Slotakkoord van jom één

Klassieke vertaling

God noemde het licht ‘Dag’ en de duisternis ‘Nacht’. En het werd avond en het werd ochtend, één dag.

Hertaling

Elohiem noemde warmte – energie ‘jom’ en duisternis werd ‘laila’ genoemd en liet het voorafgaand aan de volgende fase zijn. En liet het scheppingsfase één zijn waarin het gebeurde:

Het moment waarop jom en laila verschijnen

Aan het begin van deze fase wordt er niets vertaald.
De woorden jom en laila blijven staan zoals ze zijn – onaangeroerd, ongetemd.
Want de betekenis van dag en nacht ontstaat pas later,
als de zon haar licht op de jonge aarde zal werpen.
Nu, in deze oertijd vóór zonlicht,
dragen jom en laila een andere lading:
diep, gelaagd, en grootser dan tijd.

Jom is geen dag.

Het fungeert als een ordenend begrip,
een eerste raamwerk
waarbinnen de schepping
zich in fasen en lagen zal ontvouwen.

Laila is geen duisternis zoals wij die kennen.
Het is de stilte die ontstaat wanneer iets wordt onderbroken:
een moment waarop de stroom van Elohiem
zich terugtrekt, pauzeert, in zichzelf keert.
Geen afwezigheid, maar een ademhaling tussen twee bewegingen.

Wanneer Elohiem de warmte-energie jom noemt,
ontstaat laila als vanzelf.
De donkere stilte is
het ontbreken van warmte-energie –
een echo van jom,
een schaduw die ontstaat omdat iets een naam heeft gekregen.

Naamgeving die de schepping in balans zet

In de tekst klinkt het eenvoudig:
‘Elohiem noemde … en … werd genoemd.’
Maar hier gebeurt iets dieps.

Laila ontstaat niet door een directe handeling.
Het is geen schepping, geen oproep.
Het wordt.

Het komt voort uit een eerder moment,
een naamgeving die al heeft plaatsgevonden.
Het werkwoord ‘worden’
verraadt dat het een passief verschijnsel is –
een natuurlijke reactie op de kracht van jom.

De naamgeving van jom vindt plaats in het nu,
maar laila ligt ingebed in het verleden,
in wat al in beweging was gezet.

Het is alsof de schepping zichzelf aanvult,
corrigeert, herstelt,
zich in balans brengt met elke nieuwe stap.

Overgang die de wereld opent

Het woord dat later simpel wordt vertaald als ‘avond’,
betekent in het Hebreeuws: voorafgaand aan.

Het is geen tijdstip.
Het is een openingsmoment,
een drempel tussen twee fasen.

Elke stap van de schepping grijpt in de vorige én in de volgende.
Er wordt gebouwd in lagen,
zoals golven elkaar ontmoeten en duwen.
Daarom is de schepping verdeeld in fasen:
ieder moment wordt gecontroleerd, bevestigd, geborgd,
voordat de volgende beweging mag beginnen.

Zelfs de stamletters van ‘avond’
dragen die betekenis:
garantie, borging, stabiliteit,
een zachte hand die zegt:
‘Wat nu is gezet, staat – en het draagt wat komt’.

Waarin het gebeurde

Het Hebreeuwse woord dat meestal met ‘ochtend’ wordt weergegeven
bestaat uit drie medeklinkers die samen fluisteren:
‘Waarin … het gebeurde.’

Niet het begin van een nieuwe dag,
maar de voltooiing van een fase.
Het slotakkoord van een beweging
die van binnenuit is afgerond.

Het is het moment waarop Elohiem bevestigt
wat er in die fase heeft plaatsgevonden,
alsof de schepping een bladzijde omslaat
en wat geschreven is, nu vastligt.

Jom één en de duiding van de tiende dimensie

En dan klinkt de zin die de structuur openlegt:
“jom één.”
Niet eerste dag.
Geen volgnummer.
Maar één –
de eenheid waaruit alles voortkomt.

Want hier wordt niets nog geteld.
Hier ontstaat geen reeks.
Hier wordt het fundament gelegd voor alles wat later een volgorde zal hebben.

In jom kunnen letters gelezen worden met waarden:
6 voor de zes scheppingsfasen,
10 voor de tien dimensies
die de bouwlagen vormen van ons bestaan.

Laag voor laag,
grens voor grens,
zoals een kunstenaar eerst het kader schetst
voordat hij het doek vult.

‘Jom één’ is de buitenste dimensie,
de eerste laag die het fundament vormt
voor alles wat nog zal worden onthuld.

De schepping begint dus niet met tijd,
maar met een kosmisch raamwerk –
een eenheid die zich ontvouwt
en ruimte maakt voor alles wat komt.

Grammaticale en tekstuele analyse

Jom (יום)
In deze tekst betekent jom nog geen dag zoals wij die kennen.

Jom wordt hier niet gelezen als een gewone dag, maar als een fase waarin de structuur van de schepping wordt vastgelegd, nog voordat er sprake is van tijd zoals wij die kennen.

Symbolische duiding van jom
Naast de grammaticale functie van jom wordt in de Joodse traditie ook symbolisch gekeken naar de letters van het woord. Deze duiding is interpretatief en niet grammaticaal, maar wordt hier genoemd vanwege de samenhang met het scheppingsverhaal als geheel. De betekenis van de letters van jom:

• Jod (י) – getalswaarde 10, het aantal dimensies
• Waw (ו) – getalswaarde 6, het aantal scheppingsfasen
• Meem (ם) – letter van ‘verbinding’, herkenbaar in ‘majim’ en ‘emet’.

We’lachosjech kara laila (ולחשך קרא לילה) en de duisternis werd laila genoemd

Het werkwoord kara staat hier zonder omkeer-waw in de onvoltooid verleden tijd. Dit wijst erop dat de naamgeving van laila geen zelfstandige handeling is. Niet: ‘Elohiem noemde de duisternis laila’ maar: ‘de duisternis werd (als gevolg van jom) laila genoemd’.

Chosjech (חשך) duisternis
De wortel chasjach betekent ‘onthouden’ of ‘inhouden’. Chosjech duidt hier niet op afwezigheid van licht, maar op het niet-werkzaam zijn van warmte-energie. Duisternis is een toestand van tijdelijke terugtrekking.

Laila (לילה)
Laila bestaat uit lamed–jod–lamed–hee. De combinatie jod–hee maakt deel uit van de tetragram JHWH en wordt hier onderbroken door lamed. Dat kan gelezen worden als een gedeeltelijke onderbreking van actieve aanwezigheid.
Laila betekent hier dus niet ‘nacht’ in tijd, maar het ontbreken van actieve warmte-energie.

Erew (ערב) en Boker (בקר)
Zowel erew als boker worden traditioneel vertaald als ‘avond’ en ‘ochtend’. Deze tijdsaanduidingen zijn hier niet van toepassing: zonlicht verschijnt pas later.

De basisletters van erew – ajin, reesj, beet – komen ook voor in andere woorden met verwante betekenissen.
Araw betekent ‘garant staan’, areew kan ‘borg’ of ‘aangenaam’ betekenen.
Deze woordfamilie wijst op bevestiging, borging en stabiliteit.

Erew betekent ook: ‘voorafgaand aan’, zoals in erew sjabbat – de fase die voorafgaat aan de sjabbat-dag.
In het scheppingsverhaal kan erew daarom worden gelezen als een overgangsfase: het moment voorafgaand aan een volgende stap, een volgende fase of dimensie.

Boker: Een eerste verklaringslijn ligt in de vrouwelijke vorm bakarah (בקרה) – beet–kof–reesj–hee – die ‘voortdurende controle’ betekent. In deze betekenis kan boker verwijzen naar het moment waarop een afgerond deel van het scheppingsproces wordt geëvalueerd, bevestigd en gecontroleerd, voordat een volgende stap wordt gezet.

Een tweede uitleg is dat boker gelezen wordt als een samenstelling van bo (בו) – ‘waarin’ – en karah (קרה) – ‘gebeurde’ of ‘geschiedde’.

In deze lezing betekent boker:
‘waarin het gebeurde’ – het moment waarin een fase tot voltooiing is gekomen en als gebeurd wordt vastgelegd.

Samen drukken erew en boker geen tijdsindeling uit, maar afronding en bevestiging van een scheppingsfase.

Jom echad (יום אחד)
Echad betekent ‘één’, niet ‘eerste’. De tekst benadrukt geen volgorde, maar eenheid: een fundamentele fase waaruit alle verdere differentiatie voortkomt.

Zie ook de andere delen van deze serie ‘hertaling van het eerste hoofdstuk van Beresjiet’:
Daar is water
Onheil ligt op de loer
Jij bent niet buiten Elohiem
Energie wacht om richting te krijgen
Wanneer onderscheid orde schept

cover: Man met Torahrol, schilderij van Marc Chagall, gezien in Roubaix, 2024, foto Bloom