Eens in de zoveel tijd wordt een genie geboren. Dat deze ook een sociaal hart heeft, is nog zeldzamer. Er is iets bijzonders aan de hand met Nederland in de eerste helft van de negentiende eeuw.
The Wind of Change steekt op. Armoede en achterstelling verliezen hun vanzelfsprekendheid. Grote geesten als Marx, Thorbecke, Wertheim, Multatuli, Domela Nieuwenhuis én Samuel Sarphati staan op. Zat er iets in het water, was de maat van de bittere armoede overvol?
Hoe het ook zij, de meeste van deze grote geesten komen voor in de theatrale lezing die Ger Beukenkamp schreef over Samuel Sarphati (Amsterdam, 31 januari 1813 – 23 juni 1866).
Vorig jaar nog werd Sarphati uitgeroepen door de lezers van de Amsterdamse krant het Parool tot Grootste Amsterdammer ooit.
Zijn verworvenheden verdienen meer bekendheid.
Sarphati’s naam siert menige straat en laan, zijn verworvenheden verdienen meer bekendheid. Evenals zijn enorme betekenis voor de ontwikkeling van zijn droomstad Amsterdam op het gebied van onderwijs, volksgezondheid, stedenbouw en nijverheid.
Sarphati nam het initiatief voor een systeem voor afvalinzameling, hij was betrokken bij de oprichting van het beroepsonderwijs, Sarphati introduceerde openbare toiletten en urinoirs en zorgde voor betaalbaar brood. De Sefardisch-joodse Sarphati pleitte voor betere woningen voor het arme deel van de bevolking. Hij nam het initiatief tot de oprichting van het Paleis voor Volksvlijt, een waar paleis voor tentoonstellingen over de groeiende Nederlandse industrie en al snel het centrum voor vermaak met concerten en theater voor de gewone Amsterdammer. Het Amstel Hotel dat ook op Sarphati’s naam staat was weer het pronkstuk voor de rijken.
Fatale brand
Deze tijd van verandering bevroor door Sarphati’s vroege dood op 53-jarige leeftijd. Met de brand van zijn levenswerk in het Paleis voor Volksvlijt in 1929 eindigde een tijdperk van sociale verheffing van de armen voorgoed. De fatale brand van het geliefde ‘Paleis’ deed heel Amsterdam huilen en riep een gevoel van doem op. Een gevoel dat tien jaar later verschrikkelijk werd bewaarheid. En het rijke Joodse leven van onze stad voor altijd decimeerde.
Sarphati en Spinoza
Saillant detail is dat de tweede grootste Amsterdammer ooit, volgens de Paroollezers, Baruch Spinoza (Amsterdam, 24 november 1632 – Den Haag, 21 februari 1677) is.
Lijkt het zo of koestert Amsterdam werkelijk haar rijke joods-humanistische traditie? Of zijn we in een tijd beland van rauwe polarisatie?
In elk geval is dit mede de reden waarom de Nieuwe Kerk en het Joods Cultureel Kwartier gezamenlijk MOKUM tot stand brengen. Een tentoonstelling met vele voorstellingen van 25 oktober 2025 tot en met 6 april 2026.
HET PALEIS BRANDT!
In onze voorstelling HET PALEIS BRANDT! komen de tijd en de enorme prestaties van Samuel Sarphati tot leven in de Amsterdamse Nieuwe Kerk op 24, 25, 26 en 27 maart 2026.
HET PALEIS BRANDT! over Samuel Sarphati geschreven en geregisseerd door Ger Beukenkamp. Productie: Stichting Cultuurgeneratie. Tickets te bestellen bij de Nieuwe Kerk. Vooraf aan de leesvoorstelling is de Mokum-tentoonstelling bezoeken.
Het is een theatrale leesvoorstelling over deze ‘grootste Amsterdammer’ vertelt door onder meer Thom Hoffman, Hedy d’Ancona, Job Cohen, Bert Koenders, Paulette Smit, Vastert van Aardenne, Judith Schrijver, Emile Schrijver, Jaïr Stranders en Felix Rottenberg.
Tekst Ger Beukenkamp en Wanda Bloemgarten; cover uit de besproken voorstelling
Geef als eerste een reactie