11 augustus 2011
Hoor ik het goed? Tattie noemt mij geen “Toli” maar “Naftoli”. ‘Naftoli, van nu af aan hebben wij jouw naam dus veranderd.
Over twee weken ben je Bar Mitswe. Dan ben je geen kind meer maar gewoon een groot mens. En bij een groot mens hoort een grotemensennaam. Dus geen Toli meer maar Naftoli.’
Tattie wipt achterover op zijn stoel en buigt zich in de richting van de gang. ‘Mammie, hoor je me?’ ‘Jazeker tattie’. ‘Mammie, hoe heet deze grote jongen waar ik nu mee aan tafel zit?’ Ik hoor mammie lachen. ‘Hm, tattie zit met Naftoli aan tafel’. Zo, dus mammie doet ook mee. ‘Van nu af aan, wanneer jou wordt gevraagd hoe je heet, wat zeg je dan?’
‘Nou, dan zeg ik: “Vroeger heette ik Toli en nu Naftoli.” Tattie kijkt me een beetje streng aan. ‘Naftoli, dit is geen grapje. Jij vertelt iedereen gewoon: “Ik heet Naftoli”. Punt uit. En op school weten Rebbe Weisz en Rebbe Tannenbaum ook dat ‘Toli’ nu verleden tijd is.
Ik haal mijn schouders op, natuurlijk is het leuk om ineens groot te zijn. Maar om nu meteen mijn naam ook maar te veranderen? Jossi die naast mij zit op school, is al lang Bar Mitswe. Maar hij heet nog steeds Jossi, geen Josef. En Mendi heet ook nog steeds geen Mendel. Ik voel een binnenpretje. Moet ik in de bibliotheek aan juffrouw Gloria, ze wil graag dat ik haar zo noem, ook vertellen dat ik geen Toli meer heet?
Tattie steekt zijn hand op. ‘Naftoli er is nog wat. Morgen direct na school kom je rechtstreeks naar huis. Mammie gaat met jou nieuwe Bar Mitswe-kleren kopen. Voor doordeweeks een kaftan. En je petje wordt ingewisseld voor een hoed. Zo‘n mooie zwart fluwelen hoed die ik zelf ook draag. Je krijgt er zelfs twee. Eén voor door de week en één voor sjabbes. En natuurlijk voor sjabbes een bekkesje.’
‘Maar tattie, draag ik dan elke dag een hoed? Wanneer ik naar school ga? En ook als ik speel?’ Tattie schudt langzaam zijn hoofd. ‘Een grote bochoer speelt niet meer. Een grote bochoer leert. Je moet niet naar de bekende weg vragen.’ Zonder het te willen springen de tranen in mijn ogen.
‘Tattie, nee! Natuurlijk wil ik Bar Mitswe worden. Maar tattie ik kan niet ineens helemaal groot zijn. Mijn vriendjes hebben allemaal nog hun eigen naam. Bijna niemand op school draagt de hele week een hoed. En in de pauze spelen we allemaal gewoon met elkaar. Ook de Bar Mitswe-jongens. Dit ga ik echt niet doen!’
Ik veeg met mijn mouw over mijn ogen.‘Naftoli, als tattie jou wat zegt, dan doe je dat. Klaar. Misschien moet je er even aan wennen. Maar je zult zien, wanneer je morgen thuis komt met al die nieuwe kleren, zul je wat trots zijn om ze te dragen. Niet alleen op sjabbes, maar de hele week.’ Ik blijf tegensputteren. ‘Maar bijna niemand van mijn vriendjes hoeft dat te doen!’
‘Naftoli’, tatties stem klinkt nu echt streng. ‘Onze Naftoli is anders dan de jongens in jouw klas. Jij heet Naftoli omdat je vernoemd bent naar onze Rebbe, Rebbe Naftoli. Hij was onze heilige voorvader, dat weet je best. Jij bent een ‘Rebbese einigle’, een nakomeling van een grote Rebbe. En einiglech zijn gekleed zoals hun voorvaders dat deden.’
Ik kijk een beetje hulpeloos naar de gangdeur die op een kier staat. Waarom komt mammie nou niet naar binnen. Dan kan ze me een beetje helpen. ‘Tenslotte Naftoli, vanaf je Bar Mitswe verstop je je peijes niet meer achter je oren of onder je hoed. Je laat ze langs je hoofd hangen net zoals ik dat doe. Laat ook de niet-Joden maar zien dat je een Jid bent.’
Tattie heeft zelf mooie donkergrijze peijes. Ze hangen als twee pijpenkrullen recht naar beneden langs de zijkant van zijn gezicht. Ze zijn altijd keurig gedraaid. Ga ik dat ook zo doen? We zien wel. Ik sta op, voor vandaag weet ik genoeg.
Tattie wijst met zijn vinger naar mijn stoel. ‘Blijf nog even zitten. We zijn bijna klaar.’ Uit zijn binnenzak haalt tattie een plastic zakje tevoorschijn met een gloednieuwe gartel. ‘Deze heb ik al voor je meegebracht toen ik een paar weken geleden bij de Rebbe in New York was. De Rebbe heeft deze voor jou als Bar Mitswe-cadeau gegeven. Besef je wat dat betekent Naftoli?
Tijdens het dawwenen, sjacharis, minche en ma’ariev draag jij een gartel van jouw Rebbe! Leg deze nu weg boven in je kast. Op de dag van jouw Bar Mitswe doe je deze voor de eerste keer om’. Tattie staat op en loopt naar de keuken. Ik ga eerst de gartel maar eens goed opbergen in mijn kamer.
‘Toli. Toli’! Chayele zit halverwege de trap. Ze steekt haar handen uit. ‘Toli, lezen!’ Chayele pakt het boek van haar schoot. ‘Lezen!’ Ik ga naast haar op de trede zitten. ‘Chayele, je moet luisteren. Ik ga je wat vertellen. Toli is nu geen Toli meer. Ik ben nu Naftoli. Zeg het me maar na. “Naftoli”.’
Mijn zusje kijkt me aan. ‘Toli, doe niet zo gek. Lezen, ik wil weten hoe het verhaal verdergaat’. Ik schud mijn hoofd en probeer ernstig te kijken. ‘Chayele, Toli is nu Naftoli. Naftoli is heel groot!’
‘Lezen Toli, ik wil het verhaal verder horen. Toe nou.’ ‘Nee Chayele, Naftoli mag niet lezen. Lezen is bitoel Toire’. Ze legt haar hoofd op mijn schoot. ‘Kom nou Toli’. Ik pak haar boek. ‘Waar waren we ook alweer gebleven?’ Na wat geblader begin ik te lezen. Chayele kruipt dichter tegen me aan en luistert hoe het verder gaat met het verhaal van Mirjam die op reis is naar de grote stad die Warschau heet.
Eerst luistert ze heel aandachtig. Maar na een paar minuten valt Chayele op mijn schoot in slaap. Ze snurkt zachtjes. Zou de Eiberste dit echt heel erge bitoel Toire vinden?
Bar Mitswe Religieus volwassen. Voor jongens vanaf 13 jaar. Voor meisjes vanaf 12 jaar
Bekkesje Zijden kaftan
Gartel Een zwarte gordel die om het lichaam wordt gewikkeld tijdens het gebed en andere gewijde momenten, om een onderscheid te maken tussen het bovenlichaam, de plaats van het hart, en het onderlichaam
Sjacharis Ochtendgebed
Mincha Middaggebed
Ma’ariev Avondgebed
Geef als eerste een reactie