Almachtig en onaantastbaar als ik ben, wie zou mijn macht kunnen breken 

Onlangs werd bekend dat het portret van Donald Trump dat sinds 2017 in de National Portrait Gallery in Washington hing, is vervangen door een actuelere versie. 

Op zich niet zo heel opmerkelijk, aangezien de portretten gerelateerd zijn aan de twee ambtsperiodes van de president. Waar de media vooral de aandacht op vestigen is de controle die het Witte Huis lijkt te hebben uitgeoefend op het nieuwe, sterk verkorte, fotobijschrift. 

Smetten op zijn blazoen

Niet langer komen in de beschrijving van Trumps politieke carrière de twee afzettingsprocedures aan de orde waarmee hij eerder te maken kreeg. En ook al resulteerden beide impeachments uiteindelijk in vrijspraak, van deze smetten op zijn blazoen heeft hij kennelijk zich maar al te graag willen ontdoen.

Het nieuwe portret van Trump spreekt boekdelen. We zien een grimmige, intimiderend voorover leunende president die met gebalde vuisten op zijn bureau in de Oval Office steunt. ‘Torn niet aan mijn macht’, lijkt hij te willen zeggen, doe zelfs geen poging, want je zult ervan lusten. En almachtig als ik ben, wie zou mijn macht kunnen breken?

Hof van Pharao

In Sidra Waeera, die we deze sjabbat lezen, staat dezelfde vraag centraal: almachtig en onaantastbaar als ik ben, wie zou mijn macht kunnen breken? 

De setting: Eretz Mitzrajim en het hof van Pharao van waaruit deze de Benee Jisraeel nog altijd in een stevige greep houdt. 

Voor de tweede keer worden Moshé en Aharon op missie gestuurd naar Pharao om bij hem te pleiten het volk te laten gaan. Ging het de eerste keer om een bescheiden verzoek om op drie dagreizen afstand in de woestijn God met offers te dienen, de onomwonden inzet is nu op gezag van God verhoogd tot een permanent vertrek. 

Een ondankbare taak, want ook van de kant van hun volksgenoten is de druk inmiddels toegenomen: heeft het eerste bezoek er niet slechts toe geleid dat de zwaarte van de dwangarbeid nog eens extra is opgevoerd? 

Onbesneden lippen

Opnieuw stribbelt Moshé tegen met het argument dat Pharao hem vanwege zijn spraakgebrek, zijn ‘onbesnedenheid van lippen’ nooit serieus zal nemen.

Hoe kan hij als een bij lange na niet gelijkwaardige en kansrijke onderhandelaar Pharao, die zelf door zijn onderdanen als een godheid wordt vereerd, tegemoet treden?

Zal hij – en het beeld van Zelensky bij zijn eerste bezoek aan het Witte Huis dringt zich op – niet opnieuw vernederd worden en nul op het rekest krijgen?  

‘Zie, ik zal je als een god voor Pharao maken en je broer Aharon zal je profeet zijn’, zo probeert God hem alsnog te overreden. (Sjemot 7:1)

Verheffen

Is het niet opmerkelijk dat God hier als het ware iets van zijn alleenrecht op goddelijkheid opgeeft om zowel Moshé als Aharon (als diens spreekbuis) qua statuur te verheffen?

Het mag niet baten: nog afgezien van het feit dat Pharao zijn dwangarbeiders maar al te goed kan gebruiken, zijn prestige als machthebber staat op het spel en sluit het doen van welke concessie dan ook uit.

Want hoe almachtig een heerser zich ook waant, gezichtsverlies ligt altijd op de loer en kan de macht en erkenning snel doen afbrokkelen. 

Geldt dat alleen voor menselijke heersers of ook voor de Goddelijke macht?

Eerste zeven plagen

Met de tien plagen – waarvan we in deze sidra de eerste zeven tegenkomen, de laatste drie volgen komende week – wil God Pharao definitief op de knieën dwingen. 

In zekere zin wordt Pharao gereduceerd tot speelbal van God. Daarbij rijdt Pharao ook zichzelf en, niet te vergeten, het welzijn van zijn eigen volk in de wielen: het ‘verharden van zijn hart’ doet hem keer op keer afzien van zijn belofte de Benee Jisraeel te laten gaan. Met een volgende vreselijke plaag tot gevolg.

Erkenning van overmacht

Wat daarbij opvalt is dat ook voor God hier en daar het afdwingen van erkenning van zijn overmacht bijna meer prioriteit lijkt te hebben dan de bevrijding en het welzijn van zijn volk.

Zijn equivalenten daarvan ook herkenbaar in de wereld waarvan wij zelf deel uitmaken? Net als vele andere vragen die hun basis hebben in Sidra Waeera, leent ook die vraag zich om dit jaar aan de seidertafel opnieuw aan de orde te stellen.

Sjabbat Sjalom