De Vrijdagavond voert een bescheiden pakket bezuinigingen door. Niet omdat we ineens in luxe baden—integendeel. Zoals eerder al werd uitgelegd: “ons kapitaal bestaat uit redactionele tijd, vrijwilligers, schrijvers en lezers.”
Maar juist omdat dat kapitaal kostbaar is, willen we het gerichter inzetten: minder structurele rompslomp, meer inhoud. En ja: dat betekent ook een paar organisatorische keuzes die u gaat merken.
1) De parasjapoule wordt overgenomen door ChatGPT
De wekelijkse parasjateksten zijn voor veel lezers een vast ritueel. Tegelijk is het een terugkerende belasting op een kleine kern schrijvers. Daarom zetten we, in pilotvorm, een nieuwe stap: de parasjapoule wordt opgedoekt en de bijdragen worden voortaan gegenereerd door ChatGPT.
Dat daarmee 24 medewerkers op straat komen te staan is voor velen een persoonlijk drama maar @sara kan jij hier iets aan toevoegen zonder dat we iemand voor het hoofd stoten?
Niet als gimmick, maar als gereedschap: sneller tot een eerste versie, meer ruimte voor redactionele eindcontrole, en vooral meer capaciteit om de rest van het magazine overeind te houden.
De redactie benadrukt dat de inhoud niet “onbemand” wordt: de eindredactie blijft verantwoordelijk voor toon, bronnen, en inhoudelijke betrouwbaarheid—maar we kopen tijd terug. En tijd is, in onze begroting, de hardste valuta.
2) Wat leveren die bezuinigingen op?
Een beter leasecontract voor de penningmeester (en betere financiële voorlichting)
De vrijgespeelde middelen worden in de eerste plaats ingezet om de penningmeester slagvaardiger te maken in fondsenwerving—de donorbezoeken zijn nu eenmaal niet altijd op loopafstand.
Daar hoort ook betere voorlichting bij over financiële constructies waarover soms vragen binnenkomen, inclusief kwesties rond (al dan niet vermeende) “Israëlische investeringen”. Wie wil nalezen hoe dit soort vragen bij ons landt, en hoe nuchter het antwoord meestal is, zie het stuk “De miljoenen van De Vrijdagavond”.
Meer internationale reizen voor de voorzitter (maar: feiten boven frames)
Daarnaast ontstaat er ruimte voor meer internationale aanwezigheid: conferenties, diaspora-bijeenkomsten, en gesprekken over Joodse identiteit en betrokkenheid. @Wanda, kan ik hier ook jouw salaris noemen? Robbert
We voegen daar één principiële kanttekening aan toe. In het publieke debat worden reizen en programma’s rond Israël en diaspora-jongeren soms geframed als onderdeel van werving voor emigratie en (indirect) dienstplicht. Onderzoekscollectief Investico beschreef recent hoe zulke mechanismen kunnen werken en verwijst daarbij naar publicatie bij De Groene Amsterdammer. @Wanda, kan je hier nog even naar kijken? Deze zin loopt niet lekker.
De Vrijdagavond wil daar niet in slogans of verdachtmakingen mee omgaan. Als we reizen, doen we dat om te luisteren, te leren, en gesprekken te voeren—niet om mensen “te rekruteren”. Tegelijk: wie over dit onderwerp schrijft of spreekt, moet het onderzoek kennen, de feiten wegen, en woorden zorgvuldig kiezen. Dat is precies het soort volwassenheid dat we van een Joods platform verwachten.
3) Een korte d’var Torah over deze week: Tetzaveh (en Sjabbat Zachor)
Deze sjabbat lezen we Parasjat Tetzaveh (Sjemot/Exodus 27:20–30:10), en in deze periode valt ook Sjabbat Zachor, met de extra lezing over het herinneren van Amalek (Devariem/Deuteronomium 25:17–19).
De haftara die vaak met Zachor samenvalt (volgens Chabad-minhag) is uit I Samuel 15:1–34, het confronterende hoofdstuk over Saul en Amalek.
Het “eeuwige licht” begint met iets heel aards
Tetzaveh opent niet met een visionaire toespraak, maar met logistiek: zuivere olijfolie—“geplet” en “helder”—voor het licht dat “tamid”, voortdurend, brandt.
Dat is al een les op zichzelf: heiligheid begint niet bij grote woorden, maar bij onderhoud. Iemand moet olie brengen. Iemand moet lonten verzorgen. Iemand moet zorgen dat er morgen ook licht is.
In een tijd waarin we zelfs de parasjapoule deels automatiseren, is dat een ongemakkelijke spiegel. ChatGPT kan tekst leveren. Maar “tamid” vraagt iets anders: continuïteit, verantwoordelijkheid, en menselijke aanwezigheid. Het systeem kan helpen, maar het is geen vervanging voor toewijding.
Een paradox: Mosjé is aanwezig door afwezigheid
Opvallend (en vaak besproken) is dat in Tetzaveh Mosjé’s naam ontbreekt, terwijl hij wél aangesproken wordt met “ve’atah”—“en jij”.
Dat brengt een subtiele gedachte: leiderschap is soms het vermogen om niet centraal te staan—om het werk te laten gebeuren, terwijl je zelf uit het beeld verdwijnt.
Dat is precies waar een vrijwilligersorganisatie op drijft. Niet op ego, maar op een keten van mensen die dingen doen omdat ze gedaan moeten worden: schrijven, redigeren, factchecken, publiceren, donoren bellen, rekeningen betalen. Ilan, ik snap hier echt niets van. Dit kan beter. Dank je. Robbert
Zachor: herinneren is geen hobby, maar een discipline
Sjabbat Zachor legt nog een laag: “Gedenk… vergeet niet.”
De traditie maakt van herinnering geen sentiment, maar een opdracht. Niet alleen “wat is ons aangedaan?”, maar ook: wie waren we toen—uitgeput, achterblijvend, kwetsbaar—en wat vraagt dat van ons nu?
In hedendaagse termen: Zachor is een waarschuwing tegen het gemak waarmee samenlevingen weer cynisch worden. Tegen het normaliseren van hardheid. Tegen de verleiding om wie “achteraan loopt” af te schrijven. Dáár begint Amalek—niet alleen in een vijand buiten ons, maar ook in een erosie van morele waakzaamheid.
Tot slot
De Vrijdagavond blijft doen wat het altijd al zei te willen doen: “kosjer geestesvoedsel verschaffen” aan Joods Nederland.
Met iets minder frictie, iets meer focus, en—als het aan ons ligt—met een lamp die tamid blijft branden.
Als je wilt, kan ik dit artikel ook herschrijven in exact de huisstijl van De Vrijdagavond (kortere alinea’s, meer ironie óf juist strakker journalistiek), maar zonder quotes te verzinnen: ik kan alleen publiek terugvindbare citaten gebruiken. @Daniel jij zou nog een quote leveren. Waar blijft die? We zitten tegen de deadline aan.
@Sara, lees nog even na ajb.
@Daniel, kan je mn declaratie zsm uitbetalen?
Héérlijk!
Goede beleidsnota!
Wel opvallend dat u de afgelopen week ontbrak op het bordes, bij de nieuwe ministersploeg.
Op diplomatieke missie naar Iran, het voormalige Perzië?
Chag poeriem sameach
Chak Sameach Poerim.
Wel te overwegen herhalende zaken voortaan niet te publiceren.
Wie herhaalt wat?
Mooie kwetsbaslre openheid.
Uw artikel vertegenwoordigt de hele huidige maatschappij en politiek, inclusief ons kabinet dat na tig tijd niet in staat is een kabinet te vormen.
Ik lees de vrijdagavond met belangstelling maar vanwege mijn inkomen en kosten voor een gehandicapped kind, ben ik niet/ nauwelijks in staat financieel te overleven, reden waarom ik jullie geen bijdrage kan leveren.
Triest.
Soms denk ik dat een oorlog weer nodig is om weer mens te worden, subsidies moeten worden afgeschaft ( ik houd mijn eigen broek op).
Derhalve ik begrijp uw concept standpunt, vraagstellingen.
Een beetje kenner van het Joodse leven weet dat ChaT-GPT staat voor de wat schimmige organisatie ChabadTora-Goede Parasja Teksten. Instellingen die gebruik maken van deze dienst weten dat daar ook gepeperde rekeningen bij horen. Het is dus maar zeer de vraag of hier sprake is van een ‘bescheiden bezuiniging’. Mijnheer Baruch, let op uw zaak! We worden al genoeg voor de gek gehouden.
Ha! U snapt ‘t – schrijf nog eens wat …
Geachte redactie,
Ik heb dit artikel met afgrijzen gelezen.
Ik heb uw publicatie altijd met een mengsel van enthousiasme en verwondering tot mij genomen. Hoewel een groot deel van de bijdragen steevast blijk geeft van een judeocentrisch wereldbeeld en weinig ruimte laat voor de stem van de Ander, meende ik toch altijd een ondertoon van mildheid te bespeuren die maakte dat ik bereid was om de oprispingen van neokoloninaal machodenken voor lief te nemen. Ook het publiceren van gemankeerde gedachten kunnen we immers, met enige goede wil, scharen onder de alom levende wens naar diversiteit.
Maar met bijgaand stuk gaat de auteur die publiceert onder de naam “Robbert Baruch” (alleen de naam is al een affront) alle perken te buiten. Het idee dat de wij de woorden van de Heilige Schrift zouden kunnen laten bespreken door het duivelse automaton dat in de volksmond doorgaat voor Automatische Intelligentie laat zien dat “Robbert Baruch” geen enkele belangstelling heeft voor de inhoud van wat hij hier publiceert, maar in in plaats daarvan een willig werktuig is in de handen van het Amerikaans-Industriële Tech-complex. De Vrijdagavond blijkt niets anders dan een vod om de reactionaire agenda van een elite te promoten.
Om die reden wil ik u vragen (i) de bijdrage van “Robbert Baruch” te verwijderen en (ii) per omgaande uw excuses in hoofdletters over de hele breedte van de landingspagina te publiceren. Indien u niet binnen 48 uur aan dit verzoek voldoet, heb ik geen andere keuze dan mijn abonnement én het abonnement van vrouw op De Vrijdagavond op te zeggen.
Ik verneem graag terstond.
Ruben Danziger
Hier is een mogelijke reactie op de ingezonden brief van Ruben Danziger, gebaseerd op wat er daadwerkelijk in het artikel staat en wat er redactioneel over de veranderingen is geschreven:
Beste Ruben,
Hartelijk dank voor uw uitgebreide reactie op ons artikel Veranderingen bij De Vrijdagavond. We begrijpen dat veranderingen in een publicatie die u dierbaar is, emotie kan oproepen — vooral als het om een vaste rubriek gaat. Toch willen we graag enkele punten helder en respectvol toelichten.
Allereerst is het van belang om te verduidelijken wat er in het artikel daadwerkelijk staat: de redactie bericht over een pilot waarin de organisatie kiest voor een andere redactionele werkwijze voor de parasjapoule, met het doel om de redactionele tijd en capaciteit anders te verdelen. De bijdrage in kwestie wordt niet verwijderd uit het archief en blijft onderdeel van onze redactionele continuïteit; de eindredactie blijft zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit en betrouwbaarheid van de output.
Uw brief bevat enkele beweringen die niet lijken te passen bij de werkelijke intentie en context van het artikel:
Het gebruik van ChatGPT
Het artikel beschrijft een besluit om een hulpmiddel te gebruiken bij het genereren van eerste versies van teksten — als redactioneel instrument, niet als vervanging van menselijke eindredactie of als “duivels automaton”. De redactie benadrukt expliciet dat de eindredactie blijft verantwoordelijk voor toon, bronnen en inhoudelijke betrouwbaarheid.
Motieven van de auteur
De bijdrage van Robbert Baruch is een redactioneel stuk waarin keuzes worden toegelicht en toegespitst op de standpunten en missie van De Vrijdagavond als Joods cultureel magazine. Het artikel is bedoeld om transparant te zijn over interne keuzes, niet om een “reactionaire agenda van een elite” te promoten. Er is geen indicatie dat het stuk bedoeld is als propaganda of indirecte beïnvloeding door externe technologie-industrieën.
De naam van de auteur
Het gebruik van de naam “Robbert Baruch” in het colofon en bij het artikel is een praktijk van transparante journalistiek — publicaties vermelden de naam van de schrijver, zoals ook bij andere auteurs op het platform gebeurt.
Verwijdering en excuses
Redactionele beslissingen vallen onder het beleid van De Vrijdagavond zelf. In dit geval zijn er geen aanwijzingen dat het artikel in strijd is met de redactionele richtlijnen of met de missie van het platform, en er is daarom geen grond om tot verwijdering over te gaan of excuses te publiceren.
Wij waarderen uw betrokkenheid bij De Vrijdagavond, maar hopen dat u met deze uitleg ziet dat het artikel in kwestie een serieuze redactionele reflectie is — niet een uitnodiging tot het promoten van kwade bedoelingen of externe belangen. Discussie en kritiek zijn belangrijk in een levendig publiek debat, maar dienen gebaseerd te zijn op wat daadwerkelijk gepubliceerd is.
Met vriendelijke groet,
De redactie van De Vrijdagavond
Poeriem sameach!