controverses opgelaaid over deze veroordeling.
Na zijn gevangenisstraf bekleedde hij een professoraat in Djakarta en van 1958 tot 1961 in Ankara. In beide steden werd hij ontslagen wegens een zedenzaak. Na 1961 werkte hij in Nederland als economisch adviseur voor verschillende bedrijven. Toen hij in 1968 wederom wegens een zedenzaak werd veroordeeld, vluchtte hij naar Zürich, waar hij zich ontpopte als kenner van de kabbala en van een joodse interpretatie van de christelijke bijbel.
Sjoel in de Wagenstraat
Begin jaren zestig ervoer ik als kind ervoer een zeer traumatisch gebeuren in de sjoel in de Wagenstraat. Als donderslag bij heldere hemel verscheen Weinreb plotseling in de Haagse sjoel, een gebeurtenis die, naar men zei, na de oorlog niet eerder had plaatsgevonden.
Dit was aanleiding tot een enorm tumult: een van de vaste sjoelbezoekers raakte volkomen overstuur en begon hysterisch te gillen. Uit zijn woorden kon ik opmaken dat zijn familieleden door Weinrebs verraad waren opgepakt en gedeporteerd.
Met de grootste moeite slaagde men erin om Weinreb veilig uit de sjoel te manoeuvreren en de geschrokken man, die volkomen van streek was, te kalmeren. Sindsdien is Weinreb daar nooit meer teruggekeerd.
cover: Synagoge in de Wagenstraat, Den Haag, 1844 tekenaar onbekend
Beste Dr. Colthof, dank voor uw bijlage over het verschijnen van Friedrich Weinreb in de sjoel in de Wagenstraat in de jaren zestig. Zonder verder in te gaan op de heftige controverses rond de man, weet ik nog goed uit mijn rabbijnse jaren in de jaren tachtig Den Haag dat er een gezin was waar nooit een kwaad woord werd getolereerd over de man. Het gezin van de moeder des huizes was de oorlog veilig door gekomen juist omdat het op een Weinreb-lijst had gestaan. Hun verhaal was dus goed afgelopen…. Het blijft een ingewikkeld verhaal. Overigens, en dat is een boodschap voor de redactie, het onderschrift bij de afbeelding bij uw artikel moet zijn Synagoge Wagenstraat in plaats van Synagoge Havenstraat. Een vriendelijke groet, Lody B. van de Kamp
Dank Lody, gecorrigeerd