‘Zeker ben ik geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog’, antwoordde uitgever Jan Geurt Gaarlandt, toen ik hem daarnaar een vraag had gesteld.
‘Maar niet in het militaire aspect. Ik ben geboeid door de filosofische achtergrond. Ik heb net een boek uitgebracht dat je zeker zal aanspreken.’
‘De filosofische kant, zei je. Dan heb ik iets heel interessants voor je: dagboeken uit de oorlogstijd, die volgens de uitgever die mijn vader in de jaren vijftig heeft gecontacteerd, te filosofisch waren.’
‘Dagboeken…’
‘Ja, dagboeken van een Joodse vrouw uit Amsterdam, die de oorlog niet heeft overleefd. Via een vriendin vroeg zij aan mijn vader om die te publiceren, als zij niet zou terugkomen.’
‘Te filosofisch?’ ‘Ja, ik heb de brief van de uitgever zelf gelezen. Mijn halfzuster, die een goede vriendin was van deze vrouw, heeft trouwens een deel van de dagboekcahiers overgetypt.’
‘Weet je wat, breng ze eens langs op de uitgeverij.’ ‘Dat zal ik doen.’
“de getypte vellen lagen op zijn bureau”
En toen brak een tijd van wachten aan. Geregeld kwam ik even binnenwippen in het zeventiende-eeuwse pand in Haarlem waar de uitgeverij was gevestigd om aan Jan Geurt Gaarlandt te vragen of hij al tijd had gevonden … Nee, maar de door mijn zus getypte vellen lagen op zijn bureau. Dus even geduld.
Mijn geduld werd uiteindelijk beloond. De volgende keer dat ik bij Gaarlandt langs kwam, sprak de uitgever mij aan. De dagboeken van Etty Hillesum moeten zeker worden gepubliceerd! Ze zijn fantastisch!
Alleen… Het zou niet haalbaar zijn om de dagboeken integraal uit te geven. Te veel bladzijden. Hij wilde er daarom een keuze uit maken en die publiceren. Een selectie was niet wat ik had bedoeld maar ik hield daarover wijselijk mijn mond. Nu ging het erom dat wat tante Etty tijdens de oorlog schreef zou worden gedrukt. Ook al was het maar voor een deel en in een kleine oplage van niet meer dan drieduizend exemplaren.
Een collega van Gaarlandt had hem als titel: ‘Het verstoorde leven’ gesuggereerd en onder die titel is het boek ook uitgekomen. De berekening van drieduizend exemplaren bleek achteraf aan de voorzichtige kant. Zeer voorzichtig zelfs…
Presentatie van Het verstoorde leven
Op 1 oktober 1981 vond in de Spiegelzaal van het Concertgebouw te Amsterdam een bijzondere bijeenkomst plaats: de boekpresentatie van ‘Het verstoorde leven’. Voordat het programma begint, wordt er heel wat heen en weer gelopen in de zaal.
Het lijkt wel een reünie: vrienden van Etty die elkaar sinds de oorlog niet meer hebben gezien, herkennen elkaar. De schrijfster Marga Minco, bekend om haar boek over de Sjoa, ‘Het Bittere Kruid’, is gevraagd om een lezing over Etty Hillesum te geven, waarin zij de literaire kwaliteiten van het dagboek prijst. Zij wijst ook op Etty’s humor.
Eerste uitgave van Het verstoorde leven, Dagboek van Etty Hillesum, 1941 – 1943. Uitgegeven door Jan Geurt Gaarlandt van uitgeverij De Haan, 1981.
Na afloop van de presentatie verlaten de genodigden de zaal met in hun hand een exemplaar van ‘Het verstoorde leven’. Nu kunnen Etty’s vrienden voor het eerst lezen wat hun zo vroeg gestorven vriendin eens over hen in haar dagboeken had opgetekend. Een merkwaardige ervaring moet dat zijn geweest – niet voor iedereen trouwens even aangenaam, want Etty Hillesum kon soms heel scherp zijn in haar beschrijvingen van vrienden en kennissen.
Wat vond ik zelf van de boekpresentatie? Eerlijk gezegd liep ik er wat verloren bij. Voor mij leek geen rol meer te zijn weggelegd in het hele gebeuren. Mijn taak zat erop. Ik kon tevreden zijn.
Zondagochtendgebed
Terug in de trein naar huis begon ik in ‘Het verstoorde leven’ te lezen. Ik kreeg antwoorden op vragen die mij al zoveel jaren bezighielden. En hoe waren de eerste recensies…
Zat mijn taak er werkelijk op?
zie ook:
Afscheid van tante Etty deel 1
Afscheid van tante Etty deel 2
cover: Etty Hillesum, bron: Alfa & Omega
Geef als eerste een reactie