Genesis/ Bereshiet 1:7
Klassieke vertaling: God maakte het uitspansel en maakte een scheiding tussen het water, dat onder het uitspansel en het water dat boven het uitspansel was; en het was zo.
Hertaling
Elohiem deed het definitieve uitspansel ‘zijn’ en maakte daarmee een scheiding tussen de waterelementen onder het uitspansel en de waterelementen die boven het uitspansel waren; en liet het zo zijn:
Het uitspansel wordt zichtbaar
‘Deed … zijn.’
Waar ‘laat … zijn’ nog klonk als een uitnodiging,
een fluistering die iets bestaands naar voren riep,
klinkt hier een ander soort woord:
één dat daad-werkelijkheid brengt.
Nu wordt het uitspansel niet langer alleen gezien –
het wordt gerealiseerd.
Het treedt uit de sluier van potentieel
en wordt een structuur die meedoet, werkt,
ruimte schept binnen de schepping zelf.
Alsof iets dat al bestond
voor het eerst zijn vorm durft te tonen.
De beweging omhoog
De tekst laat voorzichtig doorschemeren
dat het uitspansel zich heeft verplaatst:
vanuit de diepe watermassa
waar alle elementen eerst verborgen lagen
naar een hogere laag in de waterelementen van het heelal.
Het is een beweging omhoog,
een ordening van niveaus,
een scheiding die niet breekt,
maar opent.
Elohiem deed het uitspansel zijn –
en daarmee ontstond een nieuwe ruimte
tussen boven en beneden:
tussen de waterelementen
die het heelal vervullen
en de waterlagen die de aarde omhullen.
Hier gebeurt het eerste grote architectonische gebaar van de schepping:
ruimte wordt geopend.
Ademruimte.
Een domein waarin de volgende fasen
zich kunnen ontvouwen.
Vastgesteld, vaststaand en goed
Hier volgt het slotwoord:
‘En liet het zo zijn.’
Wat in de hertaling sober wordt uitgesproken,
krijgt hier gewicht.
Het markeert een beslissing die niet wordt herroepen.
Vastgesteld –
De scheiding staat.
Vaststaand –
Zij wordt onderdeel van de ordening van de werkelijkheid.
Goed –
niet als oordeel, maar als bevestiging van samenhang.
Dit past in het geheel,
dit klopt,
dit draagt.
Dit moment sluit niets af.
Het opent.
Het bereidt voor.
Zoals de volgende zin zal laten zien,
bepaalt deze beslissing
alles wat daarna komt.
De schepping beweegt verder,
stap voor stap,
dimensie na dimensie,
en elke stap draagt verantwoordelijkheid
voor de volgende.
Betekenis en context
Afgeronde handeling
De scheiding tussen de waterelementen onder en boven het uitspansel is nu een voldongen feit. De ruimte die in 1:6 werd geopend, krijgt hier haar vaste structuur. Deze stap vormt een beslissend moment in het leefbaar maken van de aarde: de kosmische ordening wordt verankerd.
Met waterelementen duidt de tekst datgene aan wat we in hedendaagse termen herkennen als waterstofrijk gas. Deze formulering blijft dicht bij de Hebreeuwse taal, terwijl zij ruimte laat voor latere duiding.
Het uitspansel lijkt te verwijzen naar wat we de dampkring of atmosfeer noemen, waardoor ruimte komt voor adem. In Genesis 2:6 wordt zichtbaar dat de watercyclus pas later werkzaam wordt, wanneer damp vanuit de aarde opstijgt. Dit veronderstelt dat waterstofgas niet alleen in het heelal aanwezig is, maar ook onder het uitspansel: in, op of net boven de aarde. De hier in 1:7 aangebrachte scheiding maakt deze latere werking mogelijk.
Bevestiging en zegel
Met ‘en liet het zo zijn’ wordt deze handeling afgerond en bekrachtigd. Er wordt als het ware een punt achter gezet: de scheiding is gereed, vastgesteld en vaststaand. Wat is aangebracht, blijft gelden. Daarmee is een nieuwe dimensie in de samenhang van de schepping toegevoegd, waarop de volgende fasen kunnen voortbouwen.
In menselijke ervaring herkennen we iets vergelijkbaars, zij het in omgekeerde richting.
Wanneer iemand in het nu een beslissende stap zet en een nieuwe fase binnen gaat, is er geen weg terug zonder zichzelf te schaden.
Met ‘nu’ wordt hier niet een tijdstip bedoeld, maar het moment waarop een overgang plaatsvindt en eerdere mogelijkheden definitief worden losgelaten.
Ook daar geldt: eenmaal genomen stappen zijn onomkeerbaar.
De tekst laat zien dat dit bij Elohiem op een veel groter en bovenmenselijk niveau precies zo werkt: wat in het nu wordt vastgesteld, bevestigd en geborgd, staat vast. Wat is ontstaan, kan niet meer worden teruggedraaid.
Grammaticale en tekstuele analyse
Wa’ja‘as Elohiem (ויעש) – ‘Elohiem deed zijn’
Het werkwoord ‘asah betekent ‘doen’ of ‘maken’ en duidt hier niet op scheppen uit het niets. Het ontbreken van bara onderstreept dat geen nieuw element wordt voortgebracht, maar dat met het bestaande wordt gewerkt. De uitdrukking “deed zijn” markeert het realiseren van wat eerder was aangekondigd.
Et-ha’rakie‘a (את-הרקיע) – ‘het uitspansel’
Het gebruik van et markeert ha’rakie‘a als een bepaald en afgerond object. Het uitspansel heeft hiermee zijn definitieve status binnen de schepping gekregen en is niet langer een voorlopige of denkbare toestand.
Wa’javdeil (ויבדל) – ‘en deed scheiden’ of ‘en maakte een scheiding’
Het werkwoord badal staat hier met de omkeer-waw in een verhalende, veroorzakende hif‘il-vorm en duidt op het daadwerkelijk aanbrengen van de scheiding. Waar in 1:6 het onderscheid werd voorbereid, wordt hier de scheiding voltrokken. “Scheiden” kan hier worden verstaan, mits duidelijk blijft dat het niet gaat om snijden of afsluiten, maar om een functioneel uit elkaar houden.
De scheiding werkt in twee richtingen: niet door de ene van het andere af te zonderen, maar door beide van elkaar te onderscheiden. De formulering benadrukt dat beide werkelijkheden blijven bestaan, maar nu blijvend van elkaar gescheiden zijn.
Bein ha’majiem … oe’bein ha’majiem … (בין …. ובין) – ‘tussen ….. en tussen’
De dubbele bein-constructie markeert expliciet twee onderscheiden gebieden: de waterelementen onder het uitspansel en de waterelementen boven het uitspansel – datgene wat in hedendaagse termen kan worden aangeduid als waterstofrijk gas.
Wa’jehie-chein (ויהי-כן) – ‘en liet het zo zijn’
De gebruikte krachtige formulering sluit de handeling af: wat is vastgesteld, staat vast, is onomkeerbaar en kan niet worden herroepen. Daarmee wordt een afgeronde fase bezegeld binnen het verdere verloop van de schepping.
Gelaagde lezing
Wanneer de grammaticale, tekstuele en ordenende lagen samen worden genomen, kan de zin als volgt worden gelezen:
Elohiem deed het definitieve uitspansel gerealiseerd zijn en maakte daarmee een scheiding tussen het waterstofgas onder het uitspansel en het waterstofgas dat boven het uitspansel was; en liet het zo vastgesteld, vaststaand en goed zijn.
cover: fragment uit schilderij Marc Chagall, foto Bloom, 2024
Geef als eerste een reactie