Als de bevolking uit de taal verdwijnt, wint de macht 

Vrijheid van kunst blijkt fragiel waar macht regeert.

Alsof taal en kunst alleen onder toezicht mogen bestaan. In tijden waarin leiders als Trump, Netanyahu en de onlangs omgebrachte ayatollah Khamenei de toon zetten, is het steevast de kunst die als eerste de nek wordt omgedraaid. 

Benjamin Netanyahu

De verhouding tussen Israëls premier Netanyahu* en de kunstwereld is al jaren gespannen. Kritische instellingen ondervinden overheidscontrole en pogingen tot censuur. Meermaals probeerde Netanyahu wetgeving door te voeren om subsidies te schrappen voor culturele instellingen die de staat Israël ‘beledigen’, de Nakba herdenken of de joodse en/of democratische identiteit van het land in twijfel trekken.

*Netanyahu is sinds 29 december 2022 wederom premier van Israël. Hij was dat al eerder in 1996-1999 en 2009-2021. 

Donald Trump

Onder Trump wankelt staatssteun voor de kunst. Het Kennedy Center** ontkwam niet aan zijn zelfverheerlijking: hij benoemde zichzelf tot voorzitter en liet zijn naam in grote letters toevoegen aan de gevel: The Donald J. Trump and The John F. Kennedy Center for the Performing Arts. Een gebaar dat duidelijk maakte welke kunsten welkom waren, en welke niet. 

Onder zijn bewind werd de Golf van Mexico omgedoopt tot de ‘Golf van Amerika’, het Ministerie van Defensie tot het ‘Ministerie van Oorlog’. Taal werd gereedschap van macht.

**Het Kennedy Center in Washington D.C. is een van de meest iconische culturele instellingen van Amerika. Het is de thuisbasis van het National Symphony Orchestra, Washington Opera, Washington Ballet en American Film Institute. 

Iran en Libanon

Vandaag, na de duizenden demonstrerende burgerdoden in Iran onder Ali Hosseini Khamenei (sommige bronnen spreken zelfs van dertigduizend), de Israëlische en Amerikaanse luchtaanvallen, en de luchtaanvallen op Libanon die al een half miljoen mensen op de vlucht hebben gejaagd, herhaalt de geschiedenis zich. Machtige staten tekenen grenzen en allianties, terwijl de levens en verhalen van gewone burgers verdwijnen onder één kille term: Collateral Damage (‘bijkomende schade’).

ON FRIENDSHIP/ (COLLATERAL DAMAGE)

Collateral Damage is ook een cultureel begrip

Wat ooit een technische militaire term was, is verworden tot een leeg containerbegrip gebruikt om menselijk lijden te neutraliseren. Westerse en Israëlische militaire machthebbers bepalen de taal, de voorwaarden en zelfs de betekenis van ‘vriendschap’ en ‘veiligheid’ terwijl de getroffen bevolking uit het verhaal verdwijnt.

Joseph Sassoon Semah AT THE FUNERAL OF WAR
Beneath the Shadow of the Gentle Flowers of War, 1980

De taal van de kunst

Het is aan de kunsten inhoud te geven aan begrippen die worden uitgehold door de macht. Zij zijn diffuus geworden en worden misbruikt voor militaire doeleinden en machtsuitoefening.

Een van de kunstenaars die het verlies van taal en de chaos door oorlog onophoudelijk onderzoekt is Joseph Sassoon Semah. Zijn langlopende project – samen met ondergetekende – On Friendship / (Collateral Damage) bevraagt precies die de nevenschade van oorlog, uitwissing en overheersing. 

In de huidige oorlog is Collateral damage niet enkel militair, ook cultureel: het betreft vernietigde wijken, mensenlevens, graven, maar ook kennis, herinnering en identiteit. 

Minderheidsverhalen raken uit beeld zodra het discours zich beperkt tot ‘strategische doelen’ en ‘veiligheid’. Aandacht gaat vooral naar olieprijzen, stagnerende economie, toekomstige verkiezingen in Israël en de VS.

Wij zijn de volgende laag ‘bijkomende schade’

Als wij toekomstige oorlogsschendingen alleen archiveren in musea of juridische dossiers, zonder de structuren van macht die eraan ten grondslag liggen te bevragen, maken we zelf deel uit van de volgende laag van culturele en menselijke Collateral Damage.

cover: A Mountain, and its 22 Blue Shadows, 1986, van Joseph Sassoon Semah. 22 x steel construction, concrete, KaCHUL [Kohl powder/blue color], hight 300 cm.