In de vroegere Jodenbuurt van voor de Tweede Wereldoorlog verkochten maar liefst twintig Joodse kruideniers hun koosjere waren.
Om een indruk te geven van het intensieve Joodse leven van deze vooroorlogse buurt, waren dit – op grond van de in 1921 in Den Haag geboren Ies van Creveld – Joodse winkels in Den Haag.
Kruideniers: Elias Cohen in de Kranestraat, de gezusters Alter op de Gedempte Gracht, juffrouw Mol in de St. Jacobstraat, ‘De goede verwachting’ op het Spui, en Ber Cohen in de Wagenstraat.
Bakkers en een matsebakkerij
Koosjere bakkers bestonden in de Wagenstraat en op de Gedempte Gracht. Er waren melkboeren, zuurwinkels, een borstelmakerij en een borstelwinkel, groentezaken, textielwinkels, een Joodse kapper, een Joodse schoenmaker en een schoenenwinkel, koperwinkels en een diversiteit aan tweedehandswinkels.
Van Creveld maakt ook melding van de matsebakkerij van Huisman. De matses werden toen nog met de hand gemaakt en werden in hoge bruine kartonnen dozen verkocht. In de Wagenstraat waren er voor de oorlog talloze broodjeszaken en hele of gedeeltelijk koosjere restaurants. Na de oorlog was er van dit alles niets meer over.
Isaac Mouwes
Het duurde tot 1949 tot Isaac Mouwes, eigenaar van een koosjere winkel in Amsterdam, besloot om een filiaal in Den Haag te openen. Dat heeft bestaan tot 1993 op de Gedempte Gracht, midden in de niet meer bestaande Jodenbuurt.
Ik bewaar uit mijn kinderjaren twee bijzondere herinneringen aan deze plek, waar niet alleen koosjere producten werden gekocht, maar die ook diende als ontmoetingsplaats voor Haagse en Rotterdamse Joden.
Pesachwinkel
In de eerste plaats was daar, ongeveer tien dagen voor Pesach, een speciale Pesachwinkel. Ik was als kind gefascineerd door de grote diversiteit van deze speciale producten en vooral door de heerlijke citroenballetjes die gedurende het jaar niet verkrijgbaar waren.
‘En de rest bij De Gruyter’
De tweede herinnering betreft een telefonische bestelling van mijn moeder bij de firma Mouwes. Nadat zij een korte bestelling had opgegeven met koosjere producten, werd het gesprek door de filiaalhoudster aldus afgesloten: ‘En de rest bij De Gruyter’.
Mijn moeder was door deze reactie onaangenaam getroffen, maar moest zich in de plooi houden toen de twee dames, zoals iedere sjabbat, naast elkaar zaten op de vrouwengalerij in de Wagenstraat.
Bronnen
Dick Houwaart: ‘Kehillo kedousjo Den Haag’, een halve eeuw geschiedenis van joods Den Haag, Omniboek, Den Haag, 1986.
Ies B. van Creveld: ‘De Verdwenen Buurt, Drie Eeuwen Centrumvan Joods Den Haag’, De Walburg Pers, 1989.
Corien Glaudemans, ‘Joodse Erfgoedroute Den Haag’, in ‘Den Haag Centraal’, 2013.
cover: Synagoge Wagenstraat, Den Haag, 1844, tekenaar onbekend
Goedemiddag Jaap,
Mooi stuk over het wel en wee van de kosjere winkel van Judith en Isaac Mouwes..Ik heb daar nog wel een leuke aanvulling op als inwoner van DenHaag..Wij reisden indertijd woensdag naar DenHaag-Amsterdam om mijn kleinzoon van school te halen in de Nieuwmarktbuurt – OBS de Witte Olifant..De school waar in de oorlogsjaren veel Joodse kinderen naar de Kampen zijn gedeporteerd. Na school gingen wij direct door naar speeltuin de Waag die zich vlakbij de school bevind.En hier ontmoette ik Ben Mouwes de zoon? van Isaac en Judith.Hij bleek in de speeltuin vrijwilliger te zijn geworden stond voor iedereen klaar..Als hij mij zag was het altijd hé Hagenees, aangezien wij het vaak hadden over de winkel in DenHaag.Hij heeft ook nog een winkel in Mariahoeve gehad na de sluiting van de winkel op de Gedempte Gracht.Helaas is hij in 2022 overleden, maar speeltuinvereniging de Waag heeft hem een “eigen bank” toebedeeld, wat ons nog herinnert aan Ben Mouwes.
Hallo Jacob,
Bedankt voor je interessante aanvulling. Jaap