Wie is de man die het leven begeert?

De Chafets Chaim (letterlijk: ‘de man die het leven begeert’) was een beroemde Oost-Europese rabbijn uit de periode vóór de Sjoa.

Zijn werkelijke naam was Israel Meir Hacohen Kagan (1838-1933). Nadat hij in 1873 een boek publiceerde met als thema het verbod op kwaadsprekerij werd hij in heel Oost-Europa beschouwd als een van de belangrijkste rabbijnen van zijn tijd.

Vanaf die tijd ging hij door het leven als de Chafeets Chaim en vooral als de Chofets Chaim.

Het boek over lashon hara (kwaadspreken) was ontleend aan de volgende tekst van Psalm 34:

Wie is de man die het leven begeert en houdt van een lang en gelukkig leven?
Houd je tong en lippen in bedwang en spreek geen kwaad
Mijd het kwaad en doe het goede
Zoek de vrede en jaag die na.

Israel Meir Hacohen Kagan

Israel Meir Hacohen-Kagan was rabbijn, ethicus en talmoedist. Nog steeds wordt hij beschouwd als een van de meest invloedrijke en geliefde rabbijnen van de moderne tijd. Hij had enorme impact op religieuze leiders van zijn tijd en werd door Joodse massa’s bewonderd en aanbeden om zijn bescheidenheid, zijn integriteit, zijn wijsheid en geleerdheid.

De Chofets Chaim woonde in Radin (Belarus), waar hij de boekhouding voerde van de bescheiden kruidenierswinkel die werd gedreven door zijn vrouw. De meeste uren van de dag besteedde hij aan Torastudie of aan het doceren van de Tora en de Talmoed aan zijn talloze leerlingen.

Hoewel hij niet de bedoeling had om een Jesjiwa (een Talmoedische leerschool) op te richten, stroomden zoveel studenten naar zijn huis, dat men sprak van de ‘Radin Jesjiwa’, ook wel de ‘Chofets Chaim Jesjiwa’ genoemd.

Misjna Beroera 

Zijn meest bestudeerde en zeer bekende halachische werk is zijn zesdelige, zeer heldere commentaar op Orach Chaim. Dit is het eerste deel van de Sjoelchan Aroech (lett.’de gedekte tafel’), de Joodse codex van de praktijk van de Joodse wetten. Orach Chaim behandelt de wetten die betrekking hebben op het dagelijkse religieuze leven. Bovendien komen hier de wetten van de sjabbat en de Joodse Feestdagen aan de orde.

De Misjna Beroera is in feite een integraal onderdeel geworden van dit deel van de Sjoelchan Aroech en vormt de leidraad voor het praktische, dagelijkse leven van vele religieuze Joden. In vele Joodse huishoudens is het een onmisbaar onderdeel van de privé-bibliotheek en een naslagwerk voor diegenen die zichzelf vragen stellen over de praktische gedragsregels conform de Tora.

Blijf in de stetl

De Chofets Chaim was zeer gekant tegen het vertrek van de Joden uit hun sjtetls in Oost-Europa, ondanks de pogroms waaronder de Joden te lijden hadden. Dit verzet kwam voort uit zijn angst dat de Joden in Amerika in een geestelijk isolement zouden geraken, hetgeen zou leiden tot een verlies aan Joodse identiteit. Daardoor zouden velen de traditionele sjabbatviering loslaten, de regels van koosjer eten niet langer nakomen en gemengd trouwen. 

Agoedat Jisraeel, tegen het seculiere Zionisme

De Chofets Chaim was een van de oprichters van Agoedat Jisraeel*. Hij was gekant tegen het seculiere zionisme. Hij stond wel volledig achter het voor die tijd (1917) revolutionaire initiatief van Sara Schenirer om Beit Ja’akov-scholen voor de educatie van meisjes op te richten.

In het jaar 1891 verspreidde hij een boek dat gedragsregels beschreef voor Joodse soldaten die dienden onder de tsaar. Hij verschafte met name richtlijnen voor deze soldaten over de sjabbatregels en het eten van koosjer voedsel.

*(red.): Agoedat Jisraeel betekent Vereniging of Verbond van Israël, een orthodox-joodse beweging opgericht in 1912 in Katowice, Zuid-Polen, ongeveer tachtig kilometer ten westen van Krakau.

Legendarische bescheidenheid

Een Joodse reiziger arriveerde in Radin en wilde de beroemde rabbijn bezoeken. Hij kwam aan bij het armoedige, zeer spaarzaam gemeubileerde huisje van de rabbijn. De bezoeker dacht dat de oude man die zich daar bevond een familielid was van de Chofets Chaim en deze liet hem in de waan. Ze onderhielden een aangenaam gesprek waarbij de rabbijn zijn gast een kopje thee schonk. Hoe groot was zijn verbazing toen hij later op de dag, toen hij de synagoge bezocht, ontdekte dat de oude man met wie hij thee had gedronken, de Chofets Chaim zelf was.

Deze anekdote illustreert de legendarische bescheidenheid van deze grote persoonlijkheid, die naar mijn mening beschouwd kan worden als het boegbeeld van de rabbijnse wereld uit deze periode.

cover: screenshot Bloom uit video: Davvenen bij graftombe Rabbi Israël Meïr Hacohen